Vader en Opa Aad overleden

Gistermorgen, 21 december 2007 is om ca. 5.45 uur onze vader en opa Aad van den Bos overleden. Hij ging heel kalm van ons heen. Cock en de kinderen waren erbij aanwezig toen hij zijn laatste adem uitblies. Arie van den Bos is 62 jaar geworden. Op maandag 10 december 2007, 11 dagen voor zijn dood, schreef hij de volgende woorden: "Ik heb mijn hele leven ten dienste gesteld van een ieder die een beroep op mij heeft gedaan. En met alle fouten en gebreken heb ik naar eer en geweten invulling gegeven aan die zaken die belangrijk waren. Ik hou veel van mijn kinderen, kleinkinderen en natuurlijk van Cock. Ik zal jullie node missen, maar ik steek jullie een hart onder de riem, treur niet om mij, maar denk aan de toekomst en maak er het allerbeste van!" Aad van den Bos 10 december 2007

Lena Dieuwertje (4)

Er is sprake van een wel heel ongelukkige speling van het lot nu we deze weken geconfronteerd worden met de ziekte van onze zo dierbare vader en opa Arie van den Bos, precies 10 jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw Lena Dieuwertje Bavelaar. Zij overleed op 27 november 1997. In deze bijdrage sta ik opnieuw stil bij de periode rond haar geboorte. Dat is op 22 december a.s. precies 63 jaar geleden. Het zal in dezelfde periode geweest zijn dat zich in het gebied rond de Oranjegracht te Leiden een razzia heeft voorgedaan, waarbij een aantal jonge klanten van Leny's vader zeker zouden zijn opgepakt, ware het niet dat Jan hen verborgen had weten te houden in het in de kapsalon gelegen washok. Het washok was omkleed met een behangsel in de lijn van het overige behang. Nadat zijn klanten, jongens van de aangrenzende grachten onder wie een zekere Springer, Brouwer en Van der Linden, twintigers, zich in het washok hadden geposteerd, had Jan het hok gesloten en een stoel ervoor geplaatst. Met geladen geweer zouden de Duitse soldaten daarop de salon zijn binnengekomen, waarop men gevraagd had aan de kapper of zich mogelijk nog mensen in het huis bevonden."Er is hier niemand!", had Jan de Duitser geantwoord. Ze zijn bovendien nog boven geweest om te controleren, hadden op zolder gekeken, onder het bed en in de kasten, maar hadden niemand gevonden. Een mogelijke ontdekking zou Jan zeker op een zware straf hebben komen staan. Nadat de Duitsers vertrokken waren, heeft Jan zijn 'onderduikers', ongeveer een half uur na de inval, gesommeerd uit het hok te komen, waarna ze het pand aan de Oranjegracht hebben verlaten.

Arie van den Bos(15 mei 1945) telt moedig de dagen

Onze vader en opa Arie van den Bos houdt zich zeer voorbeeldig nadat hij op 29 november j.l. het bericht had gekregen ongeneeslijk ziek te zijn. Het betreft galblaas of galwegenkanker met uitzaaiingen naar de lever, longen en lymfklieren.De lichamelijke toestand van onze zo beste vader en opa is snel achteruit gegaan. Nog op maandag 3 december en dinsdag 4 december was hij aan de zaak om zaken af te wikkelen, maar op woensdag 5 december moest hij met vocht achter de longen en daarmee gepaard gaande benauwdheid worden opgenomen in het Diaconessenhuis (afdeling 2 b, 64). Op vrijdag 7 december werd hem het bericht medegedeeld dat zich tumorcellen in het longvocht bevonden. Inmiddels was al een drain aangebracht om longvocht af te tappen. Zondag 9 december leek zich een complicatie (longembolie) voor te doen, maar dit was gelukkig loos alarm. De longvliezen zou men door opwekking van een inwendige ontsteking op korte termijn gaan plakken of verkleven, maar omdat woensdag 12 december bleek dat het vocht nog niet volledig was afgetapt, kon die ingreep geen doorgang vinden en werd onze zo zorgzame vader en opa Arie van den Bos(62) op donderdag 13 december rond 16.00 uur per ambulance naar zijn woonadres vervoerd. Daar tellen we de dagen en krijgt hij die zorg die hij zo nodig heeft.We wensen hem alle sterkte !!!

