‘Denke ich an Deutschland in der Nacht….’

Denke ich an Deutschland in der Nacht,so bin ich um den Schlaf gebracht.'Deze dichtregel schreef de Duitse schrijver en dichter Heinrich Heine (1797-1856) in 1843 tijdens zijn ballingschap in Parijs.Het wil zoveel zeggen als:'Als ik 's nachts aan Duitsland denk,dan kan ik niet meer slapen.'De uitspraak is kenmerkend voor hoe Duitsers over hun land denken.Ze zijn bang voor hun verleden,worden er door achtervolgd,zo lijkt het,en zijn daar zeer bezorgd over.Ook in one tijd worstelt Duitsland vooral met zichzelf.Er zijn politieke crises,er is de angst voor de opkomst van extremistische partijen, verder wordt in Duitsland het 'Brandmauer-debat',het debat over het cordon sanitaire ten aanzien van de AfD,gevoerd.Heel actueel is de crisis in de coalitie en de angst voor de toekomst.Allemaal angsten en spoken uit het verleden die telkens weer lijken op te doemen.Voor wie geinteresseerd is in Duitse geschiedenis is er nu ook een Duitstalige podcast:'Zeitreise' als onderdeel van de podcast van de journalist en oorlogsverslaggever Paul Ronzheimer.In 'Zeitreise' gaat de Duits-Russische historicus Filipp Piatov voorlopig tweewekelijks in gesprek met historici die de Duitse geschiedenis bestuderen en analyseren.Afgelopen week was er een gesprek met de Duits-Britse historica Katja Hoyer die onlangs het boek 'Weimar.Glanz und Grauen der Deutschen Geschichte' het licht deed zien.Luisteren dus naar 'Zeitreise'.

Grote paniek in politiek Berlijn

In politiek Berlijn is grote paniek uitgebroken nu de extreemrechtse AfD naar recordhoogten stijgt in de peilingen.De politieke en economische situatie in Duitsland verslechtert met de dag en is zeer ernstig,ja zelfs dramatisch.Duitsland staat op zijn grondvesten te schudden.Bondskanselier Merz heeft in een Duitse talkshow,Miosga, afgelopen zondagavond gezegd dat hij geen mandaat van de kiezer heeft gekregen om de CDU om te brengen.'Ich habe keine Vollmacht,die CDU umzubringen',zei hij letterlijk.Daarmee is de regeringscrisis in Duitsland compleet,want het is een noodkreet die de Duitse bondskanselier slaakt,een noodkreet die in het algemeen werd geuit,maar vooral ook in de richting van coalitiepartner SPD,de sociaaldemocraten.De SPD waar ook al weinig van over is.Merz staat met zijn rug egen de muur.De extreemrechtse AfD scoort in opiniepeilingen in geheel Duitsland,dus bundesweit,al bijna rond 30%.In een deelstaat als Sachsen-Anhalt,in het oosten van et land,behaalt de partij zelfs al 41%.De angst grijpt om zich heen dat er van de Union,de CDU-CSU combinatie, straks ook weinig overblijft.Die letzte Patrone der Demokratie is dan verspeeld en we moeten dan vrezen voor Weimar-achtige taferelen.De situatie in Duitsland,zo heb ik steeds geleerd,is altijd een graadmeter geweest voor de toestand in Europa en de wereld.Dat de toestand daar zo slecht en dramatisch is,zou ons zorgen moeten baren.Het is beangstigend wat daar gebeurt.Het fascisme is trug, ook in Duitsland.

Moeder Jansje en zoon Aad

De komende dagen,op 9 mei en 15 mei 2026,staan moeder en zoon Van den Bos centraal.Is het op 9 mei 19 jaar geleden dat onze moeder en (over) grootmoeder Jansje van ons heenging,op 15 mei is het 81 jaar geleden dat ze haar zoon Aad baarde.Het was vlak na de bevrijding van ons land.In 1990,toen Aad zijn 45e verjaardag vierde, sprak Jansje over de geboorte van haar zoon.Ze hield heel veel van haar zoon, voor wie ze een bepaalde voorliefde leek te hebben.Jansje:'s Morgens ben ik naar het ziekenhuis aan de Hooigracht gegaan, samen met mijn vader en moeder.Aad werd geboren om vier uur,kwart voor vier.Ik weet wel dat ik voor het eerst van die Engelse kaken kreeg, van die volkoren biscuits.Het waren van die langwerpige biscuits.Ze waren erg lekker, je had natuurlijk honger ook.Ik had zoveel melk, ik had te veel voor Aad alleen.Ik kreeg meteen een extra kind te zogen.Een kind van twee maanden en dat was nog kleiner dan Aad.In januari 1999 sprak zoon Aad zijn moeder toe ter gelegenheid van haar 80e verjaardag.Haar 80e verjaardag zou niet onopgemerkt voorbij gaan.We vierden dat heuglijke feit onder meer in restaurant 'De woelige baren'.

