Oudjaar

Het is weer oudjaar. Het eind van een bewogen jaar, het jaar van de economische crisis en van de dood van Michael Jackson, de king of pop. Ook het jaar van de aanslag op de koninklijke familie. Het is tevens het eind van de jaren '00 van de 21e eeuw. We staan aan de vooravond van een nieuw decennium-benieuwd ben ik naar wat ons dit komende decennium te wachten staat: de jaren '10. Vanmiddag keek ik naar een programma op de televisie over de oudejaarsconferences van Wim Kan, een programma dat me met weemoed vervulde. Sinds 1954 was Wim Kan op de radio te beluisteren geweest, sinds 1973 was hij op televisie. Mijn vader was een groot fan van Wim Kan. Als Wim Kan op de buis was, moest het stil zijn in huis. In 1973, 1976 en 1979 was Kan er met zijn oudejaarsconference, in 1981 verscheen hij in de 'Alles is anders show' van Aad van den Heuvel opnieuw met een conference en op oudejaarsavond 1982 was hij er met zijn laatste show die niet helemaal vlekkeloos verliep. Wim Kan overleed in september 1983. Een groot kunstenaar was heengegaan! In de jaren daarna verzorgden met name Freek de Jonge en Seth Gaaikema de oudejaarsconferences, vanaf 1989 was er Youp van 't Hek die ook de goedkeuring van mijn vader kon wegdragen. Inmiddels is een nieuwe generatie cabaretiers opgestaan met Lebbis en Jansen en Jan-Jaap van der Wal als voornaamste exponenten. De laatste verzorgt de conference van dit jaar. Een heel fijne jaarwisseling gewenst! En een goed begin van 2010!

Jansje van den Bos over haar trouwdag in 1942

In de jaren '90 interviewde ik onze grootmoeder over haar huwelijksdag op 5 augustus 1942. Ze sprak toen als volgt: 'Het was druk op het stadhuis. Veel ooms en tantes, voorzover de ooms niet hoefden te werken. Ik had van mijn vader en mijn moeder en mijn schoonmoeder een bed gekregen. Een veren bed. Dat was een bed dat ze konden overnemen en daar hebben ze drie delen van laten maken. Vroeger werden er nog echt bedden gemaakt. Ik was verder al een beetje aan het sparen. We hadden al een keukenuitzet en een glasservies. Ik kreeg wat borden en ik kreeg wat theedoeken. Je was er wel blij mee. Drank had je haast niet, want dat kon je niet meer krijgen. De broers en zusters gingen mee naar de voorstelling van Kohler. Ik heb geen idee hoeveel dat kostte. Ja, en toen was het over, want 's avonds kon je geen muziek maken. 's Avonds moest je verduisteren, dus 's avonds kon je niets klaarmaken. Je moest om 8 uur binnen zijn. Familie kon 's avonds niet blijven. Ze kwamen lopend of per fiets.'

De familie Van den Bos en de wereld van de film

Het is weer kersttijd- de tijd van het kindeke Jezus, maar ook van de vele mooie shows en kerstcircussen op televisie. De glitter en glamour en de wereld van de film.Hollywood! Prachtig om te zien vaak. Zeker een wereld van buitenkant, maar ook een wereld om bij weg te dromen. Onze familie houdt enorm van film. Grootmoeder Jansje van den Bos ging als jong kind al naar de film. Ze zag in de jaren dertig de films met Emil Jannings en Peter Lorre, de door haar bewonderde Duitse acteurs. Ze zag de films van de Oostenrijkse cineast Fritz Lang.In de oorlog keek ze naar films met Marika Roekk en Zarah Leander, de grote vedetten in die tijd. Na de oorlog bracht ze haar voorliefde voor film over op haar kinderen en zag ze de grote Hollywood-acteurs en actrices uit de hoogtijdagen van de film. Ze zag eerder al Gary Cooper, Clark Gable en Humphrey Bogart. Ze had een voorliefde voor Jean Gabin en Simone Signoret, de grote sterren van het Franse filmdoek! Haar zoon Aad ging met name naar de vele westerns en James Bond-films, waaronder 'The good, the bad and the ugly' en 'From Russia with love' in de sixties. Ook Janny, Betty en Trudy houden van film en Hollywood. Moeder Jansje keek vaak naar Charlie Chaplin en Laurel en Hardy. Ze wist de titels van films met Greta Garbo, Marlene Dietrich en Bette Davis te noemen. Befaamd waren de films met Sir Alec Guinness, John Gielgud en Laurence Olivier. Een wereld om bij weg te dromen! Belangstelling voor kunst en film heeft de familie Van den Bos zeker!