Lena Dieuwertje (3)

Wekelijks maakte Leny's vader de gang naar zijn vrouw en dochtertje in de Rijnsburgse Petronella van Saksenstraat, alwaar schoonmoeder Dieuwertje hem winterkost voorschotelde, zodat hij de tussenliggende dagen -Jan bezocht zijn gezin alleen in de weekeinden- weer enigszins voortkon. Probleemloos verliep deze tijd niet. Omdat Jan gewend was geweest in de vooroorlogse periode steeds een volwaardig eetpatroon erop na te houden, had het distributiesysteem dat reeds vanaf 1939 was ingevoerd en dat na de bezetting van 10 mei 1940 het eetpatroon van de meeste Nederlanders meer en meer aan banden had gelegd, hem in het bijzonder sterk doen vermageren. Van Leny's vader is een foto bekend uit het jaar 1942 waarop duidelijk te zien is dat het eten sterk te wensen overliet. Zeker was door zijn kennismaking met Anna en de bezoeken aan Rijnsburg het een en ander ten goede kunnen keren voor Jan, maar feit bleef dat hij zich vanwege zijn werkzaamheden gedwongen zag in Leiden te blijven, alwaar de voedselsituatie beduidend slechter was dan in Rijnsburg, zeker gedurende de periode september 1944-mei 1945. De honger was Jan aan te zien geweest en bovendien had hij mogelijk eind 1944 te maken gekregen met hongeroedeem, een ziekteverschijnsel dat gepaard ging met vocht in zijn benen. Op advies van de huisarts was Jan in de gelegenheid gesteld extra bonnen voor bijvoeding te krijgen, maar het moest duidelijk zijn dat Anna's echtgenoot, ondanks de goede zorgen van arts en schoonouders lichamelijk sterk verzwakt moet zijn geweest.

Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar 10 jaar dood (2)

Vandaag, 27 november 2007, is het precies 10 jaar geleden dat onze moeder overleed. Opnieuw wil ik vandaag stilstaan bij de periode rond haar geboorte, een alleszins zorgwekkende tijd: Spoedig na de geboorte van haar dochter zal Anna het plan hebben opgevat om naar Rijnsburg terug te keren. De voorzieningen in Leiden waren toch al niet goed en de zwakke toestand van haar kind zal haar zeker hebben doen besluiten snel uit Leiden weg te komen. Haar man Jan zou in Leiden blijven vanwege zijn kappersbedrijf en zou vrouw en dochter in de weekeinden bezoeken in de Petronella van Saksenstraat in Rijnsburg. Anna is eind december per koets naar Rijnsburg vertrokken, de baby gewikkeld in een deken op haar schoot. In Rijnsburg aangekomen kreeg de koetsier als beloning groenten en aardappelen in de koets geworpen. Vader Nicolaas kon door zijn werk betrekkelijk gemakkelijk aan eerste levensbehoeften komen. Daarbij kwam dat Leny's oom Willem, inmiddels 23 jaar, veelal bij boeren langsging om aan melk te komen, melk die Anna goed voor haar veel te lichte dochtertje kon gebruiken nadat ze eerst borstvoeding had proberen te geven. Anna en baby Leny sliepen op een kamertje in de Petronella van Saksenstraat. Leny sliep waarschijnlijk in een geleende wieg.

Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar 10 jaar dood

Op 27 november a.s. is het tien jaar geleden dat onze moeder Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar is overleden. Ter gelegenheid van dit feit staan we deze weken stil bij haar leven en overlijden. Vandaag wil ik stilstaan bij de periode rond haar geboorte in december 1944. Ofschoon Amerikaanse troepen op 14 september 1944 Maastricht bevrijdden en op 17 september de eerste grote geallieerde actie op Nederlands grondgebied was begonnen, zou de bezetting van het westen van ons land nog zeker tot mei 1945 voortduren. Anna, Leny's moeder, moet droefgeestige maanden hebben beleefd in de nadagen van 1944, ofschoon ze kon uitzien naar de geboorte van haar kind. Ze zou in deze tijd last hebben gekregen van haar ogen, mogelijk ook door de kwalitatief slechtere voeding door de oorlogsomstandigheden. Onduidelijk is of ze zich in verbinding heeft gesteld met een arts, maar zeker is dat ze er absoluut niet voor voelde de bevalling in het ziekenhuis te laten plaatsvinden. Anna's schoonmoeder verhuisde intussen op 8 november 1944 naar de Bilderdijkstraat 2, waar haar broer Dirk den Os een pension dreef, kort voordat hij naar Duitsland werd afgevoerd omdat hij hulp aan onderduikende joden had geboden. Op 4 november 1944 had Anna waarschijnlijk in Leiden aan de Oranjegracht haar 35e verjaardag gevierd. Het zal geen groot feest zijn geweest. De omstandigheden waren er niet naar. De koude winter van 1944-1945 viel nu spoedig in, de winter waarin in het westen van ons land en vooral in de grote steden honger werd geleden. Anna en haar echtgenoot verkeerden althans wat dit laatste betreft in gelukkiger omstandigheden. Op 14 december 1944 werd in Noord- en Zuid-Holland het gebruik van electriciteit verboden, nadat eerder reeds een begin was gemaakt met de distributie van gas en electra op bepaalde uren. Zo kon het gebeuren dat Anna's echtgenoot Jan op de avond van 22 december 1944 bij de geboorte van zijn dochter Lena Dieuwertje met de knijpkat heeft moeten bijlichten in de donkere, verduisterde woning aan de Oranjegracht. Het zal huisarts Van Es geweest zijn die de bevalling heeft begeleid. Het kind woog evenwel niet meer dan vier pond. Het was noodzakelijk -wilde het kind overleven- dat het zo spoedig mogelijk naar een plaats gebracht zou worden waar het kon aansterken. En welke plaats was hiertoe beter geschikt dan Anna's geboortedorp Rijnsburg?

Kinderen Van den Bos door de eeuwen heen

Er is door historici wel aangenomen dat in de pre-romantische periode de gehechtheid van ouders aan hun kinderen, zeker ook door de vrij hoge kindersterfte en de onzekerheid van het bestaan sterk te wensen overliet. Er bestaan echter weinig aanwijzingen die deze these bevestigen. De geboorte van zoon Jacobus van den Bos in 1658 zal zeker als een belangrijke gebeurtenis zijn gezien, wellicht als een half-openbare aangelegenheid die gepaard ging met feesten en partijen. Mogelijk beviel moeder Elisabeth Bordoduijck-Hannotteel op een baarstoel of op een aantal tegen elkaar aangeschoven stoelen (kort bed). Soms gebeurde het dat de vrouw door kraamvrouwenkoorts (infectie van de baarmoeder)kwam te overlijden. Baby's kregen als voeding allerlei papjes , samengesteld uit melk en gedroogd tarwebrood, gezoet met wat suiker en stroop. Goed denkbaar is dat de kinderen Van den Bos ook deze papjes kregen. Omstreeks 1830 waren baby's en kinderen evenwel zeer slecht gevoed. Onze in 1918 geboren grootvader Denijs van den Bos had een hoog geboortegewicht. Johannes Johnny van den Bos, op 1 april 1971 geboren, woog op de eerste dag 3300 gram en was 49 cm lang. Zijn eerste tandje kwam door op 16 oktober 1971. Susanna Dieuwertje kwam zeer snel ter wereld en werd door haar Oom Rob Vlieland ook wel 'Snelle Suus' genoemd.

