Jacobus Dirk van den Bos (83) overleden

Afgelopen 19 januari is de broer van onze grootvader Denijs van den Bos, Jacobus Dirk van den Bos op 83 -jarige leeftijd overleden. We kenden oom Sjaak als een vriendelijke, sympathieke en aimabele man. Ik heb hem gedurende de laatste jaren van zijn leven nog bij tijd en wijle gebeld voor informatie over onze familiegeschiedenis. Op zondag 15 januari j.l. zijn John, Ed en ik nog bij hem geweest. Hij was toen al niet meer goed aanspreekbaar. We missen in oom Sjaak een goede oud-oom nu hij niet meer bij ons is. Rust in vrede! We wensen tante Jenny veel sterkte in deze moeilijke dagen voor haar.

De Roaring Twenties

De jaren 20 van de vorige eeuw worden ook wel Roaring Twenties genoemd. Het waren de jaren waarin grootouders Van den Bos opgroeiden van een baby tot een tiener. Ze zetten in deze jaren hun eerste stapjes in het leven. Gerard Aalders, historicus, schrijft in een van zijn boeken dat in Amerika in de jaren 20 de feesten groter, de shows grootser, de gebouwen hoger en de moraal losser werd. Het leven werd gedomineerd door de vergrotende trap. Nieuwe trends deden zich voor op allerlei gebied. Ook in de film met mensen als Chaplin, Keaton en Eisenstein. In Nederland maakten Lou Bandy, Willy Derby, Heintje Davids, Pisuisse en Beppie Nooy furore. Aan die periode van optimisme, feesten en ongekende rijkdom voor sommigen kwam een einde met de ineenstorting van de aandelenbeurs van Wall Street in oktober 1929. Het was het begin van de Depressie van de jaren dertig. Die jaren hebben het leven van onze beide grootouders Van den Bos getekend. In die jaren dertig waren ze tieners en leerden ze elkaar kennen. Want ze kwamen rond 1937 met elkaar in contact op de dansschool van Mieremet. Voor amusement was in de jaren 30 dus zeker ook ruimte en plaats. Vaak was het voor mensen een uitvlucht om even uit de ellende en harde realiteit te ontsnappen.

Het interbellum (1919-1939)

De periode tussen de beide wereldoorlogen, de jaren tussen 1919 en 1939, noemen we het interbellum. Het waren de jaren van de jeugd van onze beide grootouders Van den Bos. In 1939, kort voor het uitbreken van de oorlog, verloofden ze zich. De interbellumjaren waren de jaren van de Roaring Twenties, de tijd van de beurskrach in 1929 en de crisisjaren, de jaren van de Grote Depressie tussen 1929 en 1939, het begin van de Tweede Wereldoorlog.In die jaren was de grote journalist Joseph Roth (1894-1939) werkzaam. Hij legde het leven in de Republiek van Weimar (1919-1933) vast. Roth werd op 2 september 1894 in Galicie geboren, helemaal in het oosten van het Habsburgse rijk. In 1918 ging hij naar Wenen en in 1920 verhuisde hij naar Berlijn. Hij verbleef vaak in cafe's en hotels, verder in koffiehuizen. Omdat hij joods was vertrok hij na het aan de macht komen van Adolf Hitler in 1933 naar Parijs. Daar stierf hij in 1939.

Er broeit iets

We leven in historische tijden en we weten het. De crisis snijdt inmiddels dieper en dieper in. Er staat iets te gebeuren in Europa. De schrijver en historicus Geert Mak denkt dat het Europese project voorbij is. Net als in 1848, 1918 en 1989 zullen we mogelijk binnenkort weer een ceasuur beleven in de geschiedenis. Zal Europa uit elkaar vallen? In het boekje 'De hond van Tisma' dat pas verscheen, schrijft Geert Mak:'Op de promenadedekken speelt het Europese scheepsorkest ondertussen door alsof er niets aan de hand is.' Hij verwijst daarbij naar de Titanic dat in april 1912 zonk. President Sarkozy heeft inmiddels gewaarschuwd dat een klappen van de euro ook de vrede in Europa op termijn op het spel zet. Worden we binnenkort opnieuw ingehaald door de geschiedenis?

