Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar 11 jaar dood

Vandaag, 27 november 2008, is het precies 11 jaar geleden dat onze moeder van ons heenging. Ik haal de tekst van de herdenkingstoespraak er nog maar eens bij van 2 december 1997. Rianne Veenstra sprak toen onder meer ook de volgende woorden: "Lenie. Ze zorgde voor Aat en Danny en John. Ze zorgde voor hen op een hele intense manier. Misschien kan je zelfs wel zeggen, dat ze dat als haar levenstaak zag: zorgen. Ze zorgde- voor koffie, voor thee, voor eten, voor de was, voor het huishouden. Maar ze zorgde ook voor liefde, voor warmte, voor gezelligheid. Voor sfeer.En zo zorgde ze voor een thuis. Een plek om je thuis te voelen. Lenie. Zorgzaam. Zo was ze ook drie ochtenden in de week aan het werk in Katwijk. In de onderofficiersmess van de marine. Zorgen voor mensen. Zorgen -met liefde- voor mensen. Maar nu is dat allemaal voorbij. En wat zich dan nu op de voorgrond dringt, dat is verdriet. En een heleboel vragen."

Armoede in het Leiden van de 18e eeuw

De armoede in het Leiden van de 18e eeuw was groot, maar mensen stierven niet van de honger, ook niet na 1780. Voor wat de familie Van den Bos betreft, heb ik daar ook geen voorbeelden van gevonden. Hongeroproeren kwamen in de tweede helft van de 18e eeuw in Leiden niet voor. Wel waren er hongeroproeren in 1709 en 1740. Mensen kwamen toen in opstand omdat de graanprijzen sterk stegen en omdat ze als arme klanten vaak heel onbetamelijk behandeld werden door de winkeliers. Er was zeker armoede in de 18e eeuw in Leiden, maar de koopkracht daalde niettemin veel minder sterk dan tot dusver werd aangenomen. De broodprijs bleef door de bank genomen vrij stabiel gedurende deze periode. Wel verlieten velen de stad in de loop van de 18e eeuw omdat de lakenindustrie goeddeels in verval raakte. Telde Leiden in 1670 nog zo'n 70.000 inwoners, in ca. 1760 was dit aantal gedaald tot nog slechts zo'n 30.000 inwoners. Er was veel drankmisbruik en ook overspel en prostitutie namen hand over hand toe.

Ons bezoek aan het Prinsenhof te Delft op 27 mei 1984

Op zondag 27 mei 1984 bezochten we het Prinsenhof te Delft. Hier was een expositie naar aanleiding van de 400e sterfdag van Willem van Oranje (1533-1584), de vader des vaderlands.We zagen onder meer de kogelgaten in de muur in de hal beneden, veroorzaakt door het moordwapen van Balthazar Gerards. Voorts beelden op video van de totstandkoming van de televisieserie die in 1984 over het leven van Willem van Oranje werd uitgezonden met Jeroen Krabbe in de hoofdrol . We zagen de vele kostuums die in de serie gebruikt waren. Yan Tax, kostuumspecialist van de BRT, vervulde een hoofdrol bij de aankleding van de 61 acteurs en actrices. Op de schermen zagen we bovendien werkopnamen e.d. Het was een leuk uitstapje die zondag in mei 1984, bijna al weer 25 jaar geleden volgend jaar. Dit jaar vindt er forensisch onderzoek plaats naar de moord. Eerder werd hierover in het NOS-journaal bericht.

11 November 1918-het einde van de Eerste Wereldoorlog

Vandaag is het precies 90 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog en de wapenstilstand werd getekend. Het was de tijd van de Spaanse griep in ons land. De vrede zou pas met de Vrede van Versailles in 1919 een feit zijn. Ik vraag me af hoe overgrootouders Van den Bos de jaren 1914-1918 hebben beleefd. Nederland mocht dan wel neutraal zijn geweest en niet hebben deelgenomen aan oorlogshandelingen, mensen ervoeren de oorlog desondanks, al was het maar vanwege de rantsoenering en de vlucht van vele Belgen naar Nederland. Overgrootmoeder Van den Bos was tijdens de mobilisatie rond 1915 werkzaam in een tweetal cafe's. In oktober 1917 huwde zij met Denijs van den Bos, destijds militair bij de Landstorm. Denijs van den Bos is ook in militair uniform getrouwd. Op 12 maart 1918 werd hun zoon Denijs jr., onze grootvader geboren. En dat allemaal nu 90 jaar geleden.