De Olympische Spelen in Berlijn in 1936

In de zomer van 1936 werden de Olympische Spelen in Berlijn gehouden.Dat ze daar gehouden zouden worden,was al voor 1933 bepaald,voordat Hitler aan de macht kwam.Auke Kok,de veelgeprezen auteur van onder meer 'Mussert.De reis naar het kwaad',heeft ook over de Spelen van 1936 een boek geschreven:'1936- Wij gingen naar Berlijn'.Niet eerder was een sportevenement zo indrukwekkend.En zo omstreden,zo lezen we op de achterzijde van het in 2016 verschenen boek.Pas na de oorlog werd er negatiever gedacht over de Hitlerspelen van Berlijn.De veelal nog jonge sporters,onder wie bijvoorbeeld Rie Mastenbroek,de Olympisch zwemster,werden enorm 'feestelijk' onthaald in de Duitse hoofdstad.Wel was de stemming in Duitsland op 1 augustus 1936,de dag van de opening van de Spelen, gespannen.Mastenbroek had weinig besef toen van wat er stond te gebeuren.En Jesse Owens,de Amerikaanse hardloper,werd door zijn uitzonderlijke prestaties op slag bekend.Rie Mastenbroek na de oorlog over de Spelen toen:'Wat wisten wij er nu van?Toen niets,ik niet en anderen ook niet.Later kwamen de verhalen los, en daar werd ik dan op aangekeken.'

Onraad aan de Oranjegracht

Het moet in 1942 geweest zijn dat er onraad aan de Leidse Oranjegracht was.Er werd een razzia gehouden.Ook bij onze grootvader Johannes Bavelaar (1899-1984),kapper destijds aan diezelfde Oranjegracht,werd door de Duitse bezetter huiszoeking gedaan.Volgens Johannes was de razzia in 1942,maar in de jaren 1944 en 1945 nam het aantal razzia's in Nederland snel toe vanwege het steeds grotere tekort aan arbeidskrachten in Duitsland zelf.Meer en meer mannen waren nodig voor de Arbeitseinsatz en tewerkstelling in Duitsland en werden daarom vaak lukraak opgepakt.In 1980 vroeg ik onze grootvader naar die bewuste razzia en huiszoeking aan de Oranjegracht.Hij vertelde onder meer het volgende:'Vijf jongens van een jaar of twintig die naar Duitsland moesten om te werken,maar niet wilden,zaten bij mij ondergedoken.Ik had ze in het washok verborgen achter in de zaak.Voor het deurtje zat leer behang dus je kon de opening niet zien.De sleutel had ik eruitgehaald en ik had er een stoel voor gezet.Ze zijn ook met geladen geweer naar boven gegaan, de Duitsers,maar vonden niets.'.Het was de enige keer dat er huiszoeking werd gedaan bij onze grootvader.En hij ging verder:'Er waren op eenkeer ook Duitsers in de zaak om te scheren en te knippen.'Rasieren,bitte!,zo spraken z.Ze waren ingekwartierd in de school aan het Levendaal.

