Kinderarbeid in het Leiden van de 19e eeuw

Leiden stond bekend om de kinderarbeid in de 19e eeuw. Er werden zelfs weeskinderen uit andere steden gehaald om juist hier te werk te worden gesteld. Kinderen, vaak in de leeftijd van 10-12 jaar, moesten soms wel meer dan 10-11 uur per dag in de fabriek werken. Tussen de middag waren ze dan ongeveer een uur vrij zodat ze naar huis konden om te eten. Op spelen stond een boete en dergelijke verhalen kennen we ook nog van onze overgrootmoeder Van den Bos die in het begin van de 20e eeuw in een nettenfabriek werkte. In de 19e eeuw werden door de kinderen ook lange dagen gemaakt. Men moest onophoudelijk doorwerken om het tempo van de machines bij te houden. De kinderen konden hun aandacht niet laten verslappen. Al in de loop van de 19e eeuw kwam er een discussie op gang over de kinderarbeid. Deze ook vooral politiek gevoerde discussie resulteerde in de aanvaarding van het Kinderwetje van de liberaal Van Houten in 1874. Deze wet verbood kinderarbeid en het was het begin van de sociale wetgeving in ons land. Nederland was overigens een van de laatste Europese landen die de wet aannam. Goed denkbaar is dat ook leden van de familie Van den Bos in de 19e eeuw als kind werkzaam zijn geweest. Concrete voorbeelden heb ik daar vooralsnog niet van gevonden.

Het moderne huwelijk

Het moderne huwelijk is in de late middeleeuwen in Noord-West Europa ontstaan. Nog in de vroege Middeleeuwen huwden vaders hun dochters uit. In de Grieks-Romeinse tijd was het de pater familias. Vanaf de 13 e eeuw veranderde dit patroon, ook voorgeschreven door de kerk: voortaan moest er binnen een huwelijk concensus zijn. Dit is de ideologische basis van het moderne huwelijk. Het ontstaan ervan viel samen met de ontwikkeling van de arbeidsmarkt aan het einde van de middeleeuwen. Jongeren kregen eigen middelen van bestaan en werden financieel minder afhankelijk van hun ouders. De bruidsschat speelde op die manier een veel minder grote rol dan voorheen. Dit valt samen met de opkomst van het kapitalisme in Noord-West Europa vanaf ca. 1250. Ouderen gaan sparen voor hun oude dag en raken minder en minder afhankelijk van hun kinderen, die eigen gezinnen stichten. Vanaf de tijd van de reformatie wordt het huwelijk een meer en meer geinstitutionaliseerd fenomeen. Er worden onder meer getuigen bij betrokken en de huwelijksvoltrekking wordt een publieke ceremonie.In deze ontwikkeling hebben ook de middeleeuwse Van den Bossen hun rol gespeeld. Zij gingen ook sparen en hebben in de tijd rond 1450 mogelijk enig vermogen bezeten.

De storm van 25 januari 1990

Beleven we momenteel een zware storm op deze 18e januari 2007, 17 jaar geleden ging het ook flink tekeer. Ik schreef donderdag 25 januari 1990 het volgende in mijn dagboek: Half elf in de avond geweest van 25 januari 1990- een ongeluksdag nu er vanmiddag rond vier uur een dakpan onze auto geraakt heeft. Onze auto die we pas enkele weken hebben. A.s woensdag zal hij voor drie dagen in de reparatie gaan. Treinen rijden vannacht niet in Noord- en Zuid -Holland en Utrecht. Er zullen op bepaalde plaatsen wel charterbussen gaan rijden. Windkracht 10 wordt op het ogenblik nog gemeten.

De kruitramp van 12 januari 1807

Was het in 2006 400 jaar geleden dat Rembrandt te Leiden werd geboren, dit jaar en meer bepaald vandaag is het 200 jaar geleden dat Leiden getroffen werd door de ramp met het kruitschip. Op 12 januari 1807 had schipper Adam van Schie 's ochtends om half tien zijn vaartuig afgemeerd bij de Langebrug. Het was koud en dus had niemand eraan gedacht dat de 37.000 pond buskruit in het schip wel eens een grote ramp zou kunnen veroorzaken.' s Middag werd op nogal nonchalante wijze aan boord eten gekookt. Om kwart over vier spatte het schip door een explosie uit elkaar.De omliggende wijk werd verwoest en er waren 151 doden en ongeveer 2000 gewonden te betreuren. Op de plaats van de ramp kwam het Rapenburg droog te staan. Tal van woningen werden verwoest en ook het huis van de schrijver en geleerde Willem Bilderdijk(1756-1831) werd onbewoonbaar.