Rouwdienst Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar (vervolg)

Nog een keer sta ik stil bij de rouwdienst voor onze moeder op 2 december 1997. Het is op 27 november a.s. precies 11 jaar geleden dat onze moeder overleed. Rianne Veenstra sprak de volgende tekst op die 2e december 1997: Ergens schrijft een kind: Waarom moeten mensen doodgaan? Mensen die ik heel goed ken Mensen moeten bij me blijven Al die tijd dat ik er ben Waarom moeten mensen doodgaan? Mensen die ik aardig vind Waarom moet mijn moeder doodgaan En waarom soms een heel klein kind? Waarom maken mensen oorlog schieten mensen op elkaar? Waarom werd mijn opa tachtig en mijn vriendje maar tien jaar? God, snap jij nou al die dingen: oorlog, dood, pijn en verdriet? Of moest je net als ik soms huilen en weet je het soms ook even niet?

Kerkvader Augustinus (354-430)

Tijdens de rouwplechtigheid voor onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar op 2 december 1997 werd de volgende aan kerkvader Augustinus (354-430)toegeschreven tekst voorgelezen: Huil niet. Ik ben slechts naar de andere kant. Ik ben mezelf, jij bent jezelf. Wat we voor elkaar waren, zijn we nog altijd. Noem me zoals je me steeds genoemd hebt. Spreek tegen me zoals vroeger, op dezelfde toon, niet plechtig, niet triest. Lach om wat ons samen heeft doen lachen. Denk gewoon aan mij. Spreek mijn naam uit thuis, zoals je altijd gedaan hebt. Zonder hem te benadrukken, zonder zweem van droefheid. Het leven is wat het altijd is geweest. De draad is niet gebroken. Waarom zou ik uit je gedachten zijn? Omdat je me niet meer ziet? Nee, ik ben niet ver, ik ben juist aan de andere kant van de weg. Zie je, alles is goed. Je zult me steeds weer opnieuw ontdekken, je zult me steeds weer terugvinden. Dus droog je tranen en huil niet. Ik ben dichtbij.

De Carneoolstraat-december 1971

In december 1971 verhuisden we naar de Carneoolstraat. Niet lang daarna verscheen er een bericht in de krant, het Leidsch Dagblad: Doorstromingseffect koophuizen. Leiden-In antwoord op vragen van het PvdA-raadslid Waal over het doorstromingseffect van de in de laatste jaren in Leiden gebouwde eengezinswoningen zeggen burgemeester en wethouders: De 98 respectievelijk 35 premiekoopwoningen in het Morskwartier (Juwelenbuurt) zijn als volgt betrokken: 39 bewoners lieten een huurwoning achter; 7 waren inwonend; 5 lieten een eigen woning achter; 82 van elders gekomen, waarvan 15 wel en 67 niet economisch gebonden.

De Van der Tasstraat

Begin jaren zeventig circuleerden er geluiden dat de Van der Tasstraat onteigend zou worden. Er zou een brug worden aangelegd, hetgeen echter nooit is gebeurd. Maar toch was dat destijds mede een reden voor ons om te verhuizen naar de Carneoolstraat in december 1971. In het Leidsch Dagblad verscheen het volgende bericht: Van der Tasstraat verdwijnt LEIDEN- De gemeente is begonnen met het verwerven van panden aan de Morsweg en in de Van der Tasstraat. Tot en met het pand 10a aan de Morsweg en de hele Van der Tasstraat moet de gemeente in eigendom krijgen om mogelijk te maken dat over het Galgewater een brug gelegd wordt als verbinding tussen het Noordeinde en de Morssingel. Vorig jaar is aan het makelaarskantoor Van Velzen opdracht gegeven de onderhandelingen met eigenaren en bewoners te openen. Volgens de tekening moet de hele hoek tot aan het water van de Morssingel worden vrijgemaakt voor de brugbouw.