De eighties: no future, yuppies en de val van de Berlijnse muur

De jaren tachtig werden ingeluid met de rellen rond de inhuldiging van Beatrix. De kraakbeweging trok alle aandacht en er begon een sfeer van pessimisme te ontstaan.In niets was nog het optimisme van de jaren zestig en de romantiek van die tijd (denk aan Woodstock!)terug te zien. Er was jeugdwerkloosheid begin jaren tachtig, er kwamen minder kansen voor jongeren en Koot en Bie spraken over 'doemdenken.' Jongeren hadden een weinig positief beeld van hun leven. Het aantal zelfdodingen en pogingen tot zelfdoding onder de jeugd steeg enorm en de popgroep "Doe Maar"zong: Als de bom valt. De algehele atmosfeer in de samenleving was uitermate defaitistisch begin jaren tachtig en er werd alom over oorlogsdreiging (Koude oorlog) gesproken. De nieuwe generatie heette een verloren generatie te zijn en het beeld dat de "no-future generatie" van de wereld had, was nogal nihilistisch.De omslag kwam na 1984, toen na het begin van een herstel van de economie (no-nonsense-beleid van Lubbers en Ruding) de welvaart weer begon toe te nemen en de beurzen sky-high gingen. De werkloosheid daalde. Wall street boomde, Reagan werd herkozen in 1984 en het pessimisme maakte plaats voor optimisme. Geld verdienen was geen vies woord meer en de yuppie werd geboren. De jaren tachtig eindigden euforisch met de val van de Berlijnse muur op 9 november 1989, een gebeurtenis die qua historische reikwijdte nog het best valt te vergelijken met de Franse revolutie van twee eeuwen eerder: 1789. "Jetzt waechst zusammen, was zusammen gehoert", sprak Willy Brandt op 10 november 1989. Nog in de zomer van 1988 hadden wij Oost- en West-Berlijn bezocht, dat was op het nippertje. Spoedig zou de wereld een heel ander aanzien krijgen.

De leefomstandigheden in de 18e- en 19e eeuw

De omstandigheden waaronder onze voorouders hebben geleefd in de 18e en 19e eeuw waren meestal niet zeer rooskleurig. Daarover heb ik ook al in een eerdere bijdrage bericht. De stamhouders Van den Bos woonden in de 18e en 19e eeuw met name aan de Waardgracht(1738,1784), de 2e Rhijnstraat(1766), de Oranjegracht (1797), de Kraaierstraat(1814), de Vestestraat(1843) en de Middelste gracht(1859). Op de Waardgracht woonden kleine wevers. In 1748 woonden hier gemiddeld 3,62 bewoners per huis, tegen 5,85 bewoners per huis in 1832. Er ontbrak een riolering en het drinkwater was smerig, zodat ziektekiemen hier vrij spel hadden. De Waardgracht kende een hoge bewoningsdichtheid. Baby's, peuters en kleuters waren vaak ondervoed en de mannen, vrouwen en kinderen moesten voor een meestal mager loon werken. In 1859 blijkt uit een rapport dat de woningen aan de Uiterste en Middelste gracht absoluut onbewoonbaar waren en een bron voor velerlei ziekten vormden. De textielwerkers werkten tot het begin van de 19e eeuw aan huis. In de voorkamer stond het weefgetouw of spinnewiel, via een doorloop kwam men in de achterkamer met daaraan verbonden een keuken, een privaat en een plaats. Op de eerste verdieping werd geslapen en soms gekookt. Er was meestal geen dakbeschot en stro deed dienst als matras en vieze lompen vormden de deken. De situatie aan de Middelste gracht in 1859, ten tijde van de geboorte van Denijs van den Bos(1859-1913) was uiterst miserabel. Mensen woonden er in gangetjes en poortjes .

Het huwelijk van Jan van den Bos en Adriaantje van der Velden in het voorjaar van 1766

In het voorjaar van 1766 gingen Jan van den Bos en Adriaantje van der Velden trouwen. Op 8 maart van dat jaar gingen ze in ondertrouw. Adriaantje is de moeder van onze in 1770 geboren voorvader Jan van den Bos, zoon van bovengenoemde Jan. In het trouwboek luidt het als volgt: 8 maart 1766 Jan van den Bos, lakenwerker, jongman van Leyden, wonende in de 2e Rhijnstraat, Lena van den Burg , zijn moeder wonende alsvoren met Adriaantje van der Velden, jongedogter van Leyden, wonende in de 2e Rhijnstraat met Sijntje van Goeyen, haar moeder, wonende op de Uiterstegragt.