Het persoonsbewijs van Geertruida Nievaart

Evenals de meeste volwassen Nederlanders in de oorlog is ook onze grootmoeder en (bet) overgrootmoeder Geertruida Nievaart dan in het bezit van een persoonsbewijs.Met dat document moest je je legitimeren en je moest het altijd bij je dragen.Het werd haar in de loop van ht jaar 1941 uitgereikt.Tijdens het bezoek van haar aan ons in september 1986,nu bijna veertig jaar geleden,had ze het bewijs meegebracht en toonde ze het ons.Op de voorzijde van het bewijs is een pasfoto van haar aangebracht waarop ze ruim veertig jaar oud is.De pasfoto moet ook in 1941 zijn genomen of daaromtrent.Lentz was de bedenker en schepper van het persoonsbewijs.'Wij menen dat er geen politieman, geen V-Mann,zelfs geen provocateur is geweest die de Nederlandse zaak zo een onmetelijke schade heeft berokkend als de schepper van het persoonsbewijs,Lentz,' schreef historicus Loe de Jong.Lentz was hoofd van de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters en de bedenker van het beruchte persoonsbewijs, zoals gezegd.Overigens is Coby, jongste dochter van Geertruida en Nijs van den Bos, in het bezit van het persoonsbewijs van haar moeder.Ook heeft ze het persoonsbewijs van haar vader uit de oorlog nog, evenals dat van tante Riek en OOm PIet,zuster en zwager van Geertruida.

De maand mei 2026:Betty en Fer 50 jaar getrouwd!

De maand mei dit jaar is een wel heel speciale maand.Want het is op 20 mei aanstaande,20 mei 2026,precies 50 jaar geleden dat Betty en Fer getrouwd zijn.Op 20 mei 1976 was het dan zo ver.Betty en Fer gaven elkaar op het Leidse stadhuis het ja-woord.Er waren toen heel wat mensen,weet ik me te herinneren.Er werd ook gefilmd die dag.De receptie en het diner waren in restaurant 'In den vergulden Turk'.Het diner bestond uit Hollandse salade,gebonden tomatensoep,Hollandse biefstuk, diverse aardappelen en groenten,Dame Blanche en koffie toe, zo staat op de bewaard gebleven menukaart te lezen.Van harte gefeliciteerd alvast,Betty en Fer,en nog vele jaren voor jullie samen gewenst!Lang leve het bruidspaar!

Duitse invasie in mei 1940 had ook economisch motief

De Duitse invasie van ons land in mei 1940 had ook een economisch motief.Dat zegt ook -enigszins gechargeerd- Emma van den Eijkel,de zuster van onze grootmoeder Anna en tante van Leny, in 1989.Ze verwoordde het als volgt:'Die gulden moest hard blijven en die wou Adolf Hitler wel hebben, die harde gulden,dat snap je toch zeker wel?Ze hebben ons leeggeplunderd, de Duitsers.Natuurlijk had Hitler ons nodig,we waren schatrijk.We waren een schatrijk land en we hadden het arm.Maar we waren toch een schatrijk land.De schatkist bleef de schatkist.Het geld bleef erin.'De economische rijkdom en hulpbronnen van Nederland speelden naast strategische en ideologische motieven een belangrijke rol bij de Duitse inval op 10 mei 1940.Duitsland wilde de Nederlandse industrie,landbouwproducten en grondstoffen inzetten voor de eigen oorlogsmachine.

1932, Een cruciaal jaar,het ‘Schicksalsjahr’

Het jaar 1932 was een cruciaal jaar in de geschiedenis van Duitsland en de wereld.Het politieke geweld escaleert.Vooral SA-mannen en communisten leveren bloedige straatgevechten.De Republiek van Weimar valt uiteen en er zijn dat jaar een aantal verkiezingen in het land.In 1932 gelooft niemand meer in de Weimarrepubliek.Zes miljoen mensen zijn werkloos,lijden vaak honger of dreigen dakloos te raken.Men had het gevoel in de chaos te verzinken.Leni Riefenstahl,de latere nazi cineaste,woont in februari 1932 een manifestatie bij in het Berlijnse Sportpalast waar Hitler spreekt.Hier wordt zij 'geinfecteerd' met het nazisme.Adolf Hitler voert dan campagne tegen Paul von Hindenburg,de Rijkspresident,tegen wie hij het opneemt bij de Rijkspresidentsverkiezing dat voorjaar van 1932.Er zijn twee verkiezingsronden.Von Hindenburg wint uiteindelijk en wordt op 10 april 1932 opnieuw als Rijkspresident in zijn ambt bevestigd.Maaaar Hitler zelf heeft in de eerste stemronde wel 30% van de stemmen behaald.Een enorme toename van het aantal stemmen voor zijn persoon.Tien maanden later en twee Rijksdagverkiezingen verder wordt hij dan ook Rijkskanselier.Leni Riefenstahl zou belangrijke nazistische propagandafilms gaan maken voor Hitler en zijn propagandaminister Goebbels.'Triumph des Willens' en 'Olympia 1936' zijn een paar van de belangrijkste.