Rede rouwdienst Lena Dieuwertje van den Bos -Bavelaar op 2 december 1997

Op 2 december 1997 namen we afscheid van onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar. Rianne Veenstra sprak toen onder meer: Beste Aat, Danny, John, familie, vrienden en bekenden, Je kan het nog steeds bijna niet geloven- maar toch is het zo: Lenie is overleden. Lenie van den Bos-Bavelaar is er niet meer. De vrouw van Aat, de moeder van Danny en John- ze is er niet meer. Lenie. Vriendin, schoondochter, schoonzuster, nooit meer kan je haar zo maar even bellen, nooit meer kan je zo maar even bij haar binnenlopen, nooit meer kan je haar zo maar even zien. Ze is maar twee-en-vijftig jaar geworden, Lenie. En nu is het voorbij. Het was zo plotseling. Een kort moment van ziek-zijn. En toen was haar leven afgelopen. Je hebt geen tijd gehad om afscheid te nemen, je hebt geen kans gehad om die dingen nog te zeggen die je had willen zeggen. Van het ene moment op het andere stond Aat zonder vrouw, stonden Danny en John zonder moeder- en moesten ze voor zichzelf zorgen. En die klap kwam heel hard aan. Vreselijk hard. Want meteen toen Lenie er niet meer was, merkte je al hoeveel ze altijd voor jullie had betekend.

Vakantie Janny en Nijs van den Bos in Hermagor in 1969

In 1969 vierden onze grootouders hun vakantie in Hermagor, Karinthie. En op 26 juni 1969 waren ze met tante Beb in Wenen. Ze waren met de tent in Oostenrijk dat jaar. Hermagor is een plaats waar ze zich geen moment hoefden te vervelen. Het is een rustig, maar gezellig provinciestadje, niet ver van de Presseggersee. Het heeft van alles te bieden voor sport-, zon-, water-, berg- en bosliefhebbers. En voor wie nog meer wil liggen de Dolomieten, de Dalmatische kust, Triest en Venetie binnen bereik. Voor zover ik heb kunnen nagaan zijn Janny en Nijs ook in Italie geweest voor een bezoek dat jaar 1969, nu bijna 40 jaar geleden.

De financieel-economische crisis van 2008 en de parallel met 1929

De wereld beleeft momenteel een van de ernstigste financiele crises sinds 1929. In 1987 stortte de beurs op Wall Street ook in, maar toen herstelde die zich snel weer. Valt de huidige crisis te vergelijken met die van 1929, toen de wereld aan de vooravond stond van de grote Depressie van de jaren '30? De tijd zal het leren, maar dat er economisch zwaar weer op komst is mag duidelijk zijn. De onrust is groot en het is nog geenszins zeker of het 700 mld. bail out- plan van Bush voldoende zal zijn om de economie van Amerika er weer snel bovenop te helpen. Maar hoe verging het de familie Van den Bos nu na de instorting van Wall Street in 1929? Onze overgrootvader, Denijs van den Bos (1896-1966) heeft het hoofd boven water kunnen houden in die zo slechte jaren dertig. Echt werkloos is hij niet geweest in deze periode. Ook zijn zoon Denijs (1918-1988) heeft in de jaren nadat hij van school was gekomen in 1934, toch nog werk kunnen vinden. In april 1934 kwam hij bij Ideco te werken, op 28 februari 1935 bij een bedrijf voor meubelfournituren tot september 1936 en vanaf 21 september 1936 heeft hij weer voor Ideco gewerkt. Op 12 april 1937 werd hij electrisch lasser. De vader van onze grootmoeder, Arie Schaft (1893-1980), metselaar van beroep, was wel veelvuldig zonder werk gedurende de jaren van de Depressie.