Lena Dieuwertje van den Bos 65

Vandaag, 22 december 2009, is een historische dag. Vandaag zou onze moeder de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Leny 65. Wat hadden we een jonge moeder! Op dagen als vandaag mis je haar toch weer extra. Nu koesteren we de mooie en fijne herinneringen aan haar en aan onze vader. Kreeg gisteren een mailtje van Rianne Veenstra die herinneringen ophaalde aan de Van der Tasstraat. Leny, mijn moeder, met opgestoken haar en een lachend gezicht. Fijne jaren die niet meer weerkeren. Maar ja, zo is het leven en dat hebben we ook te accepteren. Toch fijn dat we met al onze herinneringen een basis hebben om mee vooruit te kunnen. Met die herinneringen kunnen we immers nog jaren vooruit!

Tweede sterfdag Arie van den Bos(1945-2007)

Vandaag, 21 december 2009, is het twee jaar geleden dat onze zo beste vader Arie van den Bos van ons heenging. Het gebeurde vlak voor kerstmis 2007, een afschuwelijke periode in ons leven. Onze zo beste vader werd aan het eind van de bezettingstijd geboren op 15 mei 1945. Hij was een goede vader voor ons, altijd zorgzaam en hardwerkend. Daarom hebben we eigenlijk ook alleen maar goede herinneringen aan hem. Hij was een sociaal voelende man die altijd het beste voorhad met anderen. Vandaag staan we stil bij zijn leven en dood. Rust in vrede, beste vader!

De familie Van den Bos en de jaren 1820

De jaren 1820 zijn tot de verbeelding sprekende jaren. Het waren de hoogtij-jaren van de Romantiek. Het waren echter ook jaren die met name in Nederland gekenmerkt werden door een zekere matheid. Er heerste een jansaliegeest. Zo zag bijvoorbeeld het oostelijke gedeelte van Leiden er in 1820 treurig uit. Hoe verging het onze voorouders in de jaren 1820? Hoe beleefden zij de strenge winter van 1822-1823? Hoe vierden zij het kerstfeest dat jaar? We mogen aannemen dat ze nog geen kerstboom in huis haalden toen. Het optuigen van de kerstboom is een gebruik dat meer algemeen pas aan het eind van de 19e eeuw in zwang kwam. Aan het begin van de 19e eeuw gebeurde dat al wel in kleinere kring in kerken en aan het hof van de Oranjes. Op zondagsscholen gebeurde dit ook al wel in de loop van de 19e eeuw. We mogen wel aannemen dat het gezin Van den Bos naar de kerk ging met kerst. Maar voor het overig waren de jaren 1820 voor de familie toch niet zulke fijne jaren. Op 21 december 1827 overleed moeder Maria van den Bos-Taverne, nog geen 55 jaar oud. Verder waren de jaren 1820 jaren waarin de grote Britse romantische dichters Keats, Byron en Shelley heengingen. John Keats overleed op 23 februari 1821, hij werd slechts 26 jaar. Op 8 juli 1822 verdronk de dichter Percey Bysshe Shelley bij Viareggio, waar hij ook op het strand gecremeerd is in het bijzijn van lord Byron. Op 19 april 1824 ging deze laatste heen. Hij was in 1788 geboren. In 1824 werd ook de 9e symfonie van Beethoven voor de eerste maal uitgevoerd in het Weense Kaertnertheater en in 1825 pleegden Russische officieren een staatsgreep, de Dekabristenopstand. De Peloponnesos en Midden-Griekenland worden in 1827 zelfstandig onder Ioannis Kapodistrias. In Nederland ontstaat het Reveil, een protestantse beweging die streeft naar religieuze verdieping.

