Denijs van den Bos- 12 maart 1918

Hoe was de situatie in Nederland in het voorjaar van 1918 ten tijde van de geboorte van onze grootvader Denijs van den Bos? Nederland kende destijds een voedseldistributiesysteem. Het broodrantsoen werd begin 1918 verlaagd. Op donderdag 11 april 1918 werden winkels geplunderd, waaronder veel bakkerijen. Vanaf de herfst van 1917, de tijd waarin Denijs van den Bos (1896-1966) en Geertruida Nievaart (1899-1992) in het huwelijk waren getreden, was de economische situatie in ons land drastisch verslechterd. Er was algemeen een groot tekort aan voedsel en brandstoffen ontstaan, ook door het stilvallen van importen uit de VS. Een systeem van verdeling van het voedsel door middel van voedselbonnen was in het leven geroepen. Maar welgestelden konden nog wel vaak makkelijk aan voedsel komen als ze maar betaalden. Hoe groot de nood soms was blijkt wel uit het feit dat onze zwangere overgrootmoeder Elizabeth Schaft tot na kerstmis bleef werken om haar kerstpakket maar niet te hoeven missen met kerstmis 1918. Op 5 januari 1919 werd haar dochter Jansje geboren. Het was een roerige periode in de Nederlandse geschiedenis in de herfst van 1918. Op 18 november 1918 was er een Oranjebetoging op het Haagse Malieveld. Contrarevolutionaire krachten zetten het 'Oranjewapen' in tegen 'het rode gevaar'. Troelstra had de revolutie uitgeroepen, maar hij had zich vergist.

Prinsjesdag 2011

Vandaag is het Prinsjesdag 2011. Koningin Beatrix leest vandaag voor de 32e keer in haar regeringsperiode de troonrede voor. De toon en de inhoud van de troonrede zal somber zijn. De meeste kabinetsplannen zijn overigens donderdag al uitgelekt. Iedereen gaat er volgend jaar in koopkracht op achteruit. De economische groei zal afnemen en de werkloosheid zal wellicht iets stijgen. De wereldhandel stokt en de zorgkosten gaan omhoog. Sombere berichten dus vandaag. De onzekerheid neemt toe en veel gezinnen komen komend jaar in problemen. Ook chronisch zieken en gehandicapten betalen het gelag van de crisis. Al met al dus zeker reden om de troonrede met extra aandacht te volgen vandaag. Ik weet nog dat we met de economieklas van 1980 meen ik de troonrede van 1980 analyseerden. We zagen daartoe destijds een video-opname van prinsjesdag 1980.

De revoltes

De familie Van den Bos is gedurende een aantal malen sinds 1848 getuige geweest van revoltes in Nederland. In 1848, het revolutiejaar in Europa, werd koning Willem II in een nacht van conservatief tot liberaal. De revolutie van 1848 was een bij uitstek burgerlijke revolutie. In 1918, grootvader Denijs van den Bos was nog maar net geboren, riep SDAP-leider Troelstra de revolutie uit. Maar hij vergiste zich in de revolutiebereidheid van de Nederlanders. Dit is de geschiedenis ingegaan als 'De vergissing van Troelstra.' In 1935 was er opnieuw een revolte in ons land. Nu door de opkomst van de NSB in ons land. De verkiezingsuitslag van vorig jaar is wel vergeleken met de situatie zoals die zich in 1935 voordeed. De jaren zestig laten ook weer een revolte zien. In 1967 zien we de opkomst van partijen als D'66 en de Boerenpartij. Overgrootvader Denijs van den Bos (1896-1966) is dan juist overleden. En dan is er tenslotte nog de Fortuyn-revolte van 2002. Fortuyn keerde zich tegen het Haagse establishment en wilde het gewone volk een stem geven in het Haagse. De Haagse kaasstolp ging toen aan diggelen.

