Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Een andere ontwikkeling die hierbij van belang is, is de overgang van landbouw naar veeteelt omdat de grond in het Rijnland nogal drassig bleek. Hierdoor ontstond een overschot aan arbeidskrachten (veeteelt is immers minder arbeidsintensief dan landbouw) en ging men zich toeleggen op bijv. visserij of vrachtvaart of vestigde men zich als handwerksman in een stad. Ook Leiden heeft de gevolgen van deze ontwikkelingen ondervonden. Kooplui en handwerkslui vestigden zich vooral nabij de burcht en het grafelijk bezit. Rond 1300 treffen we in Leiden smeden, timmerlieden, metselaars, leidekkers en steenhouwers aan; kortom mensen die in staat waren huizen en gebouwen te bouwen. Ter voorziening in dranken en spijzen zijn er de bakkers, vleeshouwers en bierbrouwers terwijl kleermakers, schoen- en klompenmakers, wevers, ververs, volders en leerbewerkers werkzaam zijn om kleding voor de burgers te vervaardigen.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Vroege Leienaars Op basis van het vroege bestaan van zgn. mansi (=Latijn voor hoeven) kunnen we concluderen dat de 'autochtone' bevolking uit boeren bestond. Het overplaatsen van het grafelijk hof naar Leiden betekende de komst van de adel. In ruimer opzicht kunnen we spreken van patriciers. De stand van onvrije dienstmannen kunnen we in een adem met de adelstand noemen aangezien deze twee groepen niet los te zien zijn van elkaar. De komst van handwerks- en ambachtslieden naar Leiden kunnen we niet los zien van de ontwikkelingen in het gehele graafschap Holland; omstreeks 1250 namelijk was de handel en 'industrie' in Holland nog van weinig betekenis. Wel kan men spreken van een lakenindustrie van enige betekenis, maar de industrie bepaalde zich alleen tot dat wat nodig was voor eigen gebruik. Leiden kent ook al vrij vroeg lakennijverheid, al blijft landbouw een belangrijke plaats innemen. Wanneer de handel echter toeneemt in het Rijnland beginnen de graven het gebruik van de Hollandse binnenvaart te stimuleren. De Hollandse binnenvaart was een waterweg die Delft en Gouda met Haarlem verbond.

Bezoek tentoonstelling Jan Wolkers in de Leidse Lakenhal

Vanmiddag zijn Janny, Betty en ik naar de tentoonstelling van Jan Wolkers in de Leidse Lakenhal geweest. Het was een heel erg leuk uitstapje, vanmiddag tussen half twee en vier uur. Er waren citaten uit het literaire werk van Wolkers (1925-2007) te zien en uiteraard ook veel van zijn tekeningen, schilderijen en beelden. Wolkers genoot er vroeger van de Leidse musea en dan met name de Lakenhal te bezoeken. In het voetspoor van Wolkers bezichtigden we vandaag dan zijn tentoonstelling waarvoor de gastconservator Onno Blom verantwoordelijk is. Onno Blom is ook de biograaf van Wolkers. Naast het werk van Wolkers hebben we ook de afdeling Leidse geschiedenis bekeken, met onder meer een animatie van de ramp met het kruitschip uit 1807. Ook was het leuk nog wat 'Bavelaartjes' gezien te hebben, kijkkastjes met voorstellingen uit hout en been gesneden. Aan het slot van de middag, die ik zeer geslaagd noem, dronken we nog een kop koffie. Heel veel dank, Janny en Betty voor het leuke uitstapje!

