Film- of diavoorstelling in de derde klas, najaar 1972

Vandaag hervond ik een plakboek dat ik in de derde klas van de Prinses Beatrixschool maakte, eind 1972. We bekeken destijds een film of een serie dia's over de natuur. Natuureducatie stond hoog op de agenda op onze school toentertijd. Ik schreef als 8- of 9-jarige het volgende: ' We hebben op de film een sperwer gezien, en ook eekhoorntjes. Het leken net boommarters. We zagen ook een uil, hij sliep in een boom. Ik weet niet hoe die heet. We zagen ook een dood vogeltje en daar liepen allemaal lieveheersbeestjes omheen. En we zagen ook planten, zoals: klaverzuring, speenkruid en nog veel meer planten, zoveel dat je ze bijna niet kan tellen. Toen zagen we ook eikebomen en ook een heleboel eikebladeren. Het was een hele mooie dia.'

1 april 1981: Denijs van den Bos neemt afscheid van de PTT

Na een dienstverband van bijna 36 jaar nam grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) per 1 april 1981 afscheid van zijn PTT. Hij was er geleidelijk opgeklommen tot bureauchef. In 1945, na de bevrijding, was hij bij het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie beginnen te werken. Bij zijn afscheid -eind maart 1981 was er een receptie in Den Haag/Scheveningen- kreeg hij een ingelijste tekst mee en een foto met alle mensen met wie hij gewerkt had. De tekst luidde als volgt: Aan D. van den Bos, bureauchef der PTT, ten afscheid als blijk van waardering voor de diensten die hij gedurende ruim vijfendertig jaren aan het staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie heeft bewezen. De directeur-generaal, 's -Gravenhage, 1 april 1981.

De verjaarskado's van Lena Dieuwertje Bavelaar(1944-1997)

Op haar 50e verjaardag, 22 december 1994, interviewde ik mijn moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar (1944-1997) voor geluidsband over de geschenken die ze voor haar verjaardag kreeg in het verleden. Ze herinnerde zich dat ze voor haar zesde verjaardag in december 1950 een poppenwagen kreeg van haar ouders. Van haar tante Neel kreeg ze toen een babypop. Voor haar 12e of 13e verjaardag kreeg ze een fiets. Dat moet in 1956 of 1957 geweest zijn. Een jaar of twee later, in december 1958 kreeg ze van haar ouders rolschaatsen kado. Daar kon ze goed mee overweg. Ook kreeg ze van haar vader ooit gewone schaatsen. Ze probeerde bij waar nu het Waardeiland is te schaatsen, maar toen ze goed en wel deze kunst onder de knie probeerde te krijgen, ging het dooien.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw

Voor een beter begrip van hoe de arbeiders tot verzet kwamen moet men allereerst hun sociale positie bepalen. Omdat de 19e eeuw een klassenmaatschappij kende, werd de positie bepaald door het inkomen. Voor de arbeiders had dit ongunstige gevolgen. Door de zeer lage lonen die zij verdienden was armoe troef. Onvoldoende goede huisvesting, te weinig ontspanning, slecht of onvoldoende onderwijs en een onprettige werkkring bemoeilijkten hun leven. In 1860 verscheen er een rapport van een commissie die door de minister van Nijverheid was ingesteld om de kinderarbeid in de Leidse (textiel)fabrieken te onderzoeken. Het rapport wees uit dat de fabrikanten de kinderen misbruikten. Al sinds 1859 bezag het ministerie van Binnenlandse zaken de bepalingen die de kinderarbeid in het buitenland regelden. Er zouden nog heel wat jaren overheen gaan voordat de kinderarbeid wettelijk geregeld zou zijn. Hoewel de onderzoeken een duidelijk negatief resultaat hadden opgeleverd was Leiden een van de steden die er nog redelijk aan toe waren. In andere delen van het land was de toestand aanzienlijk slechter. Ook de woonomstandigheden kunnen wat dat betreft als betrekkelijk gunstig gekenschetst worden.