11 september 2001- de dag die de wereld veranderde

Morgen is het 11 september 2011. Het is dan 10 jaar geleden dat twee vliegtuigen zich in de Twin Towers in New York boorden- een terroristische aanslag die de wereld veranderde. Sindsdien is er veel veranderd in de wereld. Bevolkingsgroepen kwamen tegenover elkaar te staan, mensen werden minder tolerant-zeker in Nederland dat altijd als een tolerant land te boek stond. Nadien vonden ook in Europa terreuraanslagen plaats. Op 6 mei 2002 werd Pim Fortuyn vermoord. Zijn politieke succes was mede te verklaren uit de terreuraanslagen van 11 september 2001. Op 12 oktober 2002 was er een aanslag op Bali en op 11 maart 2004 was er een aanslag in Madrid. Theo van Gogh werd vermoord op 2 november 2004- een schok ging opnieuw door Nederland. Het politieke klimaar verhardde en de meeste politici moesten worden bewaakt. Op 10 november 2004 werden leden van de Hofstadgroep gearresteerd. Niet veel later, op 7 juli 2005 was er opnieuw een terreuraanslag, nu in Londen en op 26 november 2008 was er een aanslag in Bombay. De Nederlandse samenleving was inmiddels ook op drift geraakt. Er heerste een nerveuze stemming en Rita Verdonk en Wilders scheidden zich af van de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Wilders sprong uiteindelijk in het gat dat Fortuyn had laten vallen. Er heerst angst in ons land, angst voor moslims en angst voor de toekomst. Op 25 december 2009 verhindert Jasper Schuringa een zelfmoordaanslag tijdens een lijnvlucht naar Detroit en op 4 mei 2010 is er op de Dam in Amsterdam tijdens de dodenherdenking een incident met de Damschreeuwer. Angst regeert dan in ons land. Uiteindelijk wordt op 2 mei 2011 bekend dat Osama Bin Laden gedood is door speciale Amerikaanse eenheden. 11 september 2001- 11 september 2011 -en iedereen weet nog waar hij destijds was toen de terreuraanslagen in New York plaatsvonden. John vertelde me gisteren dat hij in bespreking was aan de Frans Halslaan waar hij destijds woonde. De hele avond de televisie aangehad. Andere Tijden bericht vanavond in een uitzending over de toestand in Nederland destijds op die 11e september. Oud-premier Kok spreekt erover. Morgen zit hij ook in een speciale uitzending van OVT.

Terug naar 1 augustus 1985

Vandaag blader ik in mijn dagboek uit vervlogen jaren. Ik neem u mee terug naar 1 augustus 1985 vandaag. Ik schreef toen:'1 augustus 1985 dus en we hopen op wat beter weer. Johnny en Ma heb ik voor de video-camera opgenomen. Het is 1 augustus 1985 en vandaag precies 3 jaar geleden, op 1 augustus 1982 bezochten we de Dillenburg in Duitsland. In Helsinki beleefde men vandaag de laatste dag van de driedaagse topconferentie. Ik heb minister Van den Broek van buitenlandse zaken via Veronica nieuwsradio gehoord. In het Leidsch Dagblad van vanavond wordt ook weer over 'Helsinki' bericht. Genscher, de Duitse minister van buitenlandse zaken sinds 1974, heeft gepleit voor de openbaarmaking van de slotakte in de meeste Oosteuropese landen.' Gedoeld werd hier op de in 1975 opgestelde slotakte van Helsinki, in 1985 was het tien jaar geleden dat Oost en West hier overeenstemming over bereikten. Het betekende het hoogtepunt in de detente tussen Oost en West, destijds ingeluid door het Amerikaanse tweespan Nixon/Kissinger en de Russische leider Breznjev met zijn minister van buitenlandse zaken Gromyko.

De jaren 1640

Vandaag terug naar de jaren 1640. De jaren waarin Pierre Bordoduke opgroeide en werd van een kleuter van 5 tot een tiener van 15. Frederik Hendrik was stadhouder van Holland in deze tijd. De Engelse burgeroorlog woedt tussen koning Karel I en het parlement. De koning wordt uiteindelijk terechtgesteld en Oliver Cromwell treedt aan. Paleis Huis ten Bosch wordt gebouwd. In 1645 wordt de eerste steen gelegd. Willem II volgt in 1647 zijn vader op als stadhouder. En in 1648 wordt de Vrede van Munster getekend. Het betekent het einde van de Tachtigjarige oorlog. Ook voor de familie Bordoduke begint dan een rustiger leven. Vanaf 1656 in Leiden, waar ze een nieuw bestaan opbouwen.