De ondertrouw van Jan van den Bos en Helena van den Burg in november 1738

In november 1738 gingen de in 1700 geboren Jan van den Bos en Helena van den Burgh in ondertrouw. In het bewaard gebleven trouwboek luidt het als volgt: 15 november 1738 Jan van den Bos, weduwnaar van Susanna Thijn, wonende op de Waartgragt, met Pieter van den Bos, sijn broeder, wonende op de Uiterstegragt met Helena van den Burgh, jongedochter van Leyden, wonende in de Kuyperspoort op de Haarlemstraat met Lysbeth Verbrugge, haar moeder wonende alsvoren.

De wevershuisjes- wonen in Leiden

In de week van de geschiedenis stond het wonen in Nederland centraal. In het kader daarvan bezocht ik met mijn tante Trudy afgelopen zaterdagochtend een expositie in het Leids gemeentearchief aan de Boisotkade. Daar werd ons de Leidse woon- en bebouwingsgeschiedenis van ruwweg de afgelopen 900 jaar uit de doeken gedaan. Na een groeiperiode in de 17e eeuw, met tal van uitbreidingsplannen, werden er in de 18e eeuw minder nieuwe woningen in Leiden gebouwd. In de 19e eeuw werden vooral de sloppenwijken getroffen door cholera-epidemieen. Daar moesten de bewoners dagelijks zien te overleven en was het leven zwaar. Na de tweede cholera-epidemie in 1866 werd de "Vereniging ter verbetering van de volksgezondheid" opgericht. Een initiatief van de gegoede burgerij dat voortkwam uit sociale betrokkenheid en ook eigenbelang: angst voor besmettelijke ziekten. Rond 1900 komen nette woningwetwoningen in de nieuwe buitenwijken beschikbaar. De gezinnen Van den Bos hebben in de 17e en 18e eeuw vooral gewoond in het gebied rond de Lootskerk, die in 1663 werd gebouwd. De wevershuisjes waren in de 17e eeuw vooral huurwoningen. Woon- en werkvertrek waren van elkaar gescheiden en de grootte van de vertrekken was afhankelijk van de omvang van het weefgetouw. Het scheren van de schapenvellen en het wassen van de wol gebeurde op straat. Het spinnen werd het slechtst betaald en gebeurde meestal door vrouwen, kinderen, bejaarden en invaliden. De op 16 januari 1819 geboren Jannetje Isabella van Heusden, met wie de in 1814 geboren Jan van den Bos op 11 januari 1838 in het huwelijk trad, was ook spinster. Zij was net als haar man analfabeet.

Ashes to ashes, dust to dust

Rond 7 uur vrijdagavond 19 oktober 2007 opgehaald door John en Brigitte voor een korte autorit via Rijnsburg naar Katwijk. Tijdens deze familiebijeenkomst moesten we nu definitief afscheid van oma nemen. Naderhand gebruikten we enige consumpties in cafe-restaurant "Het Zwaantje", waarna we om elf uur weer huiswaarts gingen na nog een korte wandeling langs het strand. Hier konden we onze hoofden weer leeg maken.