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

De handelsweg naar Kennemerland (kuststrook van Haarlem tot Alkmaar) liep langs de wetering en er was dan ook een brug nodig voor dit verkeer. Deze brug was niet alleen voor de graaf, die er tol hief, van belang, ook de Rijnlandse dorpen hadden er belang bij. Het is daarom mogelijk dat deze brug ook zijn steentje heeft bijgedragen tot de stadswording van Leiden. Om nog even op de Leidse Burcht terug te komen: aanvankelijk was de burcht niets anders dan een door palissaden omgeven hoogte, die pas later door een brede stenen muur werd omgeven. Voorts dienen we op te merken dat de burcht aanvankelijk buiten het grondgebied van de stad lag. Conclusie: Door zijn gunstige ligging aan waterwegen, de aanwezigheid van een burcht in de omgeving en zijn handelsfunctie (Kennemerland!) kon Leiden uitgroeien tot stad. Vroege Leyenaars Op basis van het vroege bestaan van zgn. mansi (Latijn voor 'hoeven') kunnen we concluderen dat de 'autochtone bevolking' uit boeren bestond. Het overplaatsen van het grafelijk hof naar Leiden betekende de komst van de adel. In ruimer opzicht kunnen we spreken van patriciers. De stand van onvrije dienstmannen kunnen we in een adem met de adelstand noemen, aangezien deze twee groepen niet los te zien zijn van elkaar. De komst van handwerks- en ambachtslieden naar Leiden kunnen we niet los zien van de ontwikkelingen in het gehele graafschap Holland.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

De vermelding van Leiden op de inventarislijsten van de Utrechtse St. Maarten weegt voor ons zwaar. Het wijst op boerenbewoning (reeds in 777). Conclusie: Leiden is ontstaan als een boerendorp op een economisch gunstige plaats; al in 777 wordt melding gemaakt van boerenbewoning. Het is waarschijnlijk dat omstreeks 1000 Leiden een behoorlijk dorp moet zijn geweest en het is dan ook niet verwonderlijk dat we in een geschrift uit 1083 lezen over 'Villa Leithen'. (villa betekent dorp). Leiden heeft zijn wording tot stad evenwel aan de burcht te danken. En daarom moeten we ook de oorsprong van dit bouwwerk opnemen, willen we meer inzicht krijgen in de geschiedenis van Leiden. Geografisch bekeken is de burcht op zo'n uitstekend gebied gebouwd dat het duidelijk is dat het uit oogpunt van handelsbelangen en macht is gebouwd. Als we de geschiedenis van Dr. P.J. Blok erop na lezen, zou de Vikinger Harold de burcht hebben opgericht. Dr. Blok dateert de burcht rond 900. Moderne archeologische schattingen liggen gemiddeld rond 1150. In elk geval kunnen we met zekerheid zeggen dat de graven van Holland zich aan het begin van de tiende eeuw in Leiden vestigden en dat zij hun residentie hadden in het Gravenhof. Na het verdrijven van de Noorse vorst Harold zou de burcht in handen zijn gevallen van de graaf, die een burggraaf aanstelde.

Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007)

Klein van stuk was ze, de op 5 januari 1919 geboren Jansje van den Bos-Schaft. In mei 2007 ging ze op 88-jarige leeftijd van ons heen en vandaag, 5 januari 2009, zou ze 90 jaar geworden zijn. Strijdbaar was ze ook; ze liep mee in de vredesdemonstratie in Den Haag in 1983 en ze werd bepaald fel als er ergens ter wereld mensen onrecht werd aangedaan of als dieren leed werd berokkend. Ze was een fel tegenstandster van de stierengevechten in Spanje en kon haar ogen niet drooghouden als ze op televisie zag hoe zeehondjes werden doodgeknuppeld om wille van het bont. Meestal draaide ze dan snel de knop om, gewoon omdat ze dit niet kon aanzien. Jansje van den Bos-Schaft. Ze werd 88 jaar. Haar zoon Arie sprak in de rede tijdens de crematieplechtigheid voor haar in mei 2007 dat de jaren dertig en de bezettingstijd tekenend voor haar leven zijn geweest. Ze was een tiener toen de crisis zich aandiende en had baantjes als hulp in de huishouding bij Keesom, Muys van der Moer en tandarts Van Dorp. Op eerste Pinksterdag 1939 verloofde ze zich met de in maart 1918 geboren Denijs van den Bos. Op 5 augustus 1942 traden de beiden in het huwelijk en in de navolgende jaren 1943, 1945, 1946 en 1949 werden Trudy, Aad, Janny en Betty geboren. In 1953 kreeg Jansje een miskraam. Vanaf de jaren zestig en zeventig kreeg Jansje de rol van grootmoeder te vervullen. Groot verdriet deed haar het verlies van haar man op 26 maart 1988 en het overlijden van haar schoondochter Leny op 27 november 1997. Vandaag denken we terug aan ons omaatje. Dank omaatje, voor de fijne herinneringen die we aan je hebben!