De jaren 1630

Vandaag kijken we naar de jaren 1630-1640. Het was in deze jaren dat Jacques Bordoduke huwde met de stammoeder Bordoduke. Rond 1635 werd Pierre geboren in Douchy. Frederik Hendrik en Richelieu sloten in 1635 een verdrag dat de zuidelijke Nederlanden tussen hen verdeelde. Wallonie werd bij Frankrijk gevoegd net als een deel van West-Vlaanderen. Pierre huwde op 12 mei 1656 te Leiden met Elisabeth Hannotteel, de oudst bekende stammoeder van de latere familie Van den Bos. Pierre was greinwerker, grein is een weefsel dat afkomstig is van de zijderups.

De jaren 1620

Vandaag keren we terug naar de jaren 1620. Stamvader Jacques Bourdoduke moet rond de 25 jaar geweest zijn in 1625/1630. Mogelijk kwam hij toen in contact met de nog onbekende stammoeder van de familie Bourdoduke/Van den Bos. Zij kwam wellicht ook uit Henegouwen. Rond 1630 moeten de beiden in het huwelijk zijn getreden. Uit dit huwelijk werd rond 1635 Pieter of Pierre Bordoduke geboren. Helaas is ons niet veel bekend uit juist deze tijd. De familie woonde toen nog in Douchy-Henegouwen. Voor meer gegevens zouden we wellicht ooit nog eens een reis naar Douchy moeten maken. Maar veel archieven daar zouden al verloren zijn gegaan heb ik ooit vernomen. Nader onderzoek is dus vereist. Over de periode vanaf de tweede helft van de 17e eeuw weten we meer over de familie Bourdoduke.Ze woonden toen al in Leiden.

De jaren 1610

Vandaag gaan we terug naar de jaren 1610-1620. De familie Van den Bos heette in deze tijd nog Bordedeu of Bordoduke. Stamvader Jacques Bordoduke moet rond de 10 jaar geweest zijn in 1610. Zijn 'tienertijd' begon toen. Hij woonde toen wellicht met zijn ouders in Douchy-Henegouwen. In Leiden is de immigratie rond 1620 over haar top, maar we moeten aannemen dat de familie toen nog in Douchy woonde. De zoon van Jacques, Pierre, wordt namelijk in of rond 1635 in Douchy geboren. Jacques vindt mogelijk al in de jaren 1610/1620 werk als textielarbeider, spinner of wever. Veel is ons uit juist deze periode niet bekend. Nog minder is ons bekend uit de jaren 1200-1600 over de familie Van den Bos. Daar moeten we het met gissingen stellen. Ik zal u daarover in een later bericht meer schrijven.

Herdenking bouw Berlijnse Muur

Vandaag, 13 augustus 2011, de verjaardag van onze oom Ed, is het ook precies 50 jaar geleden dat de Berlijnse Muur werd gebouwd. Dat was op 13 augustus 1961. In 1963 bezocht president Kennedy Berlijn en de Berlijnse Muur. Hij sprak toen de historische woorden:'Ich bin ein Berliner.' In 1987 was president Ronald Reagan in Berlijn. Hij riep de Russische leider Gorbatsjov toen op de muur neer te halen:'Tear down this wall!' In 1988 waren wij in Berlijn en namen we een kijkje bij de Muur. Het moet in 1977 geweest zijn dat grootouders Van den Bos in Berlijn waren. John was enkele jaren geleden nog in Berlijn.