Arm Leiden

Over het feit of en zo ja gedurende welke perioden de familie Van den Bos de eindjes moeilijk aan elkaar kon knopen, bestaat geen volledige duidelijkheid. Het armoedevraagstuk was in de 19e eeuw uiterst actueel geworden en werd toen ook wel 'de sociale quaestie' genoemd.Het was sterk stands- of klassegebonden. De stad Leiden is gedurende een lange periode een vrij arme stad geweest. Dit hing vooral samen met de totale afhankelijkheid van een tak van bedrijf: de textielbranche. Een treffend beeld van het arme Leiden schetst de historicus G.P. M. Pot in zijn in 1994 verschenen dissertatie "Arm Leiden. Levensstandaard, bedeling en bedeelden, 1750-1854" . Ook voor een stad als Leiden geldt dat de algehele welvaartsexplosie nog maar van betrekkelijk recente datum is. Deze dateert feitelijk van de jaren vijftig of zestig van de vorige eeuw en is dus nog maar zo'n 50 jaar oud. De Middeleeuwse Van den Bossen zouden al enig vermogen bezeten hebben. Door de Frans-Spaanse oorlog zijn ze echter waarschijnlijk verarmd. Gedurende de rest van de 17e eeuw profiteerden ook zij van de welvaart die in de zogeheten ''Gouden eeuw" beslist toenam, maar zeker ook toen niet alomvattend was. Wel was het zo dat in een stad als Leiden na 1579 vluchtelingen en emigranten uit de zuidelijke Nederlanden gelokt werden door middel van het gratis poorterschap om op die manier bij te dragen aan een hernieuwde opbloei van de stad. Al voor het beleg van 1574 was het slecht gesteld met de stedelijke economie van Leiden en vele Leidenaars waren in die periode aangewezen op de bedeling. De gezinnen Van den Bos behoorden tot de Leidse 'textielgezinnen'. In 1749 was van alle 'textielgezinnen'26,8 % arm, tegenover 16,6 % arme gezinnen in de gehele Leidse bevolking. In 1815 was het percentage arme textielgezinnen gestegen tot maar liefst 70,2,tegenover 39,7 % arme gezinnen in de gehele bevolking.

Koos van den Bos vocht als korporaal op Bali (1947-1949)

Morgen, 13 oktober 2007, is het 82 jaar geleden dat Koos van den Bos, zoon van Denijs van den Bos(1896-1966) en Geertruida van den Bos-Nievaart (1899-1992) werd geboren. Hij kwam op 13 oktober 1925 ter wereld. Op 4 september 1946 huwde hij met Janny de Bruijn. In 1947 vertrok hij als korporaal met het schip 'De Paramaribo' naar Bali, waar hij tijdens gevechtshandelingen werd geraakt aan zijn knie. Tante Janny van den Bos-de Bruijn vertelde mij vandaag telefonisch dat een strijdmakker tijdens deze gevechten fataal getroffen werd door een kogel.Koos van den Bos is twee jaar in Indie (Bali) geweest. Tijdens die twee jaar heeft hij met het thuisfront gecorrespondeerd. Zo schreef hij zijn vrouw, met wie hij pas gehuwd was en zijn moeder en vader. De correspondentie is waarschijnlijk helaas niet bewaard gebleven. Janny van den Bos-de Bruijn vertelde dat de omstandigheden aan boord van het schip 'De Paramaribo' volgens haar man ronduit slecht te noemen waren. Volgens Jacques van den Bos(12 januari 1929), zijn broer, heeft het Indie-verleden van Koos invloed gehad op zijn vroegtijdige overlijden in de zomer van 1975. Hij was toen 49 jaar. Ook anderen in de familie relateren zijn ziekte en vroegtijdig overlijden aan zijn ervaringen in Indie.

De huwelijksdag van Denijs van den Bos en Suzanna van Roijen op 30 november 1881

Op 30 november 1881 zijn Denijs van den Bos en Suzanna van Roijen in het huwelijksbootje gestapt.Sinds de 19e eeuw wordt er volgens de traditie veelal in het wit getrouwd. Het ligt voor de hand aan te nemen dat de bruid Suzanna die dag ook in het wit was. Zekerheid bestaat hier niet over. De trouwakte luidde als volgt: In het jaar 1881, de 30e november des voormiddags te tien uren, zijn voor ons ambtenaar van de burgerlijke stand der gemeente Leiden op het raadhuis verschenen: Denijs van den Bos, jongman, oud tweeentwintig jaren, sjouwer, geboren en wonende te Leiden, minderjarige zoon van Jan van den Bos, overleden en van Jannetje Isabella van Heusden, zonder beroep, wonende te Leiden, alhier tegenwoordig en toestemmende, overleggende zijn geboorteakte en de doodakte van zijnen vader en het certificaat van voldoening aan de wet op de nationale militie Suzanna van Roijen, jongedochter, oud eenentwintig jaren, zonder beroep, geboren en wonende te Leiden, minderjarige dochter van Jacobus Dirk van Roijen, overleden en van Petronella van der Keur, zonder beroep, wonende te Leiden, alhier tegenwoordig en toestemmende, overleggende hare geboorteakte en de doodakte van haren vader.