Reizen in de jaren’80

Onze ouders en (over)grootouders,Jansje en Nijs van den Bos,gingen ook in de jaren'80 nog op reis.Gingen ze in de tweede helft van de jaren'70 nog vooral naar Slovenie -in 1980 maakten ze hun laatste reis naar het toenmalige Joegoslavie,naar het Sloveense Portoroz, in de jaren'80 werd Spanje een geliefd vakantieland.Zo kon het gebeuren dat ze van 16 augustus tot 3 september 1983 in het Spaanse Ampuriabrava verbleven.In april 1984 waren ze met tante Rie, de zuster van Jansje,in Zuid-Spanje, waar onder meer Sevilla werd bezocht.Nog in hetzelfde jaar, in augustus 1984 verbleven ze dan weer nabij het Noord-Spaanse Rosas.Mallorca werd in april-mei 1985 bezocht,terwijl ze op 15 augustus 1986 opnieuw naar Noord-Spanje vertrokken.Het zou hun laatste buitenlandse reis samen worden.

Wilhelmina en de Jodenvervolging

Geschiedenis is een eeuwigdurende discussie.Dat geldt ook voor een onderwerp als 'Wilhelmina en de Jodenvervolging'.Wilhelmina zou vanuit Londen te weinig hebben gedaan voor de Joodse Nederlanders.Zelfs haar achterkleinzoon,koning Willem-Alexander heeft zich min of meer negatief over haar houding uitgelaten tijdens zijn 4 mei toespraak op de Dam in 2020.Joodse Nederlanders voelden zich door haar in de steek gelaten,zo sprak hij.Ook in publicaties van historici werd haar houding ten aanzien van de Joden in de Tweede Wereldoorlog in twijfel getrokken.Maar nu is er een artikel verschenen op 'Traces of War', de internetsite over de Tweede Wereldoorlog',dat een ander licht werpt op Wilhelmina en de Jodenvervolging. Ed wees me hier op.Een herwaardering van Wilhelmina,zo zou je kunnen zeggen.Dr. Michael Riemens schreef het artikel.Dat Wilhelmina zo weinig over Joodse Nederlanders sprak in haar redevoeringen voor Radio Oranje,kwam omdat zij geen onderscheid wilde maken tussen verschillende groepen Nederlanders,zo betoogt Riemens.Wilhelmina verleende in de jaren'30 steun aan organisaties die zich inzetten voor Duitse Joden die naar Nederland vluchtten.Verder was ze beschermvrouwe van een tweetal Nederlands-Joodse vluchtelingenorganisaties in Engeland en Amerika,zo gaat Riemens verder.Voor-en tegenargumenten dus in een discussie over de houding van Wilhelmina ten aanzien van de Jodenvervolging.

‘Mussert had je buurman kunnen zijn’

'Mussert had je buurman kunnen zijn',dat stelt Auke Kok,Mussert-biograaf,deze maand in een interview met het 'Historisch Nieuwsblad'.Deze maand, om precies te zijn op 21 april,verschijnt de biografie van NSB- leider Anton Mussert van zijn hand.In het interview staat onder meer te lezen dat het allemaal begon met dozen vol brieven en ander persoonlijk materiaal van Mussert.Ze lagen al jaren in de kluis van het NIOD in Amsterdam,vrijwel onaangeroerd.Vier jaar geleden begon Auke Kok,historicus,journalist en schrijver,aan zijn Mussert-biografie:Mussert.Reis naar het kwaad.Mussert was aanvankelijk van plan zijn functie van NSB-leider te combineren met zijn werk als hoofdingenieur bij Rijkswaterstaat,aldus Kok.Toen de regering-Colijn in 1934 een ambtenarenverbod voor NSB-leden afkondigde,deed hij alles om zijn baan niet te verliezen.Hij stapte daartoe zelfs naar de premier,maar zonder resultaat.Hij moest zijn baan als hoofdingenieur toch opzeggen.