60 jaar televisie in Nederland

Dit jaar is het 60 jaar geleden dat de eerste televisie-uitzending in Nederland plaatsvond. Daarom is er de komende periode veel aandacht voor de geschiedenis van de televisie op de buis. Vanavond begint een serie uitzendingen over 60 jaar Oranjes op tv met Koos Postema. Van de verloving van prinses Beatrix en prins Claus in 1965 tot de traan van Maxima in 2002. Koos Postema kijkt met Rudolf Spoor en onder meer ook Ad van Liempt terug op de uitzendingen over en met de Oranjes. Postema zelf versloeg in 1962 de begrafenis van Koningin Wilhelmina. Later deze maand opnieuw veel terugblikken op 60 jaar televisiegeschiedenis. Dan met Philip Freriks. Zelf zat ik al als jong kind voor de buis. Mijn oudste televisieherinneringen betreffen de uitzendingen met Pipo de Clown, Lassie, Flipper en de Kijkdoos. Heel goed herinner ik me nog de uitzendingen van Bij Dorus op schoot uit 1968 met het beroemde Poessie Mauw. Ook herinner ik me de journaaluitzendingen met Frits Thors. Spraakmakend was tv-drama als De Stille Kracht, verder keken we naar Q en Q in 1974 en Colditz, inspecteur Colombo en tot 1975 niet te vergeten naar de serie Swiebertje. Met mijn vader keek ik rond 1977 naar Hollands Spoor- een programma over politiek Den Haag. Eerder naar de Jordaches en de familie Hammond. Dat was in 1976 meen ik. Bij grootouders Bavelaar die in 1972 al een kleurentelevisie hadden, keek ik naar Een van de acht, de BB-quiz en de Weekendkwis met Fred Oster. Daar zag ik ook series als Daktari. Befaamd was Kung Fu met David Carradine. In 1976 sliep ik in een Kung Fu pyjama.

De jaren 1600

De komende periode neem ik u mee terug naar de 17e eeuw of de Gouden Eeuw. Hoe verging het de familie Van den Bos of Bourdoduke in die jaren? Aan het begin van die eeuw woonden ze nog in Henegouwen, in de plaats Douchy. Vandaag gaan we terug naar het eerste decennium van die eeuw, de jaren 1600-1610. De oudst bekende voorvader van de familie Van den Bos heette Jacques Bordoduijck. Hij werd rond 1600 in Douchy geboren. Hij had zeker een zoon Pierre die rond 1635 geboren werd. Jacques zou werk hebben gevonden als textielwerker. Hoe waren de eerste levensjaren van Jacques? Hoe leefde hij in die eerste jaren van de 17e eeuw in Douchy? Wie waren zijn ouders? Had hij meer broers en zusters? Sprak hij Frans? Allemaal vragen waar we helaas nog geen duidelijk antwoord op hebben. In 1598 was in Frankrijk het Edict van Nantes uitgevaardigd om de geloofsoorlogen tussen katholieken en protestanten te beeindigen. Koning Filips II (1527-1598) sterft na een lange ziekteperiode in 1598.

De seventies

De jaren zeventig staan voor mij voor een gelukkige periode. Het waren de jaren van mijn lagere schooltijd en de eerste jaren op de middelbare school. Aan die gelukkige tijd kwam een voorlopig einde met de dood van onze grootmoeder Anna Bavelaar-van den Eijkel op 11 juni 1979. De jaren '70- daarover is laatst een symposium georganiseerd. Breukvlak voor de sociaal-democratie. Vormden de seventies de voltooiing van de jaren zestig of waren ze het demasque ervan? Of is het een tijdvak in zijn eigen recht? Enerzijds werden maatschappelijke idealen verwezenlijkt, zo concludeerde men op het symposium. Anderzijds begon juist toen al de opmars van de neoliberale en neoconservatieve politiek. Zo hebben de jaren zeventig zowel een 'links' als een 'rechts' karakter. Dat is ook het mysterie van de jaren zeventig. Er werd afscheid genomen van de verzorgingsstaat en het Keynesiaanse model werd niet langer geschikt bevonden om economische problemen het hoofd te bieden. Den Uyl stond tegenover Van Agt. Het verzuilde systeem had afgedaan. De seventies staan zo enerzijds voor betrokkenheid en streven naar maatschappijverbetering, anderzijds namen individualisering en commercialisering toe. Deze jaren stonden voor maakbaarheid van de samenleving aan de ene kant, anderzijds nam het vertrouwen in de politiek af. De jaren zeventig staan als decennium op zichzelf. Het was geen uitloper van de sixties en evenmin een springplank voor de eighties. Jaren die voor ons in persoonlijk opzicht vreugdevol begonnen met de geboorte van mijn broer Johannes Johnny van den Bos op 1 april 1971 en zo triest eindigden met het overlijden van onze oma. Aan een idealistische tijd kwam toen een einde. De romantische jaren zestig en zeventig waren toen voorbij. Nieuwe zakelijkheid deed zijn intrede in de jaren tachtig. Juliana maakte plaats voor Beatrix.