Moeder, grootmoeder en overgrootmoeder Van den Bos 88 jaar!

Vandaag is onze oma 88 jaar geworden. Zij bracht haar verjaardag in verband met haar slechte gezondheid door in het verpleeghuis met familie. We wensen haar alle goeds toe! Jansje van den Bos werd op 5 januari 1919 geboren te Leiden.

Caeciliagasthuis, het Leidse stadsziekenhuis

Het Caeciliagasthuis was het Leidse stedelijke ziekenhuis, waar Maria van den Bos-Taverne, de echtgenote van Jan van den Bos(1770-na 1850),op 21 december 1827 overleed. Ze was toen ongeveer 55 jaar oud en haar in 1814 geboren zoon Jan amper 13 jaar oud. De omstandigheden waren erbarmelijk in deze inrichting. Heelkundige instrumenten ontbraken, er was weinig of geen ventilatie en de houten kribben verkeerden in zeer slechte staat. Er heerste een volkomen chaos door personeelsgebrek en er was onvoldoende ruimte. Hier moeten omstandigheden hebben geheerst die we vooral ook kennen uit de geschriften van Charles Dickens, een tijd die gekenmerkt werd door grote tegenstellingen en voor het armere deel van de bevolking uiterst deplorabel moet zijn geweest.

Achteruitgang in de gezondheid van Jansje van den Bos

In de gezondheidstoestand van Jansje van den Bos-Schaft (87) is een verslechtering opgetreden. Haar algehele conditie is achteruit gegaan ,zo vernam ik uit betrouwbare bron. Nog op tweede kerstdag was de bijna 88-jarige moeder, grootmoeder en overgrootmoeder Van den Bos bij haar dochter Trudy en familie in Leiderdorp om het kerstfeest te vieren. Ze genoot zichtbaar van dit samenzijn, maar het spreken ging uiterst moeizaam. Er werden onder meer nog video-opnamen van Jansje gemaakt, zowel door Trudy als door John. Dit zouden wel eens zeer historische beelden kunnen worden. Vrijdag was haar toestand overigens nog redelijk.

De 62e geboortedag van Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar

Vandaag is het 62 jaar geleden dat Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar aan de Leidse Oranjegracht werd geboren. Het was middenin de hongerwinter, op 22 december 1944. Haar lagere schooltijd beleefde zij aan de Oosterstraatschool in Leiden van 1951 tot 1957. Vervolgens volgde zij lessen aan de MULO. Van 1960 tot 1962 hielp zij haar vader in de kapperszaak in de Trompstraat, waar het gezin vanaf 1946 woonde. In 1962 ging zij bij de Leidsche Onderwijsinstellingen werken, waar zij haar toekomstige man Arie van den Bos leerde kennen, met wie zij op 29 augustus 1963 in het huwelijk trad. Ze werd moeder van een zoon Danny in 1963. Van 1967 tot 1971 woonde ze in de Van der Tasstraat. In april 1971 werd haar tweede zoon Johnny geboren en in juni 1979 overleed haar moeder Anna Bavelaar-van den Eijkel. In september 1984 ging haar vader heen. Lena Dieuwertje overleed op 27 november 1997. Ze was nog geen 53 jaar oud.

Bejaarden- en ouderenzorg

Is Jansje van den Bos-Schaft nu aangewezen op verpleeghuis- en bejaardenzorg, ook in het verleden zijn leden van de familie Van den Bos opgenomen geweest in inrichtingen voor ouderenzorg.Zo was de in 1770 geboren Jan van den Bos in 1843 (hij was toen 73 jaar) woonachtig in de Kaarsenmakersstraat. Daar was het Minnehuis gevestigd. De Nederlands-hervormde gemeente -de toenmalige staatskerk in Nederland- was eigenaar van het pand. Het was dus niet duidelijk of de gemeente Leiden of de diaconie eigenaar was. De gemeenteraad benoemde alle regenten, waarvan de helft diakenen. Zowel de gemeente als de kerk claimde het eigendomsrecht van de bezittingen.Dat Jan van den Bos(1770-na 1850) in het Minnehuis was opgenomen, betekende dat hij voor zijn oude dag een beroep moest doen op de armenzorg, in dit geval verzorgd door de hervormde diaconie. Ook Geertruida van den Bos-Nievaart(1899-1992) heeft op het eind van haar leven kort in de Kaarsenmakersstraat gewoond. Zij was ook hervormd.