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Op deze nieuwjaarsdag vervolg ik het verhaal over het ontstaan van Leiden, maar wil ik eerst van de gelegenheid gebruik maken u allen de beste wensen over te brengen en een heel gezond en voorspoedig 2009 te wensen! Heel veel geluk en voorspoed! Direct aansluitend op deze mogelijke verklaringen voor de ontstaansgeschiedenis van de stad moeten we een ander belangrijk feit vermelden en dat is de vermelding van Leithen op oude inventarislijsten van de Utrechtse St. Maartenskerk uit de jaren 777 en 866. Deze kerk had namelijk een aantal boerderijen in bezit, die samen bekend stonden als 'Die Leithen'. Niet alleen de Utrechtse kerk had bezittingen in deze omgeving. De graven van Holland hadden ook landerijen in de nabije omgeving van Leiden. Dit blijkt uit de giften die de graven deden aan de Abdij van Egmond. Enkele van die landgoederen waren : Lopsen, Roomburg, Swieten en Boshuizen. De eerste theorie van Hlitha voor helling zal etymologisch gezien wel juist zijn, maar kan ons verder niet ten dienste zijn. We kunnen uit deze theorie alleen de informatie putten dat Leiden op een hoger gelegen gebied lag, maar dat doet verder niets ter zake. De tweede theorie is nuttiger; de aanwezigheid van water(wegen) is vaak van groot belang voor het ontstaan van steden. Dat Leiden geen Romeinse kern heeft is volgens ons voldoende bewezen: archeologische opgravingen hebben weinig of niets opgeleverd.

Kerstfeest in Voorschoten

Gisteren, 25 december 2008, vierden we het kerstfeest bij Janny en Ed in Voorschoten. Ondanks het gemis van onze zo beste vader Arie van den Bos, hebben we er het beste van gemaakt en was het ondanks alles een geslaagd kerstfeest. Om half vier werd ik gehaald door Trudy en Gerard. Daarna hebben we Cock opgehaald en zijn we naar Voorschoten gereden. Janny en Ed hebben enorm goed voor ons gezorgd. Jammer was het dat John en zijn gezin er niet bij waren, maar zij genieten een vrolijke kerst in Disneyland Parijs. We hebben wat cadeautjes uitgewisseld en heerlijk gegeten. De salades en hapjes waren voortreffelijk. Erg leuk was het sjoelen dat we gedaan hebben.Ondanks alles hebben we er dus een mooi feest van gemaakt, waarop we nog lang kunnen terugkijken. Heel veel dank, Janny en Ed!

Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar 64 jaar geleden geboren

Vandaag is het 64 jaar geleden dat Lena Dieuwertje Bavelaar werd geboren. Ze werd geboren op 22 december 1944 aan de Oranjegracht te Leiden, middenin de hongerwinter. Het gebeurde tijdens het bijlichten door haar vader met de knijpkat in het koude huis aan de Oranjegracht. Huisarts Van Es heeft vermoedelijk de bevalling begeleid. Haar ouders waren op 4 november 1943 te Rijnsburg verloofd en op 6 juli 1944 met elkaar in het huwelijk getreden. Leny was bij haar geboorte erg klein, 'net een konijntje', zoals haar familie het uitdrukte. Direct na haar geboorte is ze met haar moeder met paard en wagen naar Rijnsburg vertrokken voor 10 maanden.'Daar is ze helemaal opgepept,' zoals haar tante Alie het in 1980 nogmaaals uitdrukte. Van december 1944 tot oktober 1945 woonden Anna en haar kind in bij de grootouders van Leny in de Rijnsburgse Petronella van Saksenstraat. Anna's broer Willem, oom van Leny, ging in de laatste oorlogsmaanden naar boeren voor melk. De januarimaand van 1945 was een zeer koude maand. Leny's vader bezocht in de weekeinden zijn vrouw en dochtertje in Rijnsburg. Daar was de voedselsituatie beduidend minder schrijnend dan in Leiden.