Frederic Chopin (1810-1849)

Gisteravond las ik in het Volkskrantkatern een interessant artikel over Frederic Chopin (1810-1849). Het is a.s 1 maart precies 200 jaar geleden dat de beroemde componist werd geboren. Omdat ook mijn vader een liefhebber was van de muziek van Chopin heeft deze componist altijd mijn bijzondere belangstelling gewekt. Tijdens de rouwplechtigheid voor mijn vader werd een nocturne gespeeld. Chopin is maar 39 jaar geworden, hij had een zwakke gezondheid. Hij stierf aan tuberculose. Op de beroemde foto die in 1849 kort voor zijn dood werd genomen in Parijs oogt hij al heel zwak en ziekelijk. Zamoyski, afstammeling van een adellijk Pools geslacht heeft in 1979 een Chopin-biografie het licht doen zien die dit jaar ter gelegenheid van de 200e geboortedag van de componist een herziene herdruk beleeft met nadere inzichten en toevoegingen. Prof. Bastet, mijn 'buurman', die in 2008 overleed, heeft ook uitvoerig over Chopin geschreven, met name over diens verhouding met George Sand in het boek 'Helse liefde'.Chopin, musicus van de Romantiek zou zich volgens sommige inzichten overigens ook een beetje hebben losgezongen van diezelfde Romantiek. Hij staat als genie echt een beetje op zichzelf. Hij liet een prachtig oeuvre na. Diep triest dat hij zo jong is gestorven! Radio 4 is a.s maandag geheel aan Chopin gewijd.

De familie Van den Bos en de Keukenhof

Afgelopen maandag kreeg ik van Brigitte een filmpje mee dat door grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) geschoten was in de Keukenhof, waarschijnlijk in de jaren zeventig. Grootouders Van den Bos waren vaak in de Keukenhof te vinden, volgens mij ook met Jelka Pikel, een dochter van de familie waar wij in de jaren zeventig en tachtig in Slovenie logeerden tijdens onze vakanties. Begin 1983 was grootvader Johannes Bavelaar in de Keukenhof en het was op 10 mei 1987 dat mijn ouders met John deze bloementuin bezochten. Daar zijn nog video-opnamen van. Uiteindelijk bezocht ikzelf samen met Brigitte en Brigitte's moeder de hof op 20 mei 2009. Er liggen dus heel wat voetstappen van onze familie in deze prachtige Nederlandse bloemen- en plantentuin!

De grote avond-voorjaar 1973

Het was in het voorjaar van 1973 dat onze toenmalige hoofdonderwijzer Lankhout van de Prinses Beatrixschool de Stadsgehoorzaal afhuurde voor een grote avond-voorstellingen door de verschillende schoolklassen opgevoerd. Ik zat toen in de derde klas en eind 1972 begonnen we al te oefenen voor onze voorstelling van 'Teun, de speelman', een musical met liedjes als 'We hebben een kip, een deftige kip', gespeeld en gezongen door onder meer ons klasgenootje Annemieke van Weerlee. Teun de speelman werd gespeeld door Rick ten Have. Ik weet nog dat het decor onder andere gevormd werd door een bordkartonnen waterput, waarachter ik enigszins bedremmeld stond. Een fantastische ervaring om op de planken te staan, dit jaar 37 jaar geleden.

Sinterklaasmiddag bij Koningsveld in november 1967

Ik was nog maar net 4 jaar geworden toen mijn moeder en ik een Sinterklaasfeest bij de firma Koningsveld bijwoonden. Dat moet op 29 november 1967 geweest zijn. Volgens het kerstkrantje dat mijn vader dat jaar meekreeg was het een regenachtige dag die dag. De regen viel en het hagelde. Ik weet me die dag nog vaag te herinneren. Iets met pieten en nagebootste bijen die door de zaal zwermden. Sinterklaas kreeg taart door de pieten aangeboden. En dat allemaal dit jaar 43 jaar geleden, de tijd dat mijn vader bij Koningsveld werkte.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw (6)