Grote armoede in Leiden in jaren’30

In Leiden was de armoede en werkloosheid groot in de jaren'30.Dat stelt ook Emma van den Eijkel (1913-1997),de zuster van onze grootmoeder Anna,tijdens een bezoek aan ons in 1989.Ze sprak onder meer als volgt:'Er was een ontzettende werkloosheid.Het was zo somber hier in Leiden.Als je die arme mensen hier zag staan die van de steun hadden.Die fabrieksarbeiders en al die arbeiders.Die stonden allemaal in groepen te praten.De armoede straalde van de mensen hun gezicht af.Als je hier om boodschappen naar de stad ging,werd je er weemoedig van.De armoede schepte je van de mensen af, de ellende.' In 1932 telde Nederland 300.000 werklozen.In Nederland duurde de crisis langer dan elders.In ons land werd het dieptepunt pas in 1936 bereikt,met ongeveer 500.000 werklozen op een totale bevolking van bijna 8,5 miljoen.Elders viel het dieptepunt al in 1933.Op het dieptepunt was 20% van de Nederlandse beroepsbevolking werkloos.In Engeland was dit 22%, in de VS 27% en in Duitsland zelfs 37%.

Parlementsverkiezingen in Hongarije

Dit weekend werden er parlementsverkiezingen in Hongarije gehouden.Orban heeft zijn nederlaag inmiddels erkend.Zijn opponent Magyar heeft de verkiezingen gewonnen.Het waren zeer spannende verkiezingen met verstrekkende gevolgen voor Europa en de wereld.Bleef Hongarije naar Rusland kijken en nauwe banden met Poetin hebben of ging het een meer pro-Europese koers varen?Viktor Orban,die ook nauwe banden met Trump en Wilders heeft en rechts-radicaal is, nam het op tegen de christen-democraat Magyar.De opkomst was hoog.Om elf uur vanochtend had al 38% van de stemgerechtigden gestemd, waaronder veel jongeren.In de zomer van 1986 bezochten wij Hongarije.We overnachtten er onder meer aan het Balatonmeer in de plaats Balatonfured.Ook bezochten we de Hongaarse hoofdstad Boedapest,nog in de tijd van het communisme.

NSDAP-ledenarchief openbaar

Het NSDAP-ledenarchief is openbaar.Het is op internet in te zien.Het Duite weekblad 'Die Zeit' heeft daartoe voorts een zoekmachine online gezet.Het Amerikaanse Nationaal Archief heeft de ledenlijst beschikbaar gesteld.Toen het nazi regime in april 1945 op zijn laatste benen liep,hadden de nazi's dit archief willen vernietigen.Twintig vrachtwagens met lidmaatschapskaarten gingen naar een papierfabriek,maar de oplettende eigenaar van de fabriek,Hans Huber, heeft het archief destijds grotendeels gered.De kaarten verstopte hij onder enorme hoeveelheden oud papier.Na de bevrijding van Duitsland in mei 1945 meldde Huber dit aan de Amerikaanse bezettingsmacht,maar nog de hele zomer van 1945 lagen de documenten in de fabriek.Pas in oktober 1945 werden de documenten door de Amerikanen meegenomen en kwamen ze in het Berlin Document Center.Tot begin 1930 had de NSDAP, de partij van Hitler,235.000 leden.Na de machtsovername van Hitler kwamen daar nog eens 1,7 miljoen nieuwe leden bij.Daarna kwam er tot 1937 een ledenstop.In 1942 volgde een nieuwe ledenstop.