Arie van den Bos 1 jaar dood

Vandaag, 21 december 2008, is het een jaar geleden dat onze beste vader van ons heen ging. Eind december zal het een jaar geleden zijn dat hij werd gecremeerd. Tijdens de crematieplechtigheid sprak ikzelf onder meer de volgende woorden: 'Lieve Pa, beste mensen, Het leven is vreemd, het sterven nog vreemder. Zo begon mijn vader in maart 1988 zijn toespraak bij de crematie van zijn zo dierbare vader Denijs van den Bos, mijn opa. En in een oogwenk zie je een mensenleven aan je voorbijtrekken. Als je plotseling uit het leven wordt weggenomen, zoals Leny, onze in 1997 overleden lieve moeder, heb je niet meer de gelegenheid om die dingen te zeggen die je nog tegen elkaar had willen zeggen. Nu was die gelegenheid er nog wel en konden we elkaar laten weten en voelen hoeveel we van elkaar houden en hielden. Mijn vader was al geruime tijd ziek. Hij voelde zich moe en had bloedarmoede. Naar de oorzaak werd lange tijd gezocht. Echter pas op 29 november, de verjaardag van zijn zus Janny, werd ons duidelijk dat Pa niet lang meer te leven had.Alles raakte in een stroomversnelling en we moesten vrezen voor het ergste.'

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

De oorsprong van de stad Talrijke theorieen zijn er in de loop der tijden in omloop gebracht over de oorsprong van de stad. Laten we deze theorieen eens bespreken en daarna bekijken welke we als het meest geloofwaardig kunnen beschouwen. In de eerste plaats is er een theorie die zegt dat de naam Leiden is afgeleid van het Germaanse woord 'Hlitha' voor helling. Oude schrijfwijzen voor Leiden uit de 9e eeuw zouden hierop kunnen wijzen:'Legihan' of 'Legtan.' Inderdaad is bekend dat de linker Rijnoever, waar we de kern van Leiden moeten zoeken een verhoogd gebied te zien gaf: een helling dus. Men neemt echter aan dat dit gebied kunstmatig is opgeworpen. Romeinen zouden hier aan het werk geweest zijn in verband met wegen-/dijkaanleg. Een andere theorie zegt dat de naam Leiden, vroeger geschreven als 'Leithen', niets anders betekent dan 'aan de wateren.' Deze wateren zouden dan de Rijn, Vliet en Mare zijn. Een nuance van deze theorie komt hier op neer: Leiden betekent: 'aan het water.' Met dat water wordt de 'Marne' of 'Maerne' bedoeld. Een wetering tussen het Leidsche meer en de Rijn: de huidige Mare. De oude theorie dat Leiden een Romeinse legerplaats zou zijn geweest, doet geen opgeld meer. Lugdunum Batavorum heeft ergens in de buurt van Katwijk gelegen, maar kan men zeker niet met Leiden identificeren. Vondsten hebben aangetoond dat Romeinen nabij Leiden zijn geweest, maar gezien het feit dat maar zeer weinig is gevonden dat op Romeinse bewoning duidt, moeten we vaststellen dat Leiden geen Romeinse nederzetting vormde.