Jansje van den Bos-Schaft 93

Vandaag, 5 januari 2012, is het precies 93 jaar geleden dat onze lieve grootmoeder Jansje Schaft werd geboren. Dat gebeurde aan de Leidse Vollersgracht. Op 11 september 1918 was Arie Schaft met zijn vrouw in het pand Vollersgracht 3a getrokken. Dat was aan de zuidwand van de Zakpoort. Vroeger stond op de hoek een woonhuis en daarachter stonden drie pakhuisjes. Arie Schaft en Elizabeth van Welzen bleven tot 1925 aan de Vollersgracht wonen. Ook een andere voorouder van ons heeft ooit aan de Vollersgracht gewoond. Het betreft de grootmoeder van onze grootvader Johannes Bavelaar, Neeltje de la Rie (1849-1917) Zij woonde als 11-jarig meisje rond 1860 in het pand Vollersgracht 18. Haar vader Abraham de la Rie was toen sjouwer. Samen met zijn vrouw Neeltje Regeer had hij op dat moment 6 kinderen. Op 26 mei 1861 wordt een zevende kind geboren. Met dat kind vertrekt Neeltje op 25 juli 1861 naar Rotterdam. In 1869 huwt Neeltje de la Rie met de vleeschhouwer Johannes den Os.

De beste wensen voor 2012

Op deze plaats wil ik u het allerbeste wensen voor 2012. Veel gezondheid en geluk gewenst! Ook dit jaar duiken we weer in de geschiedenis van de familie Van den Bos. Ik hoop daarbij terug te gaan tot ongeveer het jaar 1200. Veel is ons uit juist die begintijd niet bekend. Vanaf 1600 wordt meer duidelijk over de ontwikkelingsgang van onze familie. De geschiedenis van de laatste pakweg 400 jaar is ons meer en meer duidelijk geworden. Ik zal pogen uit die jaren, ruwweg de jaren 1600-1800 en 1800-heden nog meer feiten boven water te krijgen. Het meest is ons bekend over de 20e eeuw. Maar dat zal geen verwondering wekken. Het is de geschiedenis immers van onze eigen grootouders en ouders. John en Brigitte houden de geschiedenis bij vanaf ruwweg 2000. Het jaar dat ze elkaar voor het eerst ontmoeten. Dat zal dit jaar 12 1/2 jaar geleden zijn. Onze ouders troffen elkaar voor het eerst in 1962, dit jaar 50 jaar geleden. Het allerbeste voor de toekomst gewenst! Een prachtig 2012!!

Kerstmis 2011

Gisteren hebben we het kerstfeest bij John en Brigitte gevierd. De voltallige familie was er aanwezig. Het was een bijzonder geslaagd kerstfeest met een gezellig samenzijn en heerlijk eten en drinken. Rob Vlieland en Brigitte hadden bijzonder veel werk gemaakt van de kerstmaaltijd. Ik had tomatensoep vooraf en daarna rollade met boontjes en aardappeltjes. Echt heel lekker. Verder hebben we nog veel met elkaar gesproken en had ik weer de nodige witte wijntjes achter mijn kiezen. Met Gerard spark ik over de economische crisis en later aan tafel over het misbruik in de katholieke kerk. Met Ed had ik gesprekken over geschiedenis en de geschiedenisquiz. Het was een kerstmis om aan terug te denken later. Het kerstfeest anno 2011, het jaar dat nu snel ten einde spoedt. Spoedig schrijven we nu het jaar 2012. Ik wens u allen alvast een heel fijne jaarwisseling toe en een voorspoedig begin van het jaar 2012. Fijn was het dat Betty het kerstfeest gisteren kon meebeleven. Zij was eerder die dag uit het ziekenhuis ontslagen. We wensen haar in het bijzonder veel gezondheid en al het goede voor 2012!!!!