De jaren 1810-1830

Oh zeker, het moet een romantische tijd geweest zijn. De jaren van Franz Schubert(1797-1828), de grote liederencomponist en Frederic Chopin (1810-1849), componist der Romantiek en Lord Byron(1788-1824), de grote Britse dichter en vrijheidsstrijder die deelnam aan de Griekse vrijheidsstrijd tegen de Turken en in deze oorlog aan moeraskoorts overleed. Het is ook heerlijk weg te dromen naar die tijd aan het begin van de 19e eeuw. En toch: de feiten werpen vaak een minder rooskleurig licht op die tijd. Onze voorvader Jan van den Bos(1814-1867) groeide op onder zeer moeilijke omstandigheden, naar we moeten aannemen. De klimatologische omstandigheden gedurende de jaren 1812-1817 waren ronduit slecht te noemen. Cholera en typhus grepen om zich heen. Veel reden tot vreugde was er meestal niet. Na de herkregen onafhandelijkheid van ons land in 1813 en het congres van Wenen in 1814-1815, werd in 1815 het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden uitgeroepen: de zuidelijke en noordelijke Nederlanden werden verenigd. Het jaar 1817 gaf een verdubbeling van de prijs van rogge te zien, terwijl de aardappelprijs zelfs verviervoudigde. Het kwam dat jaar dan ook tot hongeroproer in veel steden. De jaren 1818-1819 gaven geen verbetering te zien. De jaren 1820 werden door een zekere matheid gekenmerkt. Latere historici en literatoren spraken in dit verband wel van een Jansaliegeest die door de Nederlanden waarde. In Leiden was het niet veel anders gesteld. Het oostelijk gedeelte van de stad zag er in 1820 treurig uit. Moeder Maria van den Bos-Taverne was aan het eind van haar Latijn na de droefgeestige jaren aan het begin der eeuw en overleed op 21 december 1827, ongeveer 55 jaar oud. Haar jongste zoon Jan was toen amper dertien jaar." De natie", schreef Willem de Clercq in 1829 in zijn dagboek, "is apatisch, overal dorheid en flauwheid." En in 1834 schreef men: " In Noord-Nederland kan men een blad horen vallen: alles is zo doods mogelijk."

De Nederlandse identiteit

Prinses Maxima hield deze week een rede over het al of niet bestaan van een Nederlandse identiteit. Volgens haar bestaat die niet. Herman Pleij, hoogleraar historische Nederlandse letterkunde, gisteravond te gast bij Pauw en Witteman, weerspreekt dat er niet zoiets als een Nederlandse identiteit zou bestaan. Er zijn wel degelijk collectieve mentaliteiten. Pleij stipuleert dat de Nederlandse collectieve mentaliteit al teruggaat tot de late Middeleeuwen. We leven in een cultuur van egalitarisme en ook in een burgercultuur. Ook de befaamde historicus Johan Huizinga stelde al in de jaren dertig van de vorige eeuw in zijn " Nederland's geestesmerk" dat het Nederlandse volk een burgerlijk karakter heeft. Hij schreef onder meer: " Onze nationale cultuur is burgerlijk in elken zin, dien men aan het woord hechten wil. De burgerlijke levensopvatting heeft zich meegedeeld aan alle groepen of klassen, die ons volk telt, landelijke en stedelijke, bezittende en niet-bezittende. Onze gansche geschiedenis weerspiegelt die burgerlijke aspiraties." *Pleij benadrukte nog onder meer ook het belang dat de Nederlander hecht aan een goed gezins- en familieleven en de rol van de vaderfiguur, hetgeen ook blijkt uit het gebruik van namen en begrippen als : Vader Cats, vader Drees en de Vader des Vaderlands (Willem van Oranje). * J. Huizinga, "Nederland's geestesmerk" (herziene druk 1935), p.11