Het ontstaan van Leiden

Begin jaren tachtig maakte ik op de middelbare school samen met mijn klasgenoot Henk Reitsma een werkstuk over het ontstaan van Leiden. Ik zal daaruit de komende tijd citeren. In de eerste helft van de 17e eeuw koos de familie Bordoduijck (Van den Bos) Leiden tot haar woonplaats. Inleiding Leiden heeft sinds haar ontstaan enorme ontwikkelingen doorgemaakt. Haar geschiedenis is lang maar interessant en gaat terug tot ongeveer 900. De stad groeide met de jaren, niet alleen in grootte, maar ook in cultureel en economisch opzicht. Het meest bekend is de stad misschien wel door haar rol die ze speelde in de Tachtigjarige oorlog. Nog ieder jaar wordt op 3 oktober het Leids ontzet gevierd. En dat is een feest met een meer dan 400 jaar oude traditie. Als beloning voor haar moedig gedrag ontving de stad een hogeschool die als oudste van het land bekend staat. Helaas is de stad gedurende de laatste decennia nogal in verval geraakt, mede door de wegtrekkende industrie, voornamelijk textielindustrie. Een bestaansbron waarvan Leiden in de 17e eeuw rijkelijk heeft geprofiteerd. Vele historische monumentale gebouwen heeft Leiden te danken aan de gelden die werden verdiend in de lakennijverheid: het Waaggebouw uit 1657, de Marekerk uit 1640 en de Lakenhal uit 1639. Dit is een greep uit de rijke collectie van historische gebouwen die Leiden uit haar bloeitijd bezit. Een laatste opmerking over de sleutelstad willen we maken. Leiden ontleent haar sleutels aan een schutspatroon. Bij het wapen lezen we 'Haec libertatis ergo' (= dit omwille van de vrijheid). Deze spreuk verscheen gedurende de Tachtigjarige oorlog op het papieren noodgeld, gemaakt van oude misboeken. Dit als korte inleiding op het werkstuk over het ontstaan en de ontwikkeling van de sleutelstad in haar beginperiode.

Geertruida van den Bos-Nievaart (1899-1992)

Kordaat was ze zeker, de op 5 augustus 1992 overleden Geertruida van den Bos-Nievaart. Geboren werd ze op 2 februari 1899 te Leiden als dochter van Jacobus Nievaart en Johanna Beij. Als jong meisje was ze al vlijtig, zo vertelde ze me begin jaren '90. En ook het zorgen zat er al jong in. Geertruida van den Bos-Nievaart: moeder van het gezin Van den Bos in de 20e eeuw. In oktober 1917 huwde ze, op 18-jarige leeftijd in de Hooglandsche kerk met de ruim 2 jaar oudere Denijs van den Bos, zoon van de in 1913 overleden water- en vuurwinkelier. In maart 1918 schonk ze het leven aan haar oudste zoon. In de jaren' 20 en '30 kwamen er nog eens 7 kinderen ter wereld , van wie zij er een weer snel moest missen. Geertruida heeft altijd een sterk geloofsleven gekend, maar ze schroomde niet kritiek te leveren op de kerk wanneer ze het bijvoorbeeld bepaald 'onchristelijk' vond als heel rijke mensen met goedkeuring van de kerk de beste plaatsen in diezelfde kerk voor zich opeisten. Geertruida van den Bos-Nievaart was een goede, zorgzame moeder en oma; Ze heeft altijd vol toewijding voor haar gezin gezorgd, maar kort voor de oorlog moet het geweest zijn dat het haar allemaal even te veel werd en haar gezondheid haar in de steek liet. Geertruida was een sterke vrouw, maar toch was ze soms ziek en moest ze naar het ziekenhuis. Als jong kind al moest ze met buiktyphus in 'de barakken' worden opgenomen. Dat was in 1909. In februari 1951 moet het geweest zijn dat ze een zware operatie onderging. Ze was toen bijna 52 jaar. Leed werd haar niet bespaard. Op 11 januari 1966 verloor ze haar echtgenoot 'na een kortstondige ziekte'. Op 14 januari 1966 werd hij om 2 uur 's middags op Rhijnhof begraven. In 1975 ging haar zoon Koos van den Bos heen, 49 jaar jong en in 1988 moest ze dan afscheid nemen van haar oudste zoon Denijs. Ook hem overleefde zij.