Arie van den Bos 4 jaar dood

Vandaag is het vier jaar geleden dat onze zo beste vader van ons heenging. Op 21 december 2007 kwam hij te overlijden. Spoedig zal het 50 jaar geleden zijn dat onze beide ouders voor het eerst kennis met elkaar maakten bij de LOI. Dat gebeurde in de zomer van 1962. Daar ligt de basis van het gezin Van den Bos. Onze beide ouders zijn er niet meer. John en ik zetten hun traditie voort. Wij zullen aan hen blijven denken en de herinnering aan hen levend houden. Rust zacht, beste vader, lieve moeder!

De jaren '30

Algemeen wordt nu gesproken over een crisis die gelijkenissen vertoont met de jaren van de Depressie in de jaren '30. Er zijn inderdaad parallellen te trekken met toen. Na de beurskrach van 1929 verliet Engeland in 1931 de gouden standaard. Het internationale financiele systeem viel in 1931 uit elkaar en dit heeft het aantreden van Hitler in 1933 mogelijk gemaakt. Daarna volgde de Grote Depressie. Hoewel het internationale financiele systeem nu weer uit elkaar dreigt te vallen, kennen we nu anders dan toen een multipolair economisch systeem. China , India en Brazilie zijn groeimotoren en er is ook nu meer economische samenwerking. Toch dreigt ook nu nationalisme en protectionisme zoals de baas van het IMF afgelopen week nog zei. Ook zij waarschuwt voor jaren '30 toestanden. Ook nu zijn er populistische partijen die de crisis exploiteren voor eigen politiek gewin.

Het koninkrijk der Nederlanden 1813-2013

Over niet al te lange tijd bestaat het koninkrijk der Nederlanden precies 200 jaar. We kennen dan 200 jaar een koning of koningin in ons land. Op 30 november 1813 landde koning Willem I in Scheveningen. De geschiedenis van ons land in de afgelopen 200 jaar kunnen we indelen in tijdperken. Veelal wordt de naam van een koning of koningin aan zo'n tijdperk verbonden. We kennen de periode van de koperen koning Willem I van 1813 tot 1840, het tijdperk van de grillige koning Willem II van 1840 tot 1849. Hij werd in 1848 in een nacht van conservatief tot liberaal. Daarnaast hadden we de koning zonder macht: koning Willem III. Hij regeerde van 1849 tot 1890. Daarna brak het tijdperk van de koninginnen aan. Wilhelmina werd feitelijk al in 1890 koningin, maar omdat zij nog minderjarig was, trad haar moeder Emma op als regentes. Wilhelmina stond symbool voor het tijdvak tussen 1898-1948. Zij was de vorstin die stond voor het anti-fascisme en de strijd tegen de bezetter. Zij maakte de beide wereldoorlogen mee en speelde een rol in de crisis van de jaren dertig. Daarna was Juliana koningin. Zij was dat in de jaren 1948-1980. Juliana was de gewone koningin. Zij was ook de vredesvorstin. Ze had bepaald pacifistische ideeen. Ze was vorstin tijdens de periode van de wederopbouw na de oorlog, de tijd van de dekolonisatie en de uitbouw van de verzorgingsstaat. Verder maakte ze de democratiseringsgolf mee van de jaren '60 en de emancipatie in de jaren '70. Vanaf 1980 was Beatrix het gezicht van ons land. Zij is de zakelijke koningin. De vorstin van de immigratie en integratie. Ze maakte zich sterk voor tolerantie. Het was de tijd van de globalisering, de val van het communisme in 1989-1991 en de verdergaande Europese samenwerking. Verder de tijd van het islamterrorisme en de digitalisering. Ik hou het erop dat Willem-Alexander in 2013 koning zal worden. Hij zal de crisiskoning worden. Hij treedt aan in een tijd van een ongunstig economisch gesternte. Zo heeft iedere tijd zijn eigen vorst en volgen de verschillende tijdperken elkaar op. Voor wat betreft de familie Van den Bos: zij hebben gedurende de afgelopen 200 jaar ook al deze tijdperken beleefd. Jan van den Bos (1814-1867)leefde onder Willem I en Willem II en III, Denijs van den Bos (1859-1913) maakte Willem III, Emma en Wilhelmina mee en Denijs van den Bos (1896-1966) leefde ten tijde van het bewind van Emma, Wilhelmina en Juliana. Gedurende de 20e eeuw leefden: Denijs van den Bos(1918-1988), Arie van den Bos (1945-2007), Denijs van den Bos (1963) en Johannes Johnny van den Bos (1971)