Bezoek aan museum 'Naturalis' op dinsdag 27 oktober 1998

Op dinsdag 27 oktober 1998 ben ik met tante Janny naar het museum Naturalis geweest. Op woensdag 28 oktober 1998 schreef ik het volgende: 'Gistermiddag kwam Janny rond twee uur bij me langs. We zijn naar Naturalis gereden, waar we tot rond 5 uur bleven. Echt een leuk museum. Het regende wel buiten. In de folder 'Leiden museumstad' staat dat de archiefstukken in het Leids gemeente-archief teruggaan tot 1290. Wind en regen vandaag. In museum 'Naturalis' een reuzenlintworm gezien.' In de folder van Naturalis staat het volgende te lezen: 'Onze planeet en het leven erop vormen een samenhangend systeem dat zich voortdurend ontwikkelt. De werking van dit 'systeem aarde' is het kernthema van de permanente exposities in Naturalis. De tentoonstellingen Natuurtheater en Oerparade laten de verscheidenheid aan huidige en vroegere levensvormen op en verschijningsvormen van de aarde zien. De tentoonstellingen Aarde, Leven en Ecosystemen tonen hoe de processen functioneren, die hebben geleid tot die enorme natuurlijke verscheidenheid.'

Ons bezoek aan Berlijn in juli 1988

In juli 1988 bezochten we Berlijn, zowel West- als Oost-Berlijn. Op zaterdag 23 juli 1988 schreef ik het volgende in mijn dagboek: 'Vanavond dan in Berlijn aangekomen. Dat heeft nogal wat voeten in de aarde gehad. We kwamen eerst aan in de Machnowerstrasse, op een verkeerd adres. Er waren namelijk twee Machnowerstrassen. Later zijn we toen goed gereden. Rond acht uur waren we op het juiste adres. De mensen hadden een briefje bevestigd op de kamers of nee, aan de deur buiten. We zijn naderhand weggegaan. Maar dat kwam ons duur te staan.Toen maar bij een pizzeria iets gaan gebruiken. Ma en Pa cappucino, John en ik cola en ook nog eens allen ijs en pizza's. Ondertussen hadden we tijd om de kaart van Berlijn te bestuderen. Iemand erbij gehaald, maar uiteindelijk kwamen we er niet uit. Mensen toen aangehouden. Een vrouw ging de bril halen van de man die ons naar de Machnowerstrasse zou brengen. De vrouw ging ook mee. Ze hadden een dure, witte mercedes. We hadden een vermoeiende reis achter de rug. Grensposten voor de Westberlijnse grens.'

De nineties; jaren van economische voorspoed

De jaren negentig waren jaren van economische groei en bloei, juist ook door de opkomst van computer en internet. Het waren de jaren van het laatste kabinet Lubbers (1989-1994) en de Paarse kabinetten (1994-2002) onder leiding van premier Kok. De Sovjet-Unie viel in 1991 uit elkaar en Clinton werd in 1993 President van de Verenigde Staten,het waren jaren van een ongekende economische bloei en de aandelenbeurzen gingen sky high. Er heerste optimisme, Nelson Mandela kwam vrij en de apartheid in Zuid-Afrika werd afgeschaft.Toch waren er ook schaduwzijden aanwijsbaar in dit decennium. Soms waren jongeren nog wat stuurloos en vertwijfeld. Dit werd onder meer weerspiegeld in de muziek van Kurt Cobain en de band Nirvana. In 1994 pleegde deze zanger zelfmoord.De oorlog in Joegoslavie eiste zijn tol en Nederland beleefde het drama van Srebrenica in 1995. Er was soms sprake van toenemend geweld en verloedering. Verder was er begin jaren negentig de Golfoorlog na de inval van Irak in Koeweit in 1990. Maar over het algemeen ging het ons ook in persoonlijk opzicht goed. In 1990 bezochten onze ouders Kreta, gevolgd door Tunesie in 1993, Turkije in 1995 en Griekenland in 1996 en 1997. Dramatisch en traumatisch was het overlijden van onze lieve moeder op 27 november 1997, het einde van een gelukkig tijdperk.