De jaren 1840: "de zwarte jaren"

De jaren 1840 staan ook wel bekend als de " zwarte jaren". De overheidsfinancien stonden er in 1840 beroerd voor en in een stad als Amsterdam waren 70.000 van de in totaal 225.000 inwoners verpauperd. Zij kregen financiele steun of "onderstand" zoals dat toen heette. Tussen 1840 en 1850 verdubbelde het percentage bedeelden tot 27. De jaren 1840 vormden een tijd van onzekerheid, er was sprake van een sfeer van angst en malaise en menigeen vroeg zich vertwijfeld af waar het heen moest met het vaderland.In het jaar 1845-1846 mislukte de aardappeloogst door schimmelziekten en door een muizenplaag werd de rogge- en tarwe-oogst ook nog aangetast. Er was hongersnood, er waren oproeren, ook in Leiden, en epidemieen waarden door het land. Na de Belgische afscheiding in 1839, volgde Willem II zijn vader Willem I op in 1840. De familie Van den Bos (Jan van den Bos(1814-1867) en Jannetje Isabella van Heusden waren op 11 januari 1838 in Leiden in het huwelijk getreden) ervoer deze droefgeestige jaren aan den lijve.In 1839 werd hun eerste dochter Maria geboren en op 21 november 1841 baarde Jannetje Isabella van den Bos een dood kind. Op 31 december 1842 werd een zoon Jan van den Bos geboren, maar hij overleed al spoedig op 22 februari 1843, 7 weken oud. Het gezin woonde toen in de Leidse Vestestraat. In 1844 werd Jannetje Isabella van den Bos geboren, vernoemd naar haar moeder. De omstandigheden verbeterden echter geenszins. Op 1 februari 1847 werd zoon Jan van den Bos geboren. Hij overleefde wel. In 1848 krijgt Nederland, mede als gevolg van de revolutionaire stemming in Europa, een nieuwe grondwet. Willem II wordt dan in een nacht van conservatief liberaal. De grondwet van 1848 betekent het einde van het persoonlijk regime der Oranjes.

De familie Van den Bos in de jaren rond 1813

In november 1813 herkreeg ons land zijn onafhankelijkheid na de Franse tijd. Op 30 november 1813 landde de latere koning Willem I op het strand van Scheveningen. Op 2 december werd hij tot souverein vorst uitgeroepen. Jan van den Bos(1770-na 1850) en Maria van den Bos- Taverne (ca. 1777-1827), resp. wever en spinster van beroep, waren in 1797 in Leiden in het huwelijk getreden. Ze hadden geen gemakkelijk bestaan gedurende de Franse tijd. Van hun in totaal 12 kinderen bleven er slechts 4 tot 5 in leven. Hendrik en Adriana overleden in juli 1807. De jaren 1807 tot 1810 waren zware jaren voor Jan en Maria. Maakten zij het bezoek van Keizer Napoleon in oktober 1811 aan Leiden mee? Vingen zij een glimp van hem op? Op 17 december 1812 zijn vader Jan van den Bos (toen 42 jaar), wever van beroep en woonachtig aan de Uiterstegracht te Leiden en Jacobus Wassenaar (52 jaar en verver), woonachtig aan de Middelstegracht en zwager van Jan, om 11 uur 's ochtends aangifte gaan doen van het overlijden van Lena van den Bos, naamgenote van onze tien jaar geleden overleden moeder. Ze was op 17 december 1812 om 2 uur 's nachts overleden, nog geen drie jaar oud. Ze was geboren op 3 maart 1810. Nog geen twee maanden later overleed Adriana van den Bos, een andere dochter van Jan en Maria. Zij overleed op 3 februari 1813 om half vijf 's ochtends en was nog geen jaar oud. Op 4 februari gingen vader Jan, inmiddels woonachtig in de Kraaierstraat, en Hendrik Ruitenbeek (28 jaar) aangifte doen van haar overlijden. Adriana werd kort