Vandaag vervolg ik mijn verhaal over de omstandigheden in het Leiden van de 19e eeuw. Naast het proletariaat en de fabrikanten ontwikkelde zich in de loop van de 19e eeuw een middenstand. Zij kwam voort uit de werkende bevolking die de elite wilde nabootsen. Hierdoor werd een begin gemaakt met de nivellering, al was dat op zeer kleine schaal. De kloof tussen arm en rijk werd hierdoor wel enigszins verkleind. Mag er sprake zijn van een zekere nivellering, de instelling van de mensen ten opzichte van andere standen was tamelijk negatief gekleurd. Over het algemeen stond men namelijk nogal kritisch tegenover de lagere standen. Tegenstellingen waren te groot en ook meende men dat er in die lagere standen weinig geestelijke vooruitgang viel te bespeuren. Hoewel er drie hoofdklassen te onderscheiden waren, moet men niet denken dat er in de klassen zelf geen verschillen te vinden waren. Die waren er wel degelijk. We hebben gezien dat de elite weer in drie onderdelen uiteen viel. Er waren hierdoor bijvoorbeeld ook weer verschillen tussen fabrikanten en echte notabelen, terwijl ook hoogleraren een sterk geisoleerde groep vormden. Ook binnen het proletariaat waren verschillen aan te wijzen. Er waren wevers, spinners en dagloners, mensen die alleen de zogeheten 'armenkerken' mochten bezoeken. De leerlooiers, bierbrouwers en lakenarbeiders hadden het al weer wat beter. Men kan zeggen dat de ambachtslieden het beter hadden dan de industrie-arbeiders.

Economische winter aangebroken

De economische winter is aangebroken. Mensen die zeggen dat het economisch herstel snel zal volgen hebben er niets van begrepen. Zij moeten de Kondratieff-cyclus maar eens bestuderen. Die zegt dat de wereld in de jaren dertig van de vorige eeuw een economische winter doormaakte. In de jaren vijftig volgde de lente, gevolgd door de zomer in de jaren zestig. Toen ging het ons geleidelijk aan steeds beter, er kwamen loonsverhogingen en er werd meer gekocht. Geleidelijk gingen mensen weer meer schulden maken en belandden we in de jaren tachtig en negentig in de herfst van het economisch proces. Ja, en nu is dan de economische winter aangebroken. Voordat we weer echt aan het begin van een lente staan, zijn we naar ik denk een tien tot vijftien jaar verder. Schulden moeten namelijk eerst worden afgelost, landen en overheden moeten hun schulden saneren en er moet bezinning bij de mensen optreden over hun koop- en kredietgedrag. Pas dan zal een nieuwe economische tijd beginnen.

De bruidsjurk van Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007)

Ja zeker, er bestaan nog foto's van de huwelijksdag van Jansje en Nijs van den Bos. Gemaakt op de historische 5e augustus 1942, midden in de bezettingstijd. Op die foto's is de trouwjurk te zien van onze grootmoeder. In de jaren '90 vertelde ze daarover voor geluidsband dat ze stof had gekocht voor haar trouwjurk en dat ze toen naar een zekere Rie Henzing, een nicht van haar latere buurman Jan Henzing is gegaan om de japon te laten maken. Rie woonde in de Prinsenstraat in Leiden.

Vader Arie (1945-2007) over zijn grootvader Denijs (1896-1966)

Op 2 september 1998 interviewde ik mijn vader Arie van den Bos (1945-2007) voor geluidsband. Ik vroeg hem toen ook naar het overlijden van zijn grootvader Denijs van den Bos op 11 januari 1966; Hij vertelde hem op nieuwjaarsdag 1966 nog gezien te hebben. 'Hij had wel zitten kaarten, maar roken deed hij al niet meer'- Dat was een veeg teken- Hij zei: 'Nee, ik hoef niet. Ik zei: 'Nou, dat heb ik nog nooit meegemaakt!' En toen sloeg hij die af en toen zei ik:'Nou, dat is ook vreemd.' En toen hebben we daar een potje zitten kaarten.'

De familie Van den Bos en de jaren 1720

Vandaag wil ik u mee terug nemen naar de jaren 1720. Wat gebeurde er in de wereld in deze jaren en hoe beleefde de familie Van den Bos dit decennium van de 18e eeuw? Het was de tijd van het tweede stadhouderloos tijdperk in Holland. De beurs in Rotterdam beleefde in 1720 een scherpe koersval. In 1722 werd Paaseiland ontdekt door Jacob Roggeveen, de oudkatholieke kerk ontstaat in april 1723 en op Goede vrijdag 1729 wordt in de Thomaskerk in Leipzig de Matthaeuspassion van Bach voor het eerst uitgevoerd. Isaac Newton overlijdt in 1727. In 1724 hertrouwt de in 1700 geboren Jan van den Bos met een zekere Sara van der Starre. Het is het tweede huwelijk van Jan. In oktober 1719 was hij eerder in ondertrouw gegaan met Anna Thijsse. Uit dat eerste huwelijk werd in 1723 Jacobus van den Bos geboren. Uit het tweede huwelijk werd in 1725 een tweede Jacobus geboren. Op 26 oktober 1727 wordt Sara van den Bos gedoopt. Tussen 1720 en 1730 zijn er geen oorlogen in Europa. Het is een vreedzaam decennium.