De vakanties van Jansje en Nijs van den Bos in de jaren tachtig

Gedurende de jaren tachtig trokken grootouders Van den Bos er ook weer regelmatig op uit. In 1980 waren zij in Portoroz, Slovenie. In 1981, kort voor het hartinfarct van grootvader Van den Bos, bezocht Jansje de plaats Tanger, havenstad in Marokko aan de Straat van Gibraltar. Van 16 augustus tot 3 september 1983 waren Jansje en Nijs in Ampuriabrava, Spanje en in april 1984 werd Zuid-Spanje bezocht (met onder meer de plaats Sevilla, waar ook schitterende blauwe mozaieken werden bekeken). In augustus 1984 was men dan weer nabij de plaats Rosas in Noord-Spanje. In januari 1985 bezocht grootvader Denijs van den Bos met zijn zoon Arie en kleinzoon Danny de Britse hoofdstad Londen.In april van hetzelfde jaar was hij met zijn vrouw op Mallorca. Op 15 augustus 1986 vertrokken grootouders Van den Bos opnieuw naar Noord-Spanje. Het zou de laatste reis van hen samen naar het buitenland worden.

Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar 11 jaar dood

Vandaag, 27 november 2008, is het precies 11 jaar geleden dat onze moeder van ons heenging. Ik haal de tekst van de herdenkingstoespraak er nog maar eens bij van 2 december 1997. Rianne Veenstra sprak toen onder meer ook de volgende woorden: "Lenie. Ze zorgde voor Aat en Danny en John. Ze zorgde voor hen op een hele intense manier. Misschien kan je zelfs wel zeggen, dat ze dat als haar levenstaak zag: zorgen. Ze zorgde- voor koffie, voor thee, voor eten, voor de was, voor het huishouden. Maar ze zorgde ook voor liefde, voor warmte, voor gezelligheid. Voor sfeer.En zo zorgde ze voor een thuis. Een plek om je thuis te voelen. Lenie. Zorgzaam. Zo was ze ook drie ochtenden in de week aan het werk in Katwijk. In de onderofficiersmess van de marine. Zorgen voor mensen. Zorgen -met liefde- voor mensen. Maar nu is dat allemaal voorbij. En wat zich dan nu op de voorgrond dringt, dat is verdriet. En een heleboel vragen."

Armoede in het Leiden van de 18e eeuw

De armoede in het Leiden van de 18e eeuw was groot, maar mensen stierven niet van de honger, ook niet na 1780. Voor wat de familie Van den Bos betreft, heb ik daar ook geen voorbeelden van gevonden. Hongeroproeren kwamen in de tweede helft van de 18e eeuw in Leiden niet voor. Wel waren er hongeroproeren in 1709 en 1740. Mensen kwamen toen in opstand omdat de graanprijzen sterk stegen en omdat ze als arme klanten vaak heel onbetamelijk behandeld werden door de winkeliers. Er was zeker armoede in de 18e eeuw in Leiden, maar de koopkracht daalde niettemin veel minder sterk dan tot dusver werd aangenomen. De broodprijs bleef door de bank genomen vrij stabiel gedurende deze periode. Wel verlieten velen de stad in de loop van de 18e eeuw omdat de lakenindustrie goeddeels in verval raakte. Telde Leiden in 1670 nog zo'n 70.000 inwoners, in ca. 1760 was dit aantal gedaald tot nog slechts zo'n 30.000 inwoners. Er was veel drankmisbruik en ook overspel en prostitutie namen hand over hand toe.