Noorwegen

In het vredelievende en vredige Noorwegen heeft een tragedie plaatsgevonden. Bij de aanslagen van afgelopen week zijn tientallen mensen, vaak kinderen omgekomen. Noorwegen is een prachtig land. In 1972 brachten grootouders Van den Bos een bezoek aan het land van de fjorden. Ze zagen er toen de midzomernachtzon. In 1987 waren wij zelf in Oslo, een dorpsachtige hoofdstad waar je zo maar in de tuin van de koning kunt lopen. Ook in 1999 en 2000 waren we nog in Noorwegen. We wensen de Noorse bevolking veel sterkte in deze moeilijke dagen.

De jaren 1790

Vernieuwing en continuiteit liepen in deze jaren van overgang door elkaar. De evolutie van de natuurwetenschappen en de ontwikkeling van de burgerlijke democratie verbonden de beide eeuwen. In de beeldende kunsten heerste het classicisme, de romantiek in de letterkunde en het neo-humanisme. Op 18 januari 1795 vertrok prins Willem V vanuit Scheveningen naar Engeland. Op 19 januari hielden de Fransen hun intocht in Amsterdam. Op 20 januari gelastten de Staten-Generaal aan alle commandanten van steden die zich niet hadden overgegeven om zich niet langer tegen de Fransen te verzetten. In 1797 trouwde Jan van den Bos met Maria Taverne en kregen ze een dochter Adriana van den Bos. In 1798 werd Anna geboren. Er werd toen grote armoede geleden in ons land. Napoleon Bonaparte brak in het voorjaar van 1797 uit Italie op en begon de tocht over de Oost-Alpen.

Bruiloften door de eeuwen heen

Vandaag keren we terug naar de bruilofstfeesten van de familie Van den Bos door de eeuwen heen. Het woord bruiloft duidt op de optocht (loft=loop) naar de woning van de man die de jonggehuwden ondernamen. Er vonden in de regel geen huwelijken op maandag of vrijdag plaats. In de 17e eeuw trouwden de Bordoduijcks of Van den Bossen in de mode van het gewest waarin zij woonden. Ze trouwden toen nog niet in het wit. Bruidskinderen vrolijkten de bruiloft op, meestal waren dit twee jongens en twee meisjes. In de 18e eeuw was het in Leiden gebruikelijk om 'een toertje door de frische gragten der stad te maken om van boord ter kerke te gaan.' Dit was het huwelijksbootje. Ook de leden van onze familie zullen die tochtjes gemaakt hebben. Van ieder schuitje was de opbrengst voor een deel voor het weeshuis bestemd. Het bruiloftsmaal werd meestal thuis genuttigd. In de loop van de 19e eeuw werd er meer en meer in het wit gehuwd. We mogen aannemen dat Suzanna van Rooijen in 1881 in het wit huwde met Denijs van den Bos. Wat de bruiloftskleding van Geertruida van den Bos-Nievaart in 1917 was, is mij niet bekend. Wel weten we dat haar man, onze overgrootvader, in militair uniform trouwde. Van onze in 1942 gehuwde grootouders weten we dat oma Jansje van den Bos in een zijden jurk trouwde. Lena Dieuwertje Bavelaar trouwde in augustus 1963 in een witte bruidsjurk. Ook Brigitte Vlieland trouwde in mei 2004 in het wit.

De Waalse gemeenschap

De Waalse gemeenschap in Leiden in de 17e eeuw was een zowel religieuze als sociale gemeenschap. De familie Bordoduijck of Van den Bos behoorde aanvankelijk ook tot die gemeenschap. Kinderen werden in de Waalse kerk gedoopt en men bezocht veelvuldig de kerk. De Waalse kerk deed aan diaconale armenzorg. Immigranten zochten sociale bescherming en hulp bij elkaar. Burgerschap, gilden en schutterijen en openbare functies waren beperkt toegankelijk voor buitenstaanders. In 1675 was de Zuidnederlandse immigratie in Leiden afgenomen, maar nog altijd omvangrijker dan de Duitse immigratie. Zo was 9% van de ondertrouwde mannen dat jaar Zuidnederlands, 5,5% was Duits. Veel immigranten kwamen uit de textielregio's in het Belgisch-Franse grensgebied en dus was de beroepsspecialisatie van de migranten bepalend voor de keuze om naar Leiden te gaan. De Bordoduijcks waren geschoolde arbeidskrachten. Het werk in de Leidse textiel was immers specialistisch van aard? Het is in de loop van de eerste decennia van de 17e eeuw dat de familie Bordodijck naar Leiden trekt. Dit is te bezien in een langerlopend proces van emigratie uit de Zuidelijke Nederlanden. Tussen 1586 en 1595 is 53,7% van de Leidse bruiden en bruidegoms afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden. In 1581 telt Leiden nog slechts 12.000 inwoners, in 1622 is dit aantal gestegen tot 45.000.

