Grootmoeder Jansje van den Bos over haar grootmoeder en de familie Van Welzen

Op 6 mei 1999 interviewde ik onze grootmoeder Jansje van den Bos over haar grootmoeder Van Welzen. Ze sprak toen:' Opoe van Welzen werd blind. Ze was 90 toen ze nog werd geopereerd aan staar. Kun je nagaan. Dat was in 1961. Die wetenschap ging al een beetje verder. Opa van Welzen, haar man, was de zoon van een landheer. Zijn moeder was in dienst bij een landheer en daar is hij een zoon van. Hij was een onwettig kind en toen heeft hij de naam van zijn moeder gekregen. Die heette Van Welzen. Zijn moeder was dienstmeisje bij die landheer. We praten dan over 1865. Zij heette Geertruida van Welzen. Dat zijn allemaal dingen die voorbij gaan.'

Huwelijksreis Arie en Leny van den Bos in augustus 1963

In augustus 1963 zijn onze ouders op huwelijksreis geweest naar Oostenrijk en Italie. Ze gingen naar Imst en Sankt Anton en ook zijn ze naar het Italiaanse Merano geweest die maand augustus 1963. Vanuit die plaats schreef mijn moeder een kaartje naar haar ouders. Er stond op te lezen:'Lieve Pa en Ma- Even een berichtje. We zijn zojuist naar Merano in Italie geweest. Het was daar schitterend weer: ongeveer 40 graden. We hebben spaghetti gegeten. Het is daar een mooie stad. We hebben het erg naar ons zin. Pa en Ma, tot zaterdag en verder vele groeten van Leny en Aad.'

Susanna Dieuwertje van den Bos 7 jaar

Vandaag is onze Suus 7 jaar geworden. Ik hoorde van John al dat het gezin vanochtend voor onze grote kleine meid gezongen heeft. Het is vandaag 7 jaar geleden dat Suus in bad werd geboren. Ze werd met de helm op geboren, onze Suus. We wensen haar vandaag een heel fijne verjaardag en heel veel geluk, voorspoed en gezondheid voor de toekomst! Dag Suus, het ga je goed!!

Terug naar 19 juni 1983

Vandaag neem ik u mee terug naar de 19e juni 1983. Om een uur die dag was de economische top in Stuttgart afgesloten. Bundeskanzler Helmut Kohl speelde een belangrijke rol op die top. Er was een slotakte opgesteld, maar die was volgens Dankert, voorzitter van het Europese parlement destijds, uiterst vaag. Het was die zondag 19 juni 1983 vaderdag. John had op 18 juni 1983 een nieuwe fiets gekregen. Oom Fer had die 18e juni een bandje laten afdraaien waarop Colette en Cindy waren opgenomen, waarschijnlijk in Portoroz in 1976. Ik vraag me af of dat bandje nu nog bestaat. Tot zo ver weer even.

De huwelijksdiners van de familie Van den Bos

Vandaag, 1 april 2010, de 39e verjaardag van Johannes Johnny van den Bos, wil ik u iets vertellen over de huwelijksdiners van onze familie gedurende de afgelopen eeuw. Overigens wensen we John een heel fijne verjaardag vandaag met geluk en voorspoed en gezondheid in het komende levensjaar en voor de toekomst! Hoe de huwelijksmaaltijd van Denijs van den Bos en Geertruida van den Bos-Nievaart in oktober 1917 eruit zag, is ons niet bekend. Wel weten we dat er wittebrood werd gebakken. Op de trouwdag van Jansje en Nijs van den Bos in augustus 1942 werden er kitten aardappels geschild. Het huwelijksmaal werd zelf bereid in huiselijke kring destijds. Op 29 augustus 1963- de bruiloft van Lena Dieuwertje Bavelaar en Arie van den Bos- werd een diner gegeven in het Karrewiel aan de Steenstraat te Leiden. Er werden Russische eieren geserveerd, heldere kippensoep, gevulde kalfsborst, diverse groenten en Glace Jacques toe- een ijsgerecht met gemengde vruchten. Er was ook nog koffie toe en ook werden er wijnen gedronken, waaronder Graves, demi-sec, St-Emilion. Op 7 mei 2004 traden John en Brigitte in het huwelijksbootje. Ik weet nog dat er carpaccio van ossenhaas werd opgediend en ook nog tournedos met pommes frites. Overigens kon men uit twee hoofdmaaltijden kiezen.