Geertruida van den Bos-Nievaart over haar schooltijd

In 1990 sprak onze overgrootmoeder ook uitvoerig over haar schooltijd en jeugd. Zo vertelde ze onder meer dat ze les had gekregen van een zekere meester Breumer en dat ze op school werkte met een lei en een griffel. Omdat ze vaak ziek was, ging ze vaak halve dagen naar school en moest ze 's middags rusten. Het is ook voor gekomen dat ze van de dokter helemaal niet naar school mocht, maar dan moest ze van haar ouders toch 's ochtends werken. Vanaf haar zesde jaar moest ze veelvuldig in het ziekenhuis worden opgenomen. Geertruida wist zich nog enkele klasgenootjes te herinneren, onder wie Coba de Ridder en Jansje Robbers. In de Gortestraat kocht ze vaak voor een cent snoep. Rond 1909 ging ze wel eens een halve dag naar Katwijk met de boot van Harland. Van twee tot vier uur was het dan pootje baden aan het strand.

Boudewijn Buch in de Leidse Schouwburg op 23 november 2001

Een jaar voor zijn overlijden woonden John en ik een voorstelling bij van Boudewijn Buch in de Leidse Schouwburg. Het was 23 november 2001. Een dag en avond om niet meer te vergeten. De voorstelling heette: 'Op reis. Een diavoorstelling zonder dia's.' Boudewijn Buch- over de globetrotter die zijn eigen huis zo mist en eenmaal weer thuis weg wil om zijn huis te missen. Boudewijn Buch-ik keek altijd graag naar zijn programma op tv:'De wereld van Boudewijn Buch'. Buch sprak in de voorstelling uitgebreid over de onaangenaamheden van het reizen. En toch ging hij steeds weg van huis, nieuwsgierig naar de grote, maar toch ook zo kleine wereld. Ik weet nog dat hij het uitgebreid over 'smac' had. In Amerika zou er zelfs een 'smac-museum' bestaan. Hij vertelde ooit in Leiden gewoond te hebben. Sinds 1981 woonde hij in Amsterdam. Inmiddels heb ik heel wat boeken van de hand van Buch. Een kleurrijke figuur ging in november 2002 van ons heen. Hij creeerde zijn eigen wereld, weerspiegeld in zijn huis in Amsterdam dat eigenlijk meer weg had van een bibliotheek.Heel erg jammer dat hij er niet meer is!

Bezoek aan Het Loo op 14 augustus 1985

Afgelopen vrijdag 8 januari 2010 verraste Brigitte me met een reeks boeken, waaronder een boek over paleis Het Loo, het paleis dat in de 17e eeuw werd gebouwd en dat omgeven werd door een Nederlandse variant van de Italiaans-Franse tuinaanleg. In de zomer van 1985, om precies te zijn op 14 augustus, bezochten we het paleis dat sinds 1984 volledig als museum functioneert. We bezochten die dag ook de Apenheul in Apeldoorn.

Janny over de vakanties in Katwijk

Jongstleden december 2009 heb ik Janny gevraagd naar haar herinneringen aan Katwijk in de jaren vijftig. Ze vertelde:'Ik heb het heerlijk gehad in Katwijk. Andere kinderen gingen vaak maar een dagje weg en wij zaten zes weken van de vakantie in Katwijk. Je had de zee en de duinen. We gingen zwemmen als het mooi weer was en als het de tijd was ging je met zijn allen bramen plukken en daar maakte Ma sap van voor in de winter. Ik heb er heel goede herinneringen aan. Toen je wat ouder werd, vond je het niet zo leuk meer.'