De Efteling

In de gratis verspreide krant de Metro las ik gisteren dat de Efteling wel vaart bij de economische crisis. Het aantal bezoekers is in het crisisjaar 2009 toegenomen. Er zouden dit jaar 4 miljoen bezoekers geteld zijn. Ik moest meteen denken aan de keren dat wij in de Efteling waren. Dat moet begin jaren zeventig geweest zijn, toen we er een Lange Jan kochten. Ook in 1974 zijn we er geweest, toen met Trudy, Colette en Anton. Cindy bleef toen als baby in de Kersenstraat. Er bestaan nog filmopnamen van die keer in 1974. Verder waren we er in 1982, toen de in 1986 overleden Willem Ruis er ook optrad. 'Mensen zoeken verstrooiing tijdens de crisis', zegt bestuursvoorzitter Bart de Boer over de toeloop naar de Efteling dit jaar.

Sigmund Freud (1856-1939) en de drijfveren van onze voorouders

Hoe waren de Van den Bossen uit onze familiegeschiedenis? Hoe dachten ze, welk karakter hadden ze? Van een aantal van hen is dat bekend, maar hoe verder we terug proberen te gaan in de tijd, hoe minder we weten van hun eigenlijke drijfveren. Er bestaan van de in 1814 geboren Jan van den Bos bijvoorbeeld geen egodocumenten. Wat voor karakter deze voorouder van ons had is dus niet bekend. Had hij een sterke wil? Was hij eigenzinnig?Of was hij juist erg meegaand? De man die de grondlegger van de psycho-analyse en psychiatrische wetenschap heet te zijn, was Sigmund Freud, hij is de vader van de psycho-analyse. De psycho-analyse is nu uit de mode, maar zelf heb ik er grote belangstelling voor. Ik heb iets met Freud, ook al wordt hij door sommigen hedentendage verketterd als een charlatan. De menselijke geest is interessant. Wat beweegt mensen? Wat zijn hun drijfveren? Waarom gedragen we ons zoals we ons gedragen? Wat is gekte? Freud (1856-1939) probeerde daar een antwoord op te formuleren. Hij woonde en werkte in het Wenen van het fin de siecle, Berggasse 19, een hoog, in 1891 nog een nieuwbouwpand met maar liefst elf kamers. Daar ontving hij zijn patienten en daar woonde hij ook met zijn vrouw en zes kinderen. Sigmund Freud, grondlegger van de psychiatrie als vak.Hij bezocht de koffiehuizen in het Wenen van het fin de siecle: Cafe Landtmann, Cafe Korb en ook wel Cafe Imperial. Op 4 november 1899 publiceerde hij zijn baanbrekende studie over dromen: Die Traumdeutung. Dromen worden door Freud gezien als belangrijke informatiebronnen voor menselijke behoeften. Wat waren de dromen van onze voorouders? Wat waren hun wensen en verlangens? Jammer dat we daar nooit meer een antwoord op krijgen. Er is gewoonweg te weinig materiaal over. Freud vluchtte in juni 1938 naar Londen, omdat de nazi's Wenen voor de oorlog schoonveegden van joodse intellectuelen. In 1939 overleed Sigmund Freud op 83-jarige leeftijd. Zowel in Londen als Wenen zijn musea over Freud te bezoeken en bezichtigen. In Londen staat zijn beroemde sofa.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw

Kenmerkend voor Leiden in de tweede helft van de 19e eeuw is de niet geringe bevolkingstoename van ruim 36.000 in 1851 tot ruim 45.000 in 1895. (Statistieken betreffende de Leidse bevolking uit het gemeenteverslag; bibliotheek gemeente-archief) Het mag duidelijk zijn dat dit van invloed was op de sociale structuur van de Leidse bevolking, met name op die van de beroepsbevolking. In de periode 1868-1894 steeg het aantal mensen dat werkzaam was in beroepen en bedrijven. Een ontwikkeling die samenhangt met het verhoogd aantal mensen dat dientengevolge meer voedsel, kleding en huisvesting ging 'consumeren.' Het aantal broodverkopers, vleeshouwers, kleer- en schoenmakers en timmerlieden nam gedurende de tweede helft van de 19e eeuw flink toe. Een groep die we zeker niet over het hoofd mogen zien was de groep van administratieve krachten, zoals de boekhouders, klerken en aanverwant kantoorpersoneel. De groei van de 'bureaucratie' werd mede in de hand gewerkt door de toename van het aantal bedrijven. Alles welbeschouwd kunnen we met recht constateren dat gedurende de periode 1850-1900 de dienstensector aanzienlijk groeide. De al eerder gemaakte opmerking dat de scherpe tweedeling van proletariaat/fabrikanten hier niet opgaat, is mede een gevolg van het feit dat juist de beroepen in de dienstensector zich zo ontwikkelden.

Familienamenbank

Het Meertensinstituut heeft de afgelopen week de familienamenbank op internet gelanceerd. Dat naamkunde populair is in het Nederland van 2009 werd bewezen door het feit dat de site al meteen plat lag.Ik heb meteen maar even op onze eigen familienaam gezocht. Er waren in 2007 6070 mensen die de naam Van den Bos droegen. De naam Van den Bos is een adresnaam en deze naam komt het vaakst voor in Noord- en Zuid -Holland, hoewel de naam ook algemeen in andere delen van Nederland voorkomt. Ik heb ook gezocht op Bordoduijck, maar die naam is niet in het register opgenomen en komt er niet in voor. In 1947 werd een volkstelling gehouden onder de 9 miljoen inwoners van Nederland destijds. Toen waren er ongeveer 4000 mensen met de familienaam Van den Bos.

Armoede en arbeid;Leiden's 19e eeuw

De maatstaven die Marx hanteert bij zijn indeling van de bevolking zijn op zich zeer bruikbaar, echter niet voldoende om een meer realistisch beeld te krijgen van de Leidse samenleving in de periode 1800-1900. Weber (1864-1920), een Duits socioloog, lijkt me wat dit betreft een duidelijk realistischer visie te hebben. Hij gaat uit van drie groepen: klassen, statusgroepen en partijen. In deze theorie wordt een klasse gedefinieerd als een groep mensen met gelijke kansen in het economisch stelsel. Een statusgroep is een groep mensen die zich kan beroemen op een bepaald prestige of aanzien, terwijl een partij een groep mensen herbergt die een hoeveelheid macht heeft. Nu moet men niet denken dat de maatstaven die Weber hanteert de enig mogelijke zouden zijn. Tal van andere zijn denkbaar: opleidingsniveau, raciale afkomst, taal of dialect, godsdienst en ga maar door. Wel moet men dan eerst nagaan of bijv. raciale afkomst een zelfstandig verschijnsel, dan wel een afhankelijke factor is. De ervaring leert dat wanneer men hoog op de inkomensladder staat in negen van de tien gevallen ook op andere sociale ladders een niet onredelijke plaats krijgt toebedeeld. Als praktisch voorbeeld kan in dit verband opgemerkt worden de verhoogde kans die er bestaat een hoger ambt te bekleden wanneer meer en hoger onderwijs wordt genoten.

De schoolprestaties van Lena Dieuwertje

Vandaag, op de 12e sterfdag van onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos, kijk ik terug op haar schoolprestaties. Ik hervond laatst een vijftal rapporten uit de periode 1951-1957 van haar. Heeft Suus goede cijfers voor gedrag en vlijt en voor de meeste vakken goede resultaten, ook haar oma Leny deed het wat dit betreft heel goed. Steevast scoorde Leny negens voor gedrag en vlijt. Ze deed dus goed haar best op school. Alleen het tekenen ging haar wat minder goed af. In de eerste klas scoorde ze voor de meeste vakken zevens en achten. In de tweede klas (1952/1953) blijkt dat ze met handwerken niet veel op heeft, daarvoor haalt ze een wat lager cijfer. In de derde klas gaat het handwerken al weer beter en scoort ze achten en zevens voor Nederlands en rekenen. In de vijfde en zesde klas krijgt ze les in Frans en die taal ligt haar goed: ze haalt hier steeds negens voor. Al met al blijkt dat Leny goed haar best deed op de lagere school, de Christelijke opleidingsschool voor U.L.O aan de Oosterstraat 16 te Leiden.