Tim Daniel Johannes van den Bos 5 jaar

Vandaag is een historische dag. Onze Tim Daniel Johannes van den Bos is vandaag 5 jaar geworden. Ik ben vanochtend al even bij hem geweest en heb kunnen zien dat Tim erg enthousiast speelde met zijn nieuwe racebaan. Tim is al een echte grote jongen aan het worden. Omdat Suus nog op hockey was, hebben we even gewacht met het aansnijden van de taart en het uitblazen van de 5 kaarsjes door de kleine man. Maar rond twaalf uur was het dan zo ver! De taart werd binnengebracht en onder het maken van verscheidene historische foto's door John, blies Tim dan toch zijn 5 kaarsjes uit. Zo was hij echt jarig en lieten we ons de taart nadien goed smaken. Dag Tim, fijne verjaardag en heel veel geluk en voorspoed en gezondheid in je nieuwe levensjaar!

Zaterdag 18 juni 1983

Vandaag ga ik terug in de tijd naar het jaar 1983 en wel naar zaterdag 18 juni 1983. Mijn moeder was die zaterdag de stad weer in geweest en John had een nieuwe fiets gekregen. Toevallig heeft Suus nu ook een nieuwe fiets gekregen. Alvast voor haar 7e verjaardag. John was die zaterdag naar Arjan en Marcel du Mortier geweest. De zon scheen die zaterdag en 's avonds gingen mijn ouders naar de verjaardag van Oom Fer. Overgrootmoeder Van den Bos (84) lag in het Diaconessenziekenhuis en mijn ouders bezochten haar die dag. Verder was er geen nieuws.

Jansje van den Bos en de geboorte van dochter Trudy op 9 februari 1943

Eind jaren tachtig interviewde ik grootmoeder Jansje van den Bos (1919-2007) over de geboorte van dochter Trudy in februari 1943.-'Toen u naar het ziekenhuis moest op 9 februari 1943 werd u middenin de nacht ook aangehouden.'-'Ja, het was spertijd-je moest om 8 uur binnen zijn. Je moest een bewijs hebben dat je naar de dokter moest of zo. Nou, dat zagen ze wel aan mij, want ik moest naar het ziekenhuis. Ik kon wel lopen. Ik was bij mijn moeder. Toen ben ik twee keer aangehouden. Mijn dokter was opgepakt.'

Film- of diavoorstelling in de derde klas, najaar 1972

Vandaag hervond ik een plakboek dat ik in de derde klas van de Prinses Beatrixschool maakte, eind 1972. We bekeken destijds een film of een serie dia's over de natuur. Natuureducatie stond hoog op de agenda op onze school toentertijd. Ik schreef als 8- of 9-jarige het volgende: ' We hebben op de film een sperwer gezien, en ook eekhoorntjes. Het leken net boommarters. We zagen ook een uil, hij sliep in een boom. Ik weet niet hoe die heet. We zagen ook een dood vogeltje en daar liepen allemaal lieveheersbeestjes omheen. En we zagen ook planten, zoals: klaverzuring, speenkruid en nog veel meer planten, zoveel dat je ze bijna niet kan tellen. Toen zagen we ook eikebomen en ook een heleboel eikebladeren. Het was een hele mooie dia.'

1 april 1981: Denijs van den Bos neemt afscheid van de PTT

Na een dienstverband van bijna 36 jaar nam grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) per 1 april 1981 afscheid van zijn PTT. Hij was er geleidelijk opgeklommen tot bureauchef. In 1945, na de bevrijding, was hij bij het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie beginnen te werken. Bij zijn afscheid -eind maart 1981 was er een receptie in Den Haag/Scheveningen- kreeg hij een ingelijste tekst mee en een foto met alle mensen met wie hij gewerkt had. De tekst luidde als volgt: Aan D. van den Bos, bureauchef der PTT, ten afscheid als blijk van waardering voor de diensten die hij gedurende ruim vijfendertig jaren aan het staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie heeft bewezen. De directeur-generaal, 's -Gravenhage, 1 april 1981.

De verjaarskado's van Lena Dieuwertje Bavelaar(1944-1997)

Op haar 50e verjaardag, 22 december 1994, interviewde ik mijn moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar (1944-1997) voor geluidsband over de geschenken die ze voor haar verjaardag kreeg in het verleden. Ze herinnerde zich dat ze voor haar zesde verjaardag in december 1950 een poppenwagen kreeg van haar ouders. Van haar tante Neel kreeg ze toen een babypop. Voor haar 12e of 13e verjaardag kreeg ze een fiets. Dat moet in 1956 of 1957 geweest zijn. Een jaar of twee later, in december 1958 kreeg ze van haar ouders rolschaatsen kado. Daar kon ze goed mee overweg. Ook kreeg ze van haar vader ooit gewone schaatsen. Ze probeerde bij waar nu het Waardeiland is te schaatsen, maar toen ze goed en wel deze kunst onder de knie probeerde te krijgen, ging het dooien.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw

Voor een beter begrip van hoe de arbeiders tot verzet kwamen moet men allereerst hun sociale positie bepalen. Omdat de 19e eeuw een klassenmaatschappij kende, werd de positie bepaald door het inkomen. Voor de arbeiders had dit ongunstige gevolgen. Door de zeer lage lonen die zij verdienden was armoe troef. Onvoldoende goede huisvesting, te weinig ontspanning, slecht of onvoldoende onderwijs en een onprettige werkkring bemoeilijkten hun leven. In 1860 verscheen er een rapport van een commissie die door de minister van Nijverheid was ingesteld om de kinderarbeid in de Leidse (textiel)fabrieken te onderzoeken. Het rapport wees uit dat de fabrikanten de kinderen misbruikten. Al sinds 1859 bezag het ministerie van Binnenlandse zaken de bepalingen die de kinderarbeid in het buitenland regelden. Er zouden nog heel wat jaren overheen gaan voordat de kinderarbeid wettelijk geregeld zou zijn. Hoewel de onderzoeken een duidelijk negatief resultaat hadden opgeleverd was Leiden een van de steden die er nog redelijk aan toe waren. In andere delen van het land was de toestand aanzienlijk slechter. Ook de woonomstandigheden kunnen wat dat betreft als betrekkelijk gunstig gekenschetst worden.

Frederic Chopin (1810-1849)

Gisteravond las ik in het Volkskrantkatern een interessant artikel over Frederic Chopin (1810-1849). Het is a.s 1 maart precies 200 jaar geleden dat de beroemde componist werd geboren. Omdat ook mijn vader een liefhebber was van de muziek van Chopin heeft deze componist altijd mijn bijzondere belangstelling gewekt. Tijdens de rouwplechtigheid voor mijn vader werd een nocturne gespeeld. Chopin is maar 39 jaar geworden, hij had een zwakke gezondheid. Hij stierf aan tuberculose. Op de beroemde foto die in 1849 kort voor zijn dood werd genomen in Parijs oogt hij al heel zwak en ziekelijk. Zamoyski, afstammeling van een adellijk Pools geslacht heeft in 1979 een Chopin-biografie het licht doen zien die dit jaar ter gelegenheid van de 200e geboortedag van de componist een herziene herdruk beleeft met nadere inzichten en toevoegingen. Prof. Bastet, mijn 'buurman', die in 2008 overleed, heeft ook uitvoerig over Chopin geschreven, met name over diens verhouding met George Sand in het boek 'Helse liefde'.Chopin, musicus van de Romantiek zou zich volgens sommige inzichten overigens ook een beetje hebben losgezongen van diezelfde Romantiek. Hij staat als genie echt een beetje op zichzelf. Hij liet een prachtig oeuvre na. Diep triest dat hij zo jong is gestorven! Radio 4 is a.s maandag geheel aan Chopin gewijd.

De familie Van den Bos en de Keukenhof

Afgelopen maandag kreeg ik van Brigitte een filmpje mee dat door grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) geschoten was in de Keukenhof, waarschijnlijk in de jaren zeventig. Grootouders Van den Bos waren vaak in de Keukenhof te vinden, volgens mij ook met Jelka Pikel, een dochter van de familie waar wij in de jaren zeventig en tachtig in Slovenie logeerden tijdens onze vakanties. Begin 1983 was grootvader Johannes Bavelaar in de Keukenhof en het was op 10 mei 1987 dat mijn ouders met John deze bloementuin bezochten. Daar zijn nog video-opnamen van. Uiteindelijk bezocht ikzelf samen met Brigitte en Brigitte's moeder de hof op 20 mei 2009. Er liggen dus heel wat voetstappen van onze familie in deze prachtige Nederlandse bloemen- en plantentuin!

De grote avond-voorjaar 1973

Het was in het voorjaar van 1973 dat onze toenmalige hoofdonderwijzer Lankhout van de Prinses Beatrixschool de Stadsgehoorzaal afhuurde voor een grote avond-voorstellingen door de verschillende schoolklassen opgevoerd. Ik zat toen in de derde klas en eind 1972 begonnen we al te oefenen voor onze voorstelling van 'Teun, de speelman', een musical met liedjes als 'We hebben een kip, een deftige kip', gespeeld en gezongen door onder meer ons klasgenootje Annemieke van Weerlee. Teun de speelman werd gespeeld door Rick ten Have. Ik weet nog dat het decor onder andere gevormd werd door een bordkartonnen waterput, waarachter ik enigszins bedremmeld stond. Een fantastische ervaring om op de planken te staan, dit jaar 37 jaar geleden.