Het eiland Kos

Bezochten onze vader Arie van den Bos en Cock Jansen het eiland Kos nog in september vorig jaar, in september 1997 waren Arie en Leny van den Bos op het Griekse eiland. Zij brachten toen een boekje voor me mee, waaraan ik het volgende ontleen: 'De belangrijkste oudheden van de stad Kos zijn: het opgravingsgebied bij de haven dat zich bijna over de helft van het oostelijk nederzettingsgebied uitstrekt, de westelijke zone, de centrale zone en de oostelijke zone, naar het oosten van de stad met het kasteel. De oude binnenstad was 4 km lang, zoals de Duitse archeoloog R. Herzog en de archeoloog op Kos, Zaraftis, na opgravingen die ze in 1900 uitvoerden, konden vaststellen. Verschillende muurresten die later gevonden werden, bevestigden dit. De Stoa uit de 4e of 3e eeuw v. Chr. Dit is misschien wel het oudste gebouw dat bij de opgravingen werd blootgelegd. Nu zijn er 5 opnieuw geplaatste zuilen en zoals men veronderstelt bestonden deze uit 5 in elkaar overgaande ruimten die steunden op de oude muur. Hier werd het kleine standbeeld van de aan een boom hangende Marsias gevonden. De sage vertelt ons dat Marsias bestraft werd omdat hij met de god Apollo wilde concurreren en wedijveren in de muziek. '

Huwelijk van Arie en Leny van den Bos op 29 augustus 1963

Vandaag, vrijdag 29 augustus 2008, is het precies 45 jaar geleden dat onze beide ouders Arie (1945-2007) en Leny (1944-1997) van den Bos in het huwelijksbootje stapten. Dat gebeurde op 29 augustus 1963. Vandaag willen we stilstaan bij dit feit en hun beider leven gedenken. Het is diep triest dat hun leven maar zo kort duurde. Ze zijn 34 jaar samen geweest. Het tweede huwelijk van Arie van den Bos met Cock Jansen heeft slechts ruim drie jaar geduurd. In februari 2004 huwden zij. Zij mochten zo'n 9 jaar samen zijn. Het is overigens ook 45 jaar geleden dat Ds. Martin Luther King zijn beroemde rede 'I have a dream' hield. Gisteren is Barack Obama tot eerste zwarte presidentskandidaat op de democratische Conventie uitgeroepen. Komt de droom van King nu echt uit en gaan blank en zwart in Amerika nu samen verenigd verder? Misschien gloort er hoop aan de einder.

De aardbeving in Limburg op 13 april 1992

Het was op 13 april 1992 dat er een aardbeving in Limburg plaatshad. Ik schreef die dag: 'Maandag 13 april 1992. Vier uur in de middag. Toen ik vanmorgen om 8 uur naar het nieuws luisterde, hoorde ik dat Limburg was opgeschrikt door een aardbeving (5,5 op de schaal van Richter). Het schoot door me heen dat John in Limburg was. Om een uur kwam hij thuis. Mensen raakten soms gewond, mensen kregen hartinfarcten en huizen raakten ontzet. Het was de zwaarste aardbeving sinds 1756 in ons land. In 1932 was de laatste hevige beving, maar die van vandaag (van vannacht tien voor half vier) was zwaarder. John nam een vlaai mee uit Limburg. In de zomer van 1975 kampeerden wij met het gezin op een camping in het Zuidlimburgse Slenaken, een prachtige omgeving. Pa zei toen altijd, kijkend over het heuvellandschap:' Wat een panorama's!'