Kerken en kathedralen

In mijn leven heb ik al heel wat kerken en kathedralen bezocht en bekeken. Onze ouders huwden op 29 augustus 1963 in de inmiddels afgebroken Leidse Zuiderkerk aan de Lammenschansweg. In 1972 woonde ik een kerstdienst bij in de Marekerk met mijn grootouders Bavelaar. Het was in 1977 dat we een kerkje bezochten in het Sloveense Oprtalj met onze familie Van den Bos. Indrukwekkend was het bezoek aan de Sint Pieter in Rome in oktober 1980. Ook bezocht ik toen nog andere kerken in Rome waaronder de Santa Maria Maggiore. Eveneens indrukwekkend was de Stephansdom in Wenen, de stad die we in 1983 bezochten. De dom van Keulen zagen we in 1988, maar al eerder aan het begin van de zestiger jaren had de familie Van den Bos deze in het oog springende parel van Keulen gezien en bekeken. In 1990 was ik in de Sint Izaaks kathedraal in Sint Petersburg. Een bezoek aan Brugge bood ons de kans daar de Onze lieve Vrouwekerk te zien. Deze kerk herbergt onder meer het praalgraf van Maria van Bourgondie en Karel de Stoute. In 875 stond op deze plek al een karolingische kapel. In 2009 was ik in de Sint Bavo in Haarlem, een schitterende kerk.

John zwemt voor diploma B: 29 maart 1980

Het was op zaterdag 29 maart 1980 dat Johnny diploma moest zwemmen. Ik schreef die dag in mijn dagboek: 'Vandaag of liever gezegd zometeen gaat Johnny diploma-zwemmen. Diploma A heeft hij al en zometeen hoopt hij diploma B in ontvangst te nemen. Hij zal zo'n 9 meter onder water moeten zwemmen. Om 10 uur moet hij in het 5 Mei-bad zijn. Het is nu 10 voor 10 en we zullen ons moeten haasten. Vanmiddag schrijf ik misschien weer.' John behaalde zijn diploma op die 29e maart 1980. Het zwemmen zit in de familie. Grootvader Denijs van den Bos was een fervent waterpolospeler, onze vader kon enorm goed zwemmen en ook Suus en Tim houden van water en zwemmen. Ook moeder Brigitte kan goed zwemmen. Zij behaalde ook zwemdiploma's. Grootmoeder Jansje van den Bos (1919-2007) heeft jarenlang gezwommen. Dat deed ze voor haar plezier en om te ontspannen.

Voorouder Suus en Tim kwam uit Berbice

De oudst bekende voorvader van de familie Hartman, de familie van de grootmoeder van Suus en Tim van moederskant, Andreas Johan Frederik Hartman, is op 2 februari 1811 in Berbice geboren. Dit is mij gisteren uit mij door Brigitte toegezonden gegevens bekend geworden. Op 19 februari 1865 overleed deze voorvader in Leiden. Berbice was een Nederlandse kolonie, in het noorden van Zuid-Amerika. Het is gelegen aan de Atlantische oceaan en wordt omgeven door Brazilie en Venezuela. Berbice was een oude kolonie, het werd gesticht in 1627 en wel door de zeeuw Abraham Peere. Rond 1800 is het veroverd door de Britten. Toen Andreas Johan Frederik geboren werd, was Robert Gordon (1810-1812) luitenant-gouverneur van Berbice. Suus en Tim hebben dus naast voorouders die van overzee kwamen van vaderskant(Van den Eijkel), ook via hun moeder Brigitte overzeese stamvaders.