De jaren 1630

Vandaag kijken we naar de jaren 1630-1640. Het was in deze jaren dat Jacques Bordoduke huwde met de stammoeder Bordoduke. Rond 1635 werd Pierre geboren in Douchy. Frederik Hendrik en Richelieu sloten in 1635 een verdrag dat de zuidelijke Nederlanden tussen hen verdeelde. Wallonie werd bij Frankrijk gevoegd net als een deel van West-Vlaanderen. Pierre huwde op 12 mei 1656 te Leiden met Elisabeth Hannotteel, de oudst bekende stammoeder van de latere familie Van den Bos. Pierre was greinwerker, grein is een weefsel dat afkomstig is van de zijderups.

De jaren 1620

Vandaag keren we terug naar de jaren 1620. Stamvader Jacques Bourdoduke moet rond de 25 jaar geweest zijn in 1625/1630. Mogelijk kwam hij toen in contact met de nog onbekende stammoeder van de familie Bourdoduke/Van den Bos. Zij kwam wellicht ook uit Henegouwen. Rond 1630 moeten de beiden in het huwelijk zijn getreden. Uit dit huwelijk werd rond 1635 Pieter of Pierre Bordoduke geboren. Helaas is ons niet veel bekend uit juist deze tijd. De familie woonde toen nog in Douchy-Henegouwen. Voor meer gegevens zouden we wellicht ooit nog eens een reis naar Douchy moeten maken. Maar veel archieven daar zouden al verloren zijn gegaan heb ik ooit vernomen. Nader onderzoek is dus vereist. Over de periode vanaf de tweede helft van de 17e eeuw weten we meer over de familie Bourdoduke.Ze woonden toen al in Leiden.

De jaren 1610

Vandaag gaan we terug naar de jaren 1610-1620. De familie Van den Bos heette in deze tijd nog Bordedeu of Bordoduke. Stamvader Jacques Bordoduke moet rond de 10 jaar geweest zijn in 1610. Zijn 'tienertijd' begon toen. Hij woonde toen wellicht met zijn ouders in Douchy-Henegouwen. In Leiden is de immigratie rond 1620 over haar top, maar we moeten aannemen dat de familie toen nog in Douchy woonde. De zoon van Jacques, Pierre, wordt namelijk in of rond 1635 in Douchy geboren. Jacques vindt mogelijk al in de jaren 1610/1620 werk als textielarbeider, spinner of wever. Veel is ons uit juist deze periode niet bekend. Nog minder is ons bekend uit de jaren 1200-1600 over de familie Van den Bos. Daar moeten we het met gissingen stellen. Ik zal u daarover in een later bericht meer schrijven.

Herdenking bouw Berlijnse Muur

Vandaag, 13 augustus 2011, de verjaardag van onze oom Ed, is het ook precies 50 jaar geleden dat de Berlijnse Muur werd gebouwd. Dat was op 13 augustus 1961. In 1963 bezocht president Kennedy Berlijn en de Berlijnse Muur. Hij sprak toen de historische woorden:'Ich bin ein Berliner.' In 1987 was president Ronald Reagan in Berlijn. Hij riep de Russische leider Gorbatsjov toen op de muur neer te halen:'Tear down this wall!' In 1988 waren wij in Berlijn en namen we een kijkje bij de Muur. Het moet in 1977 geweest zijn dat grootouders Van den Bos in Berlijn waren. John was enkele jaren geleden nog in Berlijn.