Het amfitheater van Pula

Op 27 juli 1979 bezochten we het amfitheater of de Romeinse arena van Pula. Pula ligt in de zuidelijke punt van het schiereiland Istrie aan de Adriatische Zee. De plaats is al meer dan 3000 jaar oud. Het amfitheater is de qua grootte zesde bewaard gebleven arena uit de Romeinse tijd. Pula heette toen Pietas Julia en later vanaf 40 v. Chr. werd het Colonia Julia Polentia Herculanea genoemd. Het amfitheater dateert uit de periode 30- 14 v. Chr. en heeft 23000 zitplaatsen. Ook in 1988 werd het nog door ons bezocht tijdens onze laatste vakantie daar in Istrie destijds. Het amfitheater was bedoeld voor gladiatorengevechten en mensen -later ook de eerste christenen- werden er voor de wilde dieren geworpen. Pula werd in 177 v. Chr. door de Romeinen veroverd op de Histriers, een aldaar wonende stam. In het jaar 404 werden de gladiatorengevechten verboden en werd de arena een marktterrein.

Vakantie in Portoroz 1982

Op 24 juli 1982 schreef ik het volgende: 'We zijn van plan naar een dokter te gaan met John. John heeft gisteravond enorm gehoest en ook vannacht en vanochtend hield dit hoesten aan.We gaan daarom wel weer naar het rode kruis-gebouw in Lucija. Het is vandaag weer strandweer en we zullen dus naar het strand gaan. Vanavond gaan we waarschijnlijk weer uit eten. Heer Rudi en mevrouw Pikel gaan nog om de paar dagen naar het graf van hun overleden man en vrouw in Piran. In 1978 ben ik eens met Jelka, Martin en John naar het graf geweest van dhr. Pikel. Ze gaf de bloemen water en plaatste nieuwe bloemen. Er branden ook kaarsjes op het graf. Vanmiddag zijn we met John eerst naar het rode kruis-gebouw geweest. Daar stuurde een vrouw ons door naar een 'toeristische arts' naast het grote Palace Hotel, waar we eerst nog een poosje moesten wachten. We waren al tamelijk laat en daardoor konden we geen parkeerplaats vinden.'

Voorouder Suus en Tim had VOC-verleden

Tenminste een voorouder van Suus en Tim had een VOC-verleden. De rond 1683 geboren Jan van den Eijkel is in de jaren 1701-1708 als jong- of lichtmatroos in dienst geweest van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC). Op 21 december 1701 vertrok hij met het schip de 'Venhuizen' vanaf Texel via Kaap de Goede Hoop naar Batavia, waar het schip op 5 september 1702 aankwam. Kapitein op het schip was een zekere Dirk de Reus. Van 6 juni 1702 tot 25 juni 1702 verbleef Jan bij Kaap de Goede Hoop, de in 1652 door Jan van Riebeeck gestichte Kaapkolonie.Jan van den Eijkel moet vrij jong geweest zijn, hij had nog geen ervaring als matroos bij de uitreis in 1701. Het schip de 'Venhuizen' was in 1697 gebouwd op de werf in Enkhuizen en was een zogeheten 'fluitschip'. Het was van 1697 tot 1711 in gebruik bij de VOC. Het laadvermogen bedroeg 250 ton. Het leven aan boord van een VOC-schip was geen pretje, maar het leven als zodanig was voor het gewone volk in die tijd niet gemakkelijk. Armoede en avontuur moet de jonge Jan van den Eijkel destijds gedreven hebben zich aan te melden als matroos. 's Ochtends kreeg hij gortepap, van water gemaakt, 's middags stonden bonen, erwten of rijst op het menu, soms met gezoute stokvis of spek geserveerd. 's Avonds was er niet meer dan jenever en wat resten van de middagmaaltijd, aangevuld soms met scheepsbeschuit en kaas. Op 10 november 1707 vertrok Jan dan met het schip de Ijsselmonde uit Batavia om op 18 september 1708 weer in Holland aan te meren. Van 30 januari 1708 tot 23 april 1708 verbleef hij dan weer in de Kaapkolonie. Op 4 november van hetzelfde jaar huwde hij met Stijntje Corsdr. van der Boom.