Bezoek aan het 'Mozarteum' te Salzburg op 14 juli 1986

Op 14 juli 1986 bezochten we het geboortehuis van Mozart in Salzburg. Mozart - een geniaal componist die ik mettertijd heb leren waarderen. Beroemd is de film 'Amadeus' uit 1984 en het lied 'Rock me, Amadeus' van de Oostenrijkse zanger Falco die die zomer van 1986 ook vaak door de radio schalde tijdens onze reis door Oostenrijk. Wolfgang Amadeus Mozart werd op 27 januari 1756 in Salzburg geboren. Hij werd door zijn vader opgeleid en begon al op 5-jarige leeftijd te componeren. In 1762 waren de beide kinderen (Wolfgang en zijn zusje Nannerl) al zo bekwaam in het spelen op toetsinstrumenten dat ze onder leiding van hun vader concertreizen maakten naar Munchen en Wenen. Op een tocht die de familie Mozart van 1763 tot 1766 ondernam door Duitsland, de Zuidelijke Nederlanden, Frankrijk, Engeland, de Noordelijke Nederlanden en Zwitserland, trad Wolfgang veel op met zijn vader en zuster. Een reis in de jaren 1767 tot 1769 bracht het gezin o.a. naar Wenen waar Wolfgang opdracht kreeg tot het schrijven van de komische opera 'La finta semplice' die daar evenwel door allerlei intriges niet werd opgevoerd. Verder componeerde hij er o.a. het zangspel 'Bastien und Bastienne' en zijn eerste mis. Mozart maakte van 1769 tot 1771 zijn eerste van drie reizen naar Italie. De tweede Italiaanse reis (1771) had tot voornaamste doel in Milaan de opera 'Ascanio in Alba' ten doop te houden. In 1770 waren de Mozarts in Pompeii, waarover prof. F.L. Bastet een zeer lezenswaardig essay heeft geschreven. Hij schrijft daarover onder meer:'Over wat de Mozarts in 1770 in Pompeii gezien moeten hebben bezitten wij exacte gegevens. Zes jaar later namelijk heeft een weinig bekende Fransman met de naam Francois Latapie na een bezoek een nogal vergeten opstel geschreven, Description des fouilles de Pompeii. Leopold en Wolfgang kwamen met het rijtuig langs de Golf van Napels over de grote hoofdweg van Napels naar Salerno.' Tijdens zijn laatste reis naar Italie (1772-1773) o.a. voor de premiere van de opera 'Lucio Silla (1772) probeerde Mozart tevergeefs een baan bij de groothertog van Toscane te krijgen.

Jansje van den Bos-Schaft 91

Vandaag, 5 januari 2010, is de 91e geboortedag van onze grootmoeder Jansje van den Bos-Schaft. Ze werd op 5 januari 1919 aan de Leidse Vollersgracht geboren en ze heeft daar tot haar zesde gewoond. Haar ouders waren na hun huwelijk in september 1918 daar gaan wonen. De huur bedroeg 2 gulden per week. In 1925 is ze met haar ouders en jongere zus naar de Molenstraat verhuisd. Een half jaar heeft ze op de meisjesschool gezeten aan de Boommarkt. Daarna is ze aan de Maresingel op school geweest. Meneer Uitenbroek was de hoofdonderwijzer. Van de Molenstraat zijn ze naar de Bronckhorststraat verhuisd. Dat was rond 1933 ongeveer. Jansje zat toen op de huishoudschool aan het Rapenburg. Daar heeft ze anderhalf jaar op gezeten. Het was zomer en toen kon ze naar Oegstgeest van 8 tot 5. Ze kwam te werken bij een reiziger in Drosteflikken. Jansje kreeg 2 gulden en een kwartje zakgeld. Daarna is Jansje op het plantsoen gaan werken van 9 tot 12. Daar kreeg ze fl 2,50 per week voor. Om half een moest ze dan in de Sophiastraat gaan werken tot 6 uur. Daar kreeg ze ook fl 2,50. Ze heeft toen ook nog bij prof. Keesom gewerkt in de Wasstraat bij de Zoeterwoudse Singel.Rond 1937 is ze bij tandarts Van Dorp gaan werken. Daar heeft ze tot 1942 gewerkt.

Gelukkig nieuwjaar!

Graag maak ik van de gelegenheid gebruik iedereen een heel voorspoedig en gezond 2010 te wensen! Toen ik nog heel jong was gingen we met nieuwjaar altijd naar overgrootmoeder Van den Bos aan de Ringkade en naar overgrootouders Schaft in de Bronckhorststraat. Daar keken we steevast naar het Nieuwjaarsconcert uit Wenen en het skischansspringen uit Garmisch-Partenkirchen. De overgrootouders en ouders leven helaas niet meer, het nieuwjaarsconcert en het skischansspringen zijn gebleven! Gelukkig nieuwjaar en de beste wensen!