Mijn 46e verjaardag-25 november 2009

Gisteren, 25 november 2009, vierde ik mijn 46e verjaardag. Het was de dag waarop president Kennedy 46 jaar geleden werd begraven en ik werd geboren. Hoewel ik mijn verjaardag aanvankelijk in stilte voorbij wilde laten gaan, was ik blij verrast dat zoveel dierbaren aan me dachten. Mijn vriend Ben Rutgers belde 's ochtends vroeg al, ik werd op de chat gefeliciteerd door mijn fijne broer John, later belde Rianne Veenstra, een vriendin van mij, Gerben, Cora, Manouk en Rens feliciteerden me per mail en later voegde mijn oom Ed zich bij het gezelschap feliciteerders. Lief was dat Sabien Hauwert weer aan me dacht gisteren. Ja, en toen was het inmiddels half een geworden. Timmie Tim belde:'Ben je thuis, oom Danny?' Natuurlijk was ik thuis. Om half twee kreeg ik bezoek van mijn schoonzusje met Suus en Tim, die mooie tekeningen voor me hadden gemaakt. Even later kwam Cock die me ook weer flink bedacht.Trudy kwam even later. Ik had taart gekocht, waar we allen gezellig van snoepten. Janny belde later nog, ik kreeg een lief kaartje van Cindy en Colette, mijn nichtjes. Rond zeven uur belde mijn tante Betty. Zij komt later nog met Janny, omdat zij gisteren verhinderd waren. Lief was de attentie van Sabine Eling en familie. Mijn verjaardag werd gisteravond besloten met een bezoek van John. We spraken over onze fijne ouders, die er gisteren helaas niet meer bij waren. Al met al dus toch een heel fijne verjaardag! Dank voor alle cadeaus en felicitaties!

Lena Dieuwertje en de alternatieve producten

Spoedig is het 27 november 2009, de 12e sterfdag van onze moeder. Ik denk weer vaak aan haar deze maand. Wat had het leven anders kunnen lopen als zij nog geleefd had. En wat is ze ontstellend jong van ons weggenomen. Mijn moeder hield zich altijd erg bezig met haar gezondheid, ze wist ook dat ze feitelijk ongezond was en vaak ziek. Daarom nam ze soms haar toevlucht tot alternatieve producten, waarvan ze aannam dat die haar bloeddruk zouden verlagen. Ook kocht ze vaak producten die in het algemeen goed zijn voor de gezondheid. Ik weet nog dat ze jaarlijks naar de Leidse bijenmarkt ging om honing. Ook zag ze de heilzame werking van knoflook, waarvan ze wist dat die ook bloeddrukverlagend was. Allerlei producten kocht ze die dit effect beoogden. Ik was blij getroffen toen ik vandaag het handschrift van mijn moeder weer onder ogen kreeg. Ze schrijft in een twee blaadjes tellend epistel over de heilzame werking van kefir of het yoghurtplantje. Ze schrijft onder meer dat de bewoners van de Kaukasus de werking van kefir kennen. Ze gebruiken het van klein af als een normaal voedingsmiddel. Ze bereiken een leeftijd van 120 jaar gemiddeld en een leeftijd van 150 jaar is geen uitzondering. Ze kennen geen tuberculose, kanker, maagpijn enz. Moeder Lena Dieuwertje, diep triest dat haar een langer leven niet vergund was!