Depressie dreigt in Nederland

Hoewel er een lichte opleving in de Verenigde Staten lijkt te zijn, vertoont de crisis nu toch al depressie-achtige kenmerken. De parallel met de jaren '30 dringt zich meer en meer op. Alom wordt nu gewaarschuwd voor een depressie in Nederland. We stevenen af op jarenlange economische stagnatie. De werkloosheid loopt op, de verzorgingsstaat wordt verder uitgekleed, de zorgkosten stijgen. Er is onrust over de pensioenen en er dreigt politieke onbestuurbaarheid. Ook is er een crisis op de woningmarkt. Donkere wolken pakken zich dus samen en een einde aan de crisis is dus niet in zicht. Hoe zal het verder gaan? We denken aan onze grootouders die de jaren dertig meemaakten en daarna nog een oorlog. Zij hebben het lang niet altijd gemakkelijk gehad. We hopen nu voor de toekomst op het beste!

Het jaar 1953

Het jaar 1953 was aangebroken en in februari 1953 was er de stormramp in Zeeland. De dijken breken door en Leny kan zich jaren later de beelden nog herinneren. Ze is een meisje van 8 als het gebeurt. In april 1953 gaat Leny naar de derde klas van de lagere school. Het is een kil voorjaar, op 11 mei vriest het nog enkele graden. Het contact met grootouders Van den Eijkel is goed te noemen. Grootvader Nicolaas van den Eijkel, woonachtig in Rijnsburg, verlaat in 1953 woningbouwvereniging Spinoza. Op 2 juni 1953 is het nog slechts 9 graden, maar eind juni is het zomer en wordt het 30 graden in ons land. In augustus is het vakantietijd en op 12 augustus wordt het bijna 31 graden. Koningin Juliana komt naar Leiden en bezoekt de speeltuin in de buurt waar Leny woont.

Lena Dieuwertje van den Bos 14 jaar dood

Vandaag, 27 november 2011, is het 14 jaar geleden dat onze lieve moeder van ons heenging. Ze was nog geen 53 jaar jong. Vandaag staan we stil bij dat heengaan, maar we vieren ook haar leven en zijn dankbaar dat we haar gekend hebben. Zo'n goede, lieve moeder. Ze stond altijd voor ons klaar. Ze zorgde zo goed voor ons. Veel te jong ging ze heen. We danken haar voor het feit dat ze ons, John en mij, het leven heeft geschonken. We gaan nu terug naar het jaar 1951 in haar leven. Haar kindertijd. In 1951 zaten de eerste zes jaren van haar leven erop en was de lagere schooltijd bijna aangebroken. Ze ging naar de christelijke Oosterstraatschool, de latere Koningin Julianaschool, vlakbij haar in de buurt. Op 3 april 1951 ging Leny voor het eerst naar school. Ze kwam in de eerste klas bij juffrouw Boehmer, een wat oudere onderwijzeres. Toen Leny nog maar pas op school zat, ging de klas op schoolreisje naar Rhenen-Ouwehand, Ouwehands dierentuin. Dat was op 20 juni 1951 of 20 juni 1952. Leny at kersen in de bus en werd daar misselijk van. Leny wordt de eerste tijd nog door haar moeder naar school gebracht, maar later loopt ze alleen. Het contact met haar grootmoeder blijft.

De bezettingstijd (vervolg)

Vandaag op mijn 48e verjaardag laten we onze grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) weer postuum aan het woord over de bezettingsjaren. Hij gaat verder:' Deze mensen gingen per fiets (zonder banden) of per handkar lopen naar Noord-Holland, Overijsel, Gelderland, Drente of men daar voedsel kon kopen met de kans dat wanneer men vlak bij huis was dit werd afgenomen door de zgn. landstormers. Toen de Duitsers nog meer mensen nodig hadden in de Duitse fabrieken (alle Duitsers moesten naar het front) gingen zij over tot razzia's, d.w.z. zij omsingelden een gedeelte of een gehele stad en dreven mannen tussen 18 en 45 jaar uit de woningen of de mannen werden op straat aangehouden. Dan werden zij op transport gesteld. Dikwijls ontvluchtten deze mensen het transport. Wanneer nu het woord razzia viel gingen veel mannen 's avonds slapen in een zgn. schuilhoek, oude pakhuizen bij boeren in de hooiberg en andere vernuftige dingen. Door brandstofgebrek, gas en electriciteit gingen de mensen bomen rooien, spoorbielzen stelen, oude kolen uithakken van locomotieven en andere dingen die verbrand konden worden. Licht werd gemaakt door in een potje olie een katoenpitje te laten drijven en aan te steken. Zo werden de laatste maanden van de bezetting doorgebracht door alleen te leven voor levensbehoud, zwervende of proberen wat eten te bekomen. De prijzen van buiten de bon aangeboden voedsel was hoog, doch geld kon men toch niet uitgeven zodat deze prijzen werden betaald. Toen dan ook de oorlog was afgelopen was er echt feest.'

Mijn eerste levensjaren-de jaren 1963-1967

Spoedig vier ik nu mijn 48e verjaardag. Maar hoe waren mijn eerste levensjaren? Ik probeer me voor te stellen wat er gedurende mijn eerste levensjaren door me heenging. Mijn oudste herinnering dateert uit 1965 toen we op maandag naar de stad gingen en ik van overgrootvader Van den Bos (1896-1966) een banaan kreeg soms als we hem zagen op de markt. Dat moet dus in 1965 geweest zijn, in januari 1966 kwam hij te overlijden. Verder herinner ik me de brancard die in oktober 1966 in de Trompstraat naar boven ging toen mijn vader bewusteloos was geraakt. Herinneringen uit de jaren 1965 en 1966, de jaren van het kabinet Cals. De jaren 1965 en 1966 waren de natste jaren van de 20e eeuw. Een gevoel van onbehagen maakte zich meester van een groot deel van de Nederlandse bevolking. Het was de tijd van Het Huwelijk, de opkomst van provo, de bouwvakrellen. De maatschappij was in beroering. De werkloosheid steeg wat. Lonen en prijzen explodeerden.

De bezettingstijd (vervolg)

Vandaag keren we weer met onze grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) terug naar de jaren veertig en wel naar het jaar 1944 om precies te zijn. Het was het jaar van de landing in Normandie op 6 juni 1944 en de Dolle Dinsdag in september. In diezelfde maand was er de Slag om Arnhem.Spoedig daarna zou het nog bezette deel van Nederland de hongerwinter tegemoetgaan. We laten onze grootvader weer aan het woord nu:' In juni 1944 was de landing in Normandie en de Amerikanen rukten op naar Belgie. Begin september kregen we de zgn. Dolle Dinsdag. Op deze dag gingen alle Duitsgezinde Nederlanders op de loop naar Duitsland. Ook veel Duitse firma's werden gesloten. Hierdoor gingen mensen op straat om te juichen, doch dit was te vroeg daar de geallieerden bij Arnhem teruggeslagen werden. Voedsel werd hier en daar nog met de trein en tram bij boeren gehaald, maar toen de geallieerden de treinen begonnen te beschieten vanuit de vliegtuigen werd dit te gevaarlijk. Toen ook de treinstaking een feit werd, zodat er geen kolen- en voedsel/materiaal werd aangevoerd, kreeg de Randstad het zwaar te verduren. Vele fabrieken werden gesloten waardoor veel mensen op straat kwamen te staan zonder werk, doch niet ontslagen anders moesten zij naar Duitsland.'

De bezettingstijd (vervolg)

Denijs van den Bos (1918-1988) vervolgt vandaag zijn relaas:' Ook werd de Engelse zender stiekem beluisterd en werden illegale blaadjes gelezen en doorverteld zodat de Duitse propaganda steeds minder werd geloofd en belachelijk gemaakt. Dit kon alleen onder goede bekenden gedaan worden. Na de val van Stalingrad en de terugtrekking van de Duitse troepen in Rusland kwamen er hardere maatregelen en de voedselvoorziening werd schaarser zodat vele mensen bij de boeren probeerden voedsel te kopen. Later, in 1944 zouden dat ruilingen worden met goederen en gouden en zilveren voorwerpen.'

De Waalse immigranten in Leiden

In zijn boek 'De gouden eeuw compleet' schrijft historicus A. Th. van Deursen onder meer over de trek naar Holland in de 17e eeuw. Hij schrijft dat we van Leiden weten dat tussen 1581 en 1621 het aantal immigranten globaal 28.000 heeft bedragen. De stadsbevolking steeg toen van ruim 12.000 naar 45.000 inwoners. De immigranten waren vooral Zuidnederlanders. In 1622 werd een volkstelling gehouden en de meerderheid van de bevolking was toen Zuidnederlands. De Zuidnederlanders woonden in Leiden in eigen woonwijken bijeen. De immigranten, zo schrijft Van Deursen, wilden zich niet onderwerpen aan de Spaanse heerschappij en namen daarom de wijk naar het noorden. Er heerste overigens grote armoede onder de Vlaamse, Brabantse en Waalse uitgewekenen. In de kerken werd wekelijks gecollecteerd voor de Waalse armen.

Bezoek aan Ootmarsum: 19 mei 1986

Op 19 mei 1986 bezochten we grootouders Van den Bos in Ootmarsum. Ik schreef die dag in mijn dagboek:'Vandaag, 19 mei 1986 zijn we per auto naar Ootmarsum gereden. Oma en Opa van den Bos verblijven er een week. Ze zijn er zaterdagmiddag aangekomen. Ze waren erg moe van de rit. Gisteren, zondag 18 mei 1986 zijn ze Ootmarsum ingegaan. Opa zei dat ze 20 jaar geleden in hetzelfde hotel zaten: De Kuiperberg. We kwamen vanmiddag om een uur in het hotel aan. Even gezeten en daarna naar Ootmarsum gelopen. Trimbaan genomen. Daarna terug. Rond de klok van vier uur-half vijf teruggereden. Naar Sassenheim waar we om zes uur begonnen te dineren in 'In de oude tol'. A.s donderdag gaan oma en opa naar Baumberge en Hohe Mark in Duitsland.'

Woonadressen van de familie Bordoduke in de 17e eeuw

Afgelopen week kwam ik er bij toeval achter waar de eerst bekende telgen van de familie Bordoduijck (Van den Bos) in de eerste Leidse jaren hebben gewoond. Na zijn huwelijk met Elisabeth Hannotteel in mei 1656 ging Pierre Bordoduke wonen aan de Middelweg. Daar moeten ook Marie, Jacob, Elisabeth, Jan en Pierre geboren zijn. In december 1667 huwde Pierre voor de tweede keer, nu met Rebecca Buck. Ze gingen toen wonen aan de Leidse Raamsteeg. Het is dus niet zo zeker of de familie in de Walenwijk heeft gewoond na hun aankomst in Leiden halverwege de 17e eeuw. Daar woonden veel Waalse immigranten samen.