60 jaar televisie in Nederland

Dit jaar is het 60 jaar geleden dat de eerste televisie-uitzending in Nederland plaatsvond. Daarom is er de komende periode veel aandacht voor de geschiedenis van de televisie op de buis. Vanavond begint een serie uitzendingen over 60 jaar Oranjes op tv met Koos Postema. Van de verloving van prinses Beatrix en prins Claus in 1965 tot de traan van Maxima in 2002. Koos Postema kijkt met Rudolf Spoor en onder meer ook Ad van Liempt terug op de uitzendingen over en met de Oranjes. Postema zelf versloeg in 1962 de begrafenis van Koningin Wilhelmina. Later deze maand opnieuw veel terugblikken op 60 jaar televisiegeschiedenis. Dan met Philip Freriks. Zelf zat ik al als jong kind voor de buis. Mijn oudste televisieherinneringen betreffen de uitzendingen met Pipo de Clown, Lassie, Flipper en de Kijkdoos. Heel goed herinner ik me nog de uitzendingen van Bij Dorus op schoot uit 1968 met het beroemde Poessie Mauw. Ook herinner ik me de journaaluitzendingen met Frits Thors. Spraakmakend was tv-drama als De Stille Kracht, verder keken we naar Q en Q in 1974 en Colditz, inspecteur Colombo en tot 1975 niet te vergeten naar de serie Swiebertje. Met mijn vader keek ik rond 1977 naar Hollands Spoor- een programma over politiek Den Haag. Eerder naar de Jordaches en de familie Hammond. Dat was in 1976 meen ik. Bij grootouders Bavelaar die in 1972 al een kleurentelevisie hadden, keek ik naar Een van de acht, de BB-quiz en de Weekendkwis met Fred Oster. Daar zag ik ook series als Daktari. Befaamd was Kung Fu met David Carradine. In 1976 sliep ik in een Kung Fu pyjama.

De jaren 1600

De komende periode neem ik u mee terug naar de 17e eeuw of de Gouden Eeuw. Hoe verging het de familie Van den Bos of Bourdoduke in die jaren? Aan het begin van die eeuw woonden ze nog in Henegouwen, in de plaats Douchy. Vandaag gaan we terug naar het eerste decennium van die eeuw, de jaren 1600-1610. De oudst bekende voorvader van de familie Van den Bos heette Jacques Bordoduijck. Hij werd rond 1600 in Douchy geboren. Hij had zeker een zoon Pierre die rond 1635 geboren werd. Jacques zou werk hebben gevonden als textielwerker. Hoe waren de eerste levensjaren van Jacques? Hoe leefde hij in die eerste jaren van de 17e eeuw in Douchy? Wie waren zijn ouders? Had hij meer broers en zusters? Sprak hij Frans? Allemaal vragen waar we helaas nog geen duidelijk antwoord op hebben. In 1598 was in Frankrijk het Edict van Nantes uitgevaardigd om de geloofsoorlogen tussen katholieken en protestanten te beeindigen. Koning Filips II (1527-1598) sterft na een lange ziekteperiode in 1598.

De seventies

De jaren zeventig staan voor mij voor een gelukkige periode. Het waren de jaren van mijn lagere schooltijd en de eerste jaren op de middelbare school. Aan die gelukkige tijd kwam een voorlopig einde met de dood van onze grootmoeder Anna Bavelaar-van den Eijkel op 11 juni 1979. De jaren '70- daarover is laatst een symposium georganiseerd. Breukvlak voor de sociaal-democratie. Vormden de seventies de voltooiing van de jaren zestig of waren ze het demasque ervan? Of is het een tijdvak in zijn eigen recht? Enerzijds werden maatschappelijke idealen verwezenlijkt, zo concludeerde men op het symposium. Anderzijds begon juist toen al de opmars van de neoliberale en neoconservatieve politiek. Zo hebben de jaren zeventig zowel een 'links' als een 'rechts' karakter. Dat is ook het mysterie van de jaren zeventig. Er werd afscheid genomen van de verzorgingsstaat en het Keynesiaanse model werd niet langer geschikt bevonden om economische problemen het hoofd te bieden. Den Uyl stond tegenover Van Agt. Het verzuilde systeem had afgedaan. De seventies staan zo enerzijds voor betrokkenheid en streven naar maatschappijverbetering, anderzijds namen individualisering en commercialisering toe. Deze jaren stonden voor maakbaarheid van de samenleving aan de ene kant, anderzijds nam het vertrouwen in de politiek af. De jaren zeventig staan als decennium op zichzelf. Het was geen uitloper van de sixties en evenmin een springplank voor de eighties. Jaren die voor ons in persoonlijk opzicht vreugdevol begonnen met de geboorte van mijn broer Johannes Johnny van den Bos op 1 april 1971 en zo triest eindigden met het overlijden van onze oma. Aan een idealistische tijd kwam toen een einde. De romantische jaren zestig en zeventig waren toen voorbij. Nieuwe zakelijkheid deed zijn intrede in de jaren tachtig. Juliana maakte plaats voor Beatrix.