Bernhard bracht afscheidsbezoek aan Hitler

In november 1936,een paar maanden voor zijn huwelijk met de toenmalige prinses Juliana,bracht prins Bernhard een afscheidsbezoek aan Adolf Hitler.Over de precieze dag en tijd bestaat onzekerheid bij historici die het leven van de prins hebben beschreven.Philip Droege schrijft in zijn boek ' Beroep:meesterspion.Het geheime leven van prins Bernhard' dat Bernhard op 14 november 1936 naar Hitler reist,die hem samen met de Nederlandse gezant ontvangt.De prins moet officieel zijn Duitse staatsburgerschap opgeven.De historicus Kikkert,die Bernhard aan het eind van zijn leven een nephistoricus zou noemen, schrijft in zijn Bernhardbiografie dat het afscheidsbezoek op maandag 16 november 1936 plaatshad, op dezelfde dag als het bezoek van Mussert aan de Fuehrer.Mussert werd toen om half een 's middags in de Rijkskanselarij ontvangen.De NSB- leider sprak met Hitler over de rol van de katholieke kerk in Nederland die hem steeds meer begon te dwarsbomen.Kikkert schrijft ook dat het bezoek op dinsdag 17 november kon hebben plaatsgevonden.Gerard Aalders schrijft in zijn boek 'Niets was wat het leek' dat het bezoek op dinsdag 17 november 1936 plaatshad.Het waarom van die visite,zo schrijft Aalders verder,blijft een raadsel,maar niet uitgesloten moet worden geacht dat Bernhard HItler graag eens in eigen persoon wilde ontmoeten.Voor zover ik heb kunnen nagaan rept Annejet van der Zijl met geen woord over het bezoek in haar Bernhardbiografie.

Suus 23!

Op 8 april 2026,precies een week na de verjaardag van haar vader,viert Suus haar alweer 23e verjaardag.Ze werd geboren op 8 april 2003.Susanna Dieuwertje is sinds 30 november 2023 moeder van haar zoon Frenkie Johannes,de kleinzoon van John.We feliciteren Suus met haar verjaardag en wensen haar veel gezondheid,voorspoed en een mooie toekomst!Ook de rest van de familie wensen wij geluk met dit heuglijke feit!Van harte proficiat Suus en maak er een mooie dag van woensdag!

NSB was na 1935 over hoogtepunt heen

De NSB,de nationaalsocialistische beweging,die in 1931 door Mussert en consorten was opgericht,was na 1935 over haar hoogtepunt heen.Vanaf 1935 begon de NSB-aanhang terug te lopen.De Tweede Kamerverkiezingen van mei 1937 werden een fiasco voor de partij:4,2%,een halvering ten opzichte van de Provinciale Statenverkiezingen van 1935.Bij de Statenverkiezingen van april 1939 daalde de NSB verder tot 3,9%.De tegenstand van de zijde van de democratische partijen,van de vakbeweging en de kerken werd sterker vanaf 1935,toen het fascisme een gevaar bleek dat serieus diende te worden genomen.De Gereformeerde Synode en de vijf bisschoppen van de Rooms-Katholieke Kerk verboden hun gelovigen steun aan de NSB.De NSB werd ook meer en meer een antisemitische partij,de partij radicaliseerde in de tweede helft van de jaren'30 wat veel sympathisanten van haar vervreemdde.

Kroonjaar John:55 jaar!

John beleeft dit jaar een kroonjaar want op 1 april 2026 viert hij zijn 55e verjaardag.Hij werd geboren op 1 april 1971 rond half 7 's ochtends in het Academisch Ziekenhuis in Leiden.Ik mocht mijn pasgeboren broertje toen al even zien.Er was die ochtend grote consternatie in onze woning in de Van der Tasstraat.De auto startte niet zodat we niet naar het ziekenhuis konden vertrekken.De buurman heeft de auto toen opgestart.Uiteindelijk bereikten we nog net op tijd het ziekenhuis.Van harte gefeliciteerd John met het bereiken van deze mijlpaal en nog vele jaren van voorspoed en gezondheid gewenst!Van harte proficiat!Ook Amanda en de rest van de familie gfeliciteerd!

Churchill was roepende in woestijn

Sir Winston Churchill, de latere oorlogspremier,was in de jaren'30 een roepende in de woestijn.Hij waarschuwde keer op keer voor het gevaar van Hitler-Duitsland en de herbewapening van dat land.Hij was een fel opposant van de door de Britse premier Chamberlain voorgestane appeasement politiek ten aanzien van de nazi-leider.De jaren'30 zijn in het leven van Churchill omschreven als de 'Desert Decade',het woestijn decennium.Daarna volgde in de jaren'40,de jaren van de Tweede Wereldoorlog,zijn 'Finest Hour'.De Britse historicus Tim Bouverie heeft het boek 'Appeasement' geschreven over de diplomatieke verwikkelingen in Europa in de jaren'30:Chamberlain,Hitler,Churchill and The Road to War, de weg naar oorlog.