Ons bezoek aan het Prinsenhof te Delft op 27 mei 1984

Op zondag 27 mei 1984 bezochten we het Prinsenhof te Delft. Hier was een expositie naar aanleiding van de 400e sterfdag van Willem van Oranje (1533-1584), de vader des vaderlands.We zagen onder meer de kogelgaten in de muur in de hal beneden, veroorzaakt door het moordwapen van Balthazar Gerards. Voorts beelden op video van de totstandkoming van de televisieserie die in 1984 over het leven van Willem van Oranje werd uitgezonden met Jeroen Krabbe in de hoofdrol . We zagen de vele kostuums die in de serie gebruikt waren. Yan Tax, kostuumspecialist van de BRT, vervulde een hoofdrol bij de aankleding van de 61 acteurs en actrices. Op de schermen zagen we bovendien werkopnamen e.d. Het was een leuk uitstapje die zondag in mei 1984, bijna al weer 25 jaar geleden volgend jaar. Dit jaar vindt er forensisch onderzoek plaats naar de moord. Eerder werd hierover in het NOS-journaal bericht.

11 November 1918-het einde van de Eerste Wereldoorlog

Vandaag is het precies 90 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog en de wapenstilstand werd getekend. Het was de tijd van de Spaanse griep in ons land. De vrede zou pas met de Vrede van Versailles in 1919 een feit zijn. Ik vraag me af hoe overgrootouders Van den Bos de jaren 1914-1918 hebben beleefd. Nederland mocht dan wel neutraal zijn geweest en niet hebben deelgenomen aan oorlogshandelingen, mensen ervoeren de oorlog desondanks, al was het maar vanwege de rantsoenering en de vlucht van vele Belgen naar Nederland. Overgrootmoeder Van den Bos was tijdens de mobilisatie rond 1915 werkzaam in een tweetal cafe's. In oktober 1917 huwde zij met Denijs van den Bos, destijds militair bij de Landstorm. Denijs van den Bos is ook in militair uniform getrouwd. Op 12 maart 1918 werd hun zoon Denijs jr., onze grootvader geboren. En dat allemaal nu 90 jaar geleden.

Rouwdienst Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar (vervolg)

Nog een keer sta ik stil bij de rouwdienst voor onze moeder op 2 december 1997. Het is op 27 november a.s. precies 11 jaar geleden dat onze moeder overleed. Rianne Veenstra sprak de volgende tekst op die 2e december 1997: Ergens schrijft een kind: Waarom moeten mensen doodgaan? Mensen die ik heel goed ken Mensen moeten bij me blijven Al die tijd dat ik er ben Waarom moeten mensen doodgaan? Mensen die ik aardig vind Waarom moet mijn moeder doodgaan En waarom soms een heel klein kind? Waarom maken mensen oorlog schieten mensen op elkaar? Waarom werd mijn opa tachtig en mijn vriendje maar tien jaar? God, snap jij nou al die dingen: oorlog, dood, pijn en verdriet? Of moest je net als ik soms huilen en weet je het soms ook even niet?

Kerkvader Augustinus (354-430)

Tijdens de rouwplechtigheid voor onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar op 2 december 1997 werd de volgende aan kerkvader Augustinus (354-430)toegeschreven tekst voorgelezen: Huil niet. Ik ben slechts naar de andere kant. Ik ben mezelf, jij bent jezelf. Wat we voor elkaar waren, zijn we nog altijd. Noem me zoals je me steeds genoemd hebt. Spreek tegen me zoals vroeger, op dezelfde toon, niet plechtig, niet triest. Lach om wat ons samen heeft doen lachen. Denk gewoon aan mij. Spreek mijn naam uit thuis, zoals je altijd gedaan hebt. Zonder hem te benadrukken, zonder zweem van droefheid. Het leven is wat het altijd is geweest. De draad is niet gebroken. Waarom zou ik uit je gedachten zijn? Omdat je me niet meer ziet? Nee, ik ben niet ver, ik ben juist aan de andere kant van de weg. Zie je, alles is goed. Je zult me steeds weer opnieuw ontdekken, je zult me steeds weer terugvinden. Dus droog je tranen en huil niet. Ik ben dichtbij.