Sinterklaasmiddag bij Koningsveld in november 1967

Ik was nog maar net 4 jaar geworden toen mijn moeder en ik een Sinterklaasfeest bij de firma Koningsveld bijwoonden. Dat moet op 29 november 1967 geweest zijn. Volgens het kerstkrantje dat mijn vader dat jaar meekreeg was het een regenachtige dag die dag. De regen viel en het hagelde. Ik weet me die dag nog vaag te herinneren. Iets met pieten en nagebootste bijen die door de zaal zwermden. Sinterklaas kreeg taart door de pieten aangeboden. En dat allemaal dit jaar 43 jaar geleden, de tijd dat mijn vader bij Koningsveld werkte.

Armoede en arbeid; Leiden's 19e eeuw (6)

Vandaag vervolg ik mijn verhaal over de omstandigheden in het Leiden van de 19e eeuw. Naast het proletariaat en de fabrikanten ontwikkelde zich in de loop van de 19e eeuw een middenstand. Zij kwam voort uit de werkende bevolking die de elite wilde nabootsen. Hierdoor werd een begin gemaakt met de nivellering, al was dat op zeer kleine schaal. De kloof tussen arm en rijk werd hierdoor wel enigszins verkleind. Mag er sprake zijn van een zekere nivellering, de instelling van de mensen ten opzichte van andere standen was tamelijk negatief gekleurd. Over het algemeen stond men namelijk nogal kritisch tegenover de lagere standen. Tegenstellingen waren te groot en ook meende men dat er in die lagere standen weinig geestelijke vooruitgang viel te bespeuren. Hoewel er drie hoofdklassen te onderscheiden waren, moet men niet denken dat er in de klassen zelf geen verschillen te vinden waren. Die waren er wel degelijk. We hebben gezien dat de elite weer in drie onderdelen uiteen viel. Er waren hierdoor bijvoorbeeld ook weer verschillen tussen fabrikanten en echte notabelen, terwijl ook hoogleraren een sterk geisoleerde groep vormden. Ook binnen het proletariaat waren verschillen aan te wijzen. Er waren wevers, spinners en dagloners, mensen die alleen de zogeheten 'armenkerken' mochten bezoeken. De leerlooiers, bierbrouwers en lakenarbeiders hadden het al weer wat beter. Men kan zeggen dat de ambachtslieden het beter hadden dan de industrie-arbeiders.

Economische winter aangebroken

De economische winter is aangebroken. Mensen die zeggen dat het economisch herstel snel zal volgen hebben er niets van begrepen. Zij moeten de Kondratieff-cyclus maar eens bestuderen. Die zegt dat de wereld in de jaren dertig van de vorige eeuw een economische winter doormaakte. In de jaren vijftig volgde de lente, gevolgd door de zomer in de jaren zestig. Toen ging het ons geleidelijk aan steeds beter, er kwamen loonsverhogingen en er werd meer gekocht. Geleidelijk gingen mensen weer meer schulden maken en belandden we in de jaren tachtig en negentig in de herfst van het economisch proces. Ja, en nu is dan de economische winter aangebroken. Voordat we weer echt aan het begin van een lente staan, zijn we naar ik denk een tien tot vijftien jaar verder. Schulden moeten namelijk eerst worden afgelost, landen en overheden moeten hun schulden saneren en er moet bezinning bij de mensen optreden over hun koop- en kredietgedrag. Pas dan zal een nieuwe economische tijd beginnen.

De bruidsjurk van Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007)

Ja zeker, er bestaan nog foto's van de huwelijksdag van Jansje en Nijs van den Bos. Gemaakt op de historische 5e augustus 1942, midden in de bezettingstijd. Op die foto's is de trouwjurk te zien van onze grootmoeder. In de jaren '90 vertelde ze daarover voor geluidsband dat ze stof had gekocht voor haar trouwjurk en dat ze toen naar een zekere Rie Henzing, een nicht van haar latere buurman Jan Henzing is gegaan om de japon te laten maken. Rie woonde in de Prinsenstraat in Leiden.

Vader Arie (1945-2007) over zijn grootvader Denijs (1896-1966)

Op 2 september 1998 interviewde ik mijn vader Arie van den Bos (1945-2007) voor geluidsband. Ik vroeg hem toen ook naar het overlijden van zijn grootvader Denijs van den Bos op 11 januari 1966; Hij vertelde hem op nieuwjaarsdag 1966 nog gezien te hebben. 'Hij had wel zitten kaarten, maar roken deed hij al niet meer'- Dat was een veeg teken- Hij zei: 'Nee, ik hoef niet. Ik zei: 'Nou, dat heb ik nog nooit meegemaakt!' En toen sloeg hij die af en toen zei ik:'Nou, dat is ook vreemd.' En toen hebben we daar een potje zitten kaarten.'