Noorwegen

In het vredelievende en vredige Noorwegen heeft een tragedie plaatsgevonden. Bij de aanslagen van afgelopen week zijn tientallen mensen, vaak kinderen omgekomen. Noorwegen is een prachtig land. In 1972 brachten grootouders Van den Bos een bezoek aan het land van de fjorden. Ze zagen er toen de midzomernachtzon. In 1987 waren wij zelf in Oslo, een dorpsachtige hoofdstad waar je zo maar in de tuin van de koning kunt lopen. Ook in 1999 en 2000 waren we nog in Noorwegen. We wensen de Noorse bevolking veel sterkte in deze moeilijke dagen.

De jaren 1790

Vernieuwing en continuiteit liepen in deze jaren van overgang door elkaar. De evolutie van de natuurwetenschappen en de ontwikkeling van de burgerlijke democratie verbonden de beide eeuwen. In de beeldende kunsten heerste het classicisme, de romantiek in de letterkunde en het neo-humanisme. Op 18 januari 1795 vertrok prins Willem V vanuit Scheveningen naar Engeland. Op 19 januari hielden de Fransen hun intocht in Amsterdam. Op 20 januari gelastten de Staten-Generaal aan alle commandanten van steden die zich niet hadden overgegeven om zich niet langer tegen de Fransen te verzetten. In 1797 trouwde Jan van den Bos met Maria Taverne en kregen ze een dochter Adriana van den Bos. In 1798 werd Anna geboren. Er werd toen grote armoede geleden in ons land. Napoleon Bonaparte brak in het voorjaar van 1797 uit Italie op en begon de tocht over de Oost-Alpen.

Bruiloften door de eeuwen heen

Vandaag keren we terug naar de bruilofstfeesten van de familie Van den Bos door de eeuwen heen. Het woord bruiloft duidt op de optocht (loft=loop) naar de woning van de man die de jonggehuwden ondernamen. Er vonden in de regel geen huwelijken op maandag of vrijdag plaats. In de 17e eeuw trouwden de Bordoduijcks of Van den Bossen in de mode van het gewest waarin zij woonden. Ze trouwden toen nog niet in het wit. Bruidskinderen vrolijkten de bruiloft op, meestal waren dit twee jongens en twee meisjes. In de 18e eeuw was het in Leiden gebruikelijk om 'een toertje door de frische gragten der stad te maken om van boord ter kerke te gaan.' Dit was het huwelijksbootje. Ook de leden van onze familie zullen die tochtjes gemaakt hebben. Van ieder schuitje was de opbrengst voor een deel voor het weeshuis bestemd. Het bruiloftsmaal werd meestal thuis genuttigd. In de loop van de 19e eeuw werd er meer en meer in het wit gehuwd. We mogen aannemen dat Suzanna van Rooijen in 1881 in het wit huwde met Denijs van den Bos. Wat de bruiloftskleding van Geertruida van den Bos-Nievaart in 1917 was, is mij niet bekend. Wel weten we dat haar man, onze overgrootvader, in militair uniform trouwde. Van onze in 1942 gehuwde grootouders weten we dat oma Jansje van den Bos in een zijden jurk trouwde. Lena Dieuwertje Bavelaar trouwde in augustus 1963 in een witte bruidsjurk. Ook Brigitte Vlieland trouwde in mei 2004 in het wit.