Lowijsje van den Bos(1699-18e eeuw)

Op 28 oktober 1992 heb ik een bezoek gebracht aan het Leids Gemeente-archief. Ik vond daar nieuwe gegevens destijds over de vroeg 18e eeuwse familiegeschiedenis. Louisje of Lowijsje van den Bos,de op 25 maart 1699 gedoopte dochter van Jacobus van den Bos en Judith Kasteel, is op 26 augustus 1719 in ondertrouw gegaan met Jacob van Delft. Hij was hoedenmaker en in Amsterdam geboren. Lowijsje woonde in 1719 nog in de Vestestraat en haar moeder, in de akte Judith Jans genoemd, was als getuige bij de inschrijving aanwezig. In de trouwakte luidt het als volgt: 'Jacob van Delft, hoedemaker, jongman van Amsterdam, wonende in de Vestestraat verges. met Jacobus van der Bokrij sijn broeder van halve bedde, wonende op de Uyterstegraft met Louisje van den Bosch, jongedr. van Leyden, wonende in de Vestestraat verges. met Judith Jans haar moeder woonende als vooren.'

Donald Duck

Hadden andere vriendjes een abonnement op de Eppo, de Sjors of de Pep, sinds 1973 was ikzelf geabonneerd op het blad van de kwakende, waggelende Amerikaanse eend Donald Duck. Het moet in de zomer van 1973 geweest zijn dat ik voor het eerst kennis maakte met het blad tijdens een zomervakantie in de tent in Katwijk. Oma van den Bos had meen ik een aantal bladen meegekregen van de familie De Vrijer, waar zij werkte in die tijd. Al gauw was ik gewonnen voor het blad en heb ik me laten meeslepen door de avonturen van Donald, Kwik, Kwek en Kwak, Guus Geluk, Goofy, Katrien, Mickey Mouse en al die andere creaties van de grote Walt Disney. Disney was mijn jeugdheld en ik weet nog dat ik rond 1974-1975 een periode had waarin ik de Disney-figuurtjes natekende.In 1980 zegden we het abonnement op. Mijn fantasierijke kindertijd was stilaan voorbij. Soms verlang ik even terug naar die tijd met de Donald Duck!

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw (5)

Bevolkingsindeling en bevolkingsstructuur Wanneer men de bevolking wil gaan indelen in verschillende categorieen, moet allereerst worden vastgesteld op grond van welke maatstaven dit gebeurt. Men zou zich ook kunnen afvragen welke factoren de zogenaamde sociale ongelijkheid bepalen. De 19e eeuw kende een klassenmaatschappij en dat hield onder meer in dat de positie van de mens in het sociale leven werd bepaald door de hoogte van het inkomen dat men verdiende. Onlosmakelijk aan dit inkomen was macht en prestige gekoppeld. In de tijd van de Verlichting werd veel over het begrip sociale ongelijkheid nagedacht en tal van theorieen werden ontwikkeld. Met name de Franse filosoof Jean Jacques Rousseau (1712-1778) deed van zich spreken. Volgens hem was de sociale ongelijkheid geworteld in het prive eigendom. Alle verschillen tussen rijk en arm, hoog en laag waren voortgekomen uit het bezit. Hierin herkennen we de denkbeelden van Karl Marx (1818-1883) die ook van een dergelijke gedachte uitging. Marx echter gaat wat dieper en spreekt niet van prive eigendom, maar van economische productiemiddelen zoals fabrieken, machines, grond. Hierbij onderscheidde hij bezitloze arbeiders (het proletariaat) en rijke, machthebbende fabrikanten als voornaamste bevolkingsgroepen.

Denijs van den Bos(1859-1913) 150 jaar geleden geboren

Vandaag, 12 november 2009, is het precies 150 jaar geleden dat onze betovergrootvader Denijs van den Bos werd geboren. Uit een op maandag 25 januari 1993 gevoerd telefoongesprek met Suse van Hoven-Kanbier, kleindochter van Denijs van den Bos (1859-1913) is duidelijk geworden dat Denijs onder meer machinist bij de Spoorwegen in Amsterdam zou zijn geweest. Dat moet in de jaren negentig van de 19e eeuw zijn geweest of anders aan het begin van de 20e eeuw. Hierover is evenwel niets gebleken uit de geboorte-akten van de verschillende kinderen van Denijs en Suzanna. Suse vertelde me dat Denijs op een gegeven ogenblik echter last kreeg van zijn longen en dat hij toen noodgedwongen een water- en vuurwinkeltje is begonnen. Denijs haalde Suse, zijn kleindochter, altijd op van de Plantsoenschool, waar zij schoolging.Hij had dan altijd rood fluwelen pantoffels aan. Denijs en Suzanna woonden eerst aan het Levendaal bij Van Dorsten. Nadien verhuisden ze naar de vierde Binnenvestgracht naast tante Pietje. Zoals al eerder opgemerkt heeft Suzanna van Rooijen later nog in de Klikstraat gewoond. Het pand in de Catharijnestraat was haar laatste woning.

De razzia van Rotterdam/Schiedam van 10-11 november 1944

Het is dezer dagen precies 65 jaar geleden dat in Rotterdam/Schiedam een grote razzia werd gehouden. Dat gebeurde op 10 en 11 november 1944. Ook onze grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) kwam in die razzia terecht, nadat hij spullen naar zijn zuster in Schiedam had gebracht die begin november 1944 getrouwd was.Lou de Jong schrijft in zijn 'Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog' dat 'vrijdagochtend omstreeks half zeven Schiedam en de buitenwijken van Rotterdam afgesloten waren van het stadscentrum. Wie zich voordien op straat had begeven, was door Duitse militairen naar huis gestuurd. Op belangrijke punten in de afgesloten stadsgedeelten waren mitrailleurs opgesteld, soms ook kanonnen.' Denijs kon uit de razzia ontsnappen. Hij heeft het geluk gehad met een zogeheten 'aapjeskoetsier' in de richting van Delft-Den Haag te hebben kunnen meerijden. In de Haagse Beeklaan heeft hij kunnen overnachten, waarna hij de volgende dag weer in Leiden arriveerde. En dat allemaal nu 65 jaar geleden! In de Rotterdamse Kuip werd gisteren een herdenkingsbijeenkomst gehouden.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw (4)

Inleiding op de hoofdstukken In Europa vinden in het begin van de 19e eeuw ingrijpende gebeurtenissen plaats. Napoleon was bij Waterloo verslagen en op het Wener Congres wordt de toestand in de wereld besproken, waarbij men de vorstenhuizen wil laten wederkeren. Er is een innerlijk verlangen naar rust en een toenemende neiging om uit de werkelijkheid te vluchten. Een nieuwe stroming, de Romantiek, gaat het leven beheersen. Een stroming die zich verzet tegen rationeel denken en overdreven aandacht schenkt aan emotie, gevoel en fantasie. Bij schrijvers als Grimm, Kneppelhout, Beets en Haverschmidt is dit idee duidelijk terug te vinden. Het emotionele mondt uit in het humane denken en dit vinden we, in combinatie met aandacht voor de realiteit terug bij de Engelse schrijver Charles Dickens, die de Engelse misstanden bekritiseerde. De arbeidstijden waren lang en vooral 's winters nam de werkeloosheid hand over hand toe, veelal doordat de productie dan verminderde en doordat er door de strenge vorst niet gewerkt kon worden. Door de matige hygiene breekt er om de zo veel jaar wel een of andere epidemie uit, zoals in 1832 toen honderden spinners, sjouwers en wevers het leven moesten laten in verband met een cholera-epidemie. Jarenlang is dat zo gebleven totdat de overheid zich met de zaken ging bemoeien. Langzaam maar zeker kwam er toen verandering in het maatschappelijk bestaan, al is er pas na 1900 werkelijk verbetering gekomen. Het revolutiejaar was echter al in 1848 daar. Het jaar waarin Nederland een nieuwe goed onderbouwde grondwet kreeg, die de arbeiders in bepaalde opzichten tegemoet trad. Mannen van tenminste 25 jaar die tenminste fl 25,- aan directe belastingen betaalden kregen actief kiesrecht (Gemeentewet 29 juni 1851) De eerste helft van de 19e eeuw was een zware tijd die gepaard ging met extreme armoede en grote structurele werkloosheid die voortkwam uit de eenzijdige samenstelling van de bevolking en het eenzijdige activiteitenpatroon, voornamelijk textielarbeid.