De Waalse gemeenschap

De Waalse gemeenschap in Leiden in de 17e eeuw was een zowel religieuze als sociale gemeenschap. De familie Bordoduijck of Van den Bos behoorde aanvankelijk ook tot die gemeenschap. Kinderen werden in de Waalse kerk gedoopt en men bezocht veelvuldig de kerk. De Waalse kerk deed aan diaconale armenzorg. Immigranten zochten sociale bescherming en hulp bij elkaar. Burgerschap, gilden en schutterijen en openbare functies waren beperkt toegankelijk voor buitenstaanders. In 1675 was de Zuidnederlandse immigratie in Leiden afgenomen, maar nog altijd omvangrijker dan de Duitse immigratie. Zo was 9% van de ondertrouwde mannen dat jaar Zuidnederlands, 5,5% was Duits. Veel immigranten kwamen uit de textielregio's in het Belgisch-Franse grensgebied en dus was de beroepsspecialisatie van de migranten bepalend voor de keuze om naar Leiden te gaan. De Bordoduijcks waren geschoolde arbeidskrachten. Het werk in de Leidse textiel was immers specialistisch van aard? Het is in de loop van de eerste decennia van de 17e eeuw dat de familie Bordodijck naar Leiden trekt. Dit is te bezien in een langerlopend proces van emigratie uit de Zuidelijke Nederlanden. Tussen 1586 en 1595 is 53,7% van de Leidse bruiden en bruidegoms afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden. In 1581 telt Leiden nog slechts 12.000 inwoners, in 1622 is dit aantal gestegen tot 45.000.

Kerken en kathedralen

In mijn leven heb ik al heel wat kerken en kathedralen bezocht en bekeken. Onze ouders huwden op 29 augustus 1963 in de inmiddels afgebroken Leidse Zuiderkerk aan de Lammenschansweg. In 1972 woonde ik een kerstdienst bij in de Marekerk met mijn grootouders Bavelaar. Het was in 1977 dat we een kerkje bezochten in het Sloveense Oprtalj met onze familie Van den Bos. Indrukwekkend was het bezoek aan de Sint Pieter in Rome in oktober 1980. Ook bezocht ik toen nog andere kerken in Rome waaronder de Santa Maria Maggiore. Eveneens indrukwekkend was de Stephansdom in Wenen, de stad die we in 1983 bezochten. De dom van Keulen zagen we in 1988, maar al eerder aan het begin van de zestiger jaren had de familie Van den Bos deze in het oog springende parel van Keulen gezien en bekeken. In 1990 was ik in de Sint Izaaks kathedraal in Sint Petersburg. Een bezoek aan Brugge bood ons de kans daar de Onze lieve Vrouwekerk te zien. Deze kerk herbergt onder meer het praalgraf van Maria van Bourgondie en Karel de Stoute. In 875 stond op deze plek al een karolingische kapel. In 2009 was ik in de Sint Bavo in Haarlem, een schitterende kerk.

John zwemt voor diploma B: 29 maart 1980

Het was op zaterdag 29 maart 1980 dat Johnny diploma moest zwemmen. Ik schreef die dag in mijn dagboek: 'Vandaag of liever gezegd zometeen gaat Johnny diploma-zwemmen. Diploma A heeft hij al en zometeen hoopt hij diploma B in ontvangst te nemen. Hij zal zo'n 9 meter onder water moeten zwemmen. Om 10 uur moet hij in het 5 Mei-bad zijn. Het is nu 10 voor 10 en we zullen ons moeten haasten. Vanmiddag schrijf ik misschien weer.' John behaalde zijn diploma op die 29e maart 1980. Het zwemmen zit in de familie. Grootvader Denijs van den Bos was een fervent waterpolospeler, onze vader kon enorm goed zwemmen en ook Suus en Tim houden van water en zwemmen. Ook moeder Brigitte kan goed zwemmen. Zij behaalde ook zwemdiploma's. Grootmoeder Jansje van den Bos (1919-2007) heeft jarenlang gezwommen. Dat deed ze voor haar plezier en om te ontspannen.

Voorouder Suus en Tim kwam uit Berbice

De oudst bekende voorvader van de familie Hartman, de familie van de grootmoeder van Suus en Tim van moederskant, Andreas Johan Frederik Hartman, is op 2 februari 1811 in Berbice geboren. Dit is mij gisteren uit mij door Brigitte toegezonden gegevens bekend geworden. Op 19 februari 1865 overleed deze voorvader in Leiden. Berbice was een Nederlandse kolonie, in het noorden van Zuid-Amerika. Het is gelegen aan de Atlantische oceaan en wordt omgeven door Brazilie en Venezuela. Berbice was een oude kolonie, het werd gesticht in 1627 en wel door de zeeuw Abraham Peere. Rond 1800 is het veroverd door de Britten. Toen Andreas Johan Frederik geboren werd, was Robert Gordon (1810-1812) luitenant-gouverneur van Berbice. Suus en Tim hebben dus naast voorouders die van overzee kwamen van vaderskant(Van den Eijkel), ook via hun moeder Brigitte overzeese stamvaders.

Deugden en ondeugden of zonden

Ieder mens heeft bepaalde deugden en is daarnaast evenmin vrij van zonden. Het gaat erom in het leven een evenwicht tussen deugden en ondeugden te vinden. Het is de eeuwige strijd tussen het goede en het kwade in de mens en in de wereld. Ieder mens heeft goede en daarnaast minder goede eigenschappen. Ook onze voorouders zullen die beide complementaire eigenschappen bezeten hebben. We zijn geen van allen heiligen en aan ieder van ons schort er wel iets. Maar er is een ding dat ik geleerd heb in mijn leven en dat is om de dode mensen, ook onze voorouders, de rust te gunnen die ze verdienen. Over de doden niets dan goeds is een bekend spreekwoord. Ieder mens zou zich daaraan moeten houden. Ik zal de 7 klassieke deugden nog eens opsommen: moed, gematigdheid, waarheid, rechtvaardigheid, wijsheid, liefde en vertrouwen. De 7 klassieke zonden zijn: hoogmoed, hebzucht, lust, afgunst, gulzigheid, wraak, luiheid en woede.

Middeleeuwse Van den Bossen lazen mogelijk al bijbel

Al in de Middeleeuwen had zowel de elite als de gewone man een bijbel in huis. Onderzoek heeft dit aangetoond. Tot nu toe werd aangenomen dat leken tot in de 16e eeuw van de Rooms-katholieke kerk niet zelf in de bijbel mochten lezen. In de reformatie zei ook Maarten Luther dat gewone mensen van Rome de bijbel niet mochten lezen, maar volgens onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen was dat propaganda. De onderzoekers hebben 2 jaar lang gezocht in bibliotheken in Nederland, Vlaanderen, Frankrijk en Italie naar aanwijzingen voor bijbelbezit. Dat bleek vooral in steden voor te komen.

De jaren 1780

Wat kunnen we zeggen over het leven van de familie Van den Bos in de jaren 1780-1790? Hoe leefden ze, wat deden ze en wat dachten ze? Het is niet eenvoudig hier een eenduidig antwoord op te formuleren en dit precies te beschrijven. Veel blijft in nevelen gehuld, een aantal zaken is ons wel bekend. Zo weten we dat er in 1781 een zoon Abraham van den Bos werd geboren, dochter Catharina zag in 1783 het levenslicht. Het waren kinderen van Jan en Adriaantje van den Bos die in 1766 in het huwelijk waren getreden. Waarschijnlijk is dat moeder Adriaantje in 1783 in het kraambed is overleden bij de geboorte van Catharina. Adriaantje was nog geen 40 jaar oud. Na haar overlijden is vader Jan hertrouwd met een zekere Jannetje Velling. Op 6 februari 1784 gingen de beiden in ondertrouw. Rond 1789, het jaar van de Franse revolutie, zou men naar een woning aan de Oranjegracht zijn verhuisd. Jannetje was gedoopt op 27 maart 1740. In 1805 was ze nog in leven toen op 20 september haar zoon uit haar eerste huwelijk Hendrik Zirkzee in ondertrouw ging met Neeltje Massaar. Hendrik woont dan nog met zijn moeder aan de Waardgracht. Voor de hand ligt het aan te nemen dat haar man Jan van den Bos dan niet meer in leven is.

Grootmoeder Anna Bavelaar-van den Eijkel 32 jaar dood

Het is vandaag 11 juni 2011. Het is vandaag precies 32 jaar geleden dat onze grootmoeder Anna Bavelaar-van den Eijkel (1909-1979) overleed. Dat gebeurde op een maandagmiddag rond de klok van drie uur. Ik was pas uit school gekomen toen rond half drie een taxi stopte. Lijkbleek kwam onze oma de taxi uit. Een verschrikkelijke gebeurtenis trof ons die 11e juni 1979. Toevallig was John ook thuis. Onze moeder was die middag niet naar de stad meegegaan. Ze had angina en was ziek. Bezoek had ze van buurvrouw Jos van Elewout die het geheel ook meemaakte. Dat allemaal vandaag 32 jaar geleden. We hebben destijds de ambulance nog gebeld. Vergeefs. Onze grootmoeder werd slechts 69 jaar.

De jaren 1770

Wat gebeurde er in de jaren 1770? Hoe verging het de familie Van den Bos? In de jaren 1770-1772 stegen de graanprijzen. Er werd soms bittere armoede geleden. Of dit de familie Van den Bos ook direct getroffen heeft, is ons niets overgeleverd of bekend. Wel was in algemene zin het beeld tamelijk somber in die laatste decennia van de 18e eeuw. De Leidse arts Le Francq van Berkhey schreef in 1773:'Men ontmoet uit hoofde van de deerniswekkende armoede onder dezulken een groot aantal magere, geruwe, teringachtige gestellen die door een bevende en knikkende gang duidelijk toonen dat het gebrek hier de natuur misvormt.' De gezondheid van deze mensen liet dus veel te wensen over. In 1772-1773 deed zich daarnaast ook een ernstige financiele crisis voor. En voor wat betreft de familie Van den Bos? Hoe ging het met hen? In 1770 werd zoon Jan van den Bos geboren, dochter Santje kwam in 1772 ter wereld, zoon Hannes in 1774 en de dochters Lijsje en Adriana zagen in resp. 1776 en 1779 het levenslicht. In 1778 wordt het Teylers Museum in Haarlem opgericht. Dat museum zou ik in mei 2009 bezoeken.

Film- en video-archief Van den Bos bestaat bijna 50 jaar

Het film- en video-archief van de familie Van den Bos bestaat bijna 50 jaar. In 1962 werd de eerste filmopname van overgrootouders Van den Bos geregistreerd. Dat is volgend jaar precies 50 jaar geleden. In 1967 werd er gefilmd op de 25-jarige bruiloft van Denijs van den Bos(1918-1988) en Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007). In 1971 begon Denijs (1918-1988) zelf met filmen. In 1971 werden zijn kleinkinderen met name gefilmd. Gefilmd werd er ook op de eerste verjaardag van Johannes Johnny van den Bos op 1 april 1972. John zat toen in zijn tafelstoel. In 1974 werd er opnieuw gefilmd op de verjaardag van Johnny: 1 april 1974. Grootouders Bavelaar werden toen ook vastgelegd. In 1976 werd grootmoeder Anna Bavelaar opnieuw opgenomen. Het zijn de enig bewaard gebleven filmopnamen van haar. In 1979 begon ik mijn geluidsarchief. In 1984 werd een uitgebreid video-interview vastgelegd met grootvader Johannes Bavelaar (1899-1984). In 1986 kwam overgrootmoeder Van den Bos (1899-1992) bij ons op bezoek en ze werd op video-opgenomen. In 1987 filmde ik grootvader Denijs van den Bos. Een uitgebreid interview met hem is er helaas niet. In 1990 interviewde ik wel zijn moeder Geertruida van den Bos-Nievaart. Vervolgens werd voor geluidsband in 1994 een uitgebreid interview met onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar vastgelegd. Ze sprak daarin uitvoerig over haar jeugdjaren. In 1993 werd voorts nog onze grootmoeder Jansje van den Bos opgenomen. In 1998 sprak onze vader voor geluidsband over zijn leven. In 2006 werd een laatste interview met opnieuw onze grootmoeder geregistreerd en tevens werd toen onze vader opnieuw opgenomen. In 2008 had ik een vraaggesprek met onze oudtante Rie Laman-Schaft voor geluidsband. Vorige week dinsdag was er dan een interview van ruim een uur met mijn broer Johannes Johnny van den Bos (1971) ter gelegenheid van zijn 40e verjaardag. 1962-2012- 50 jaar historische opnamen en interviews van de familie Van den Bos, een schat aan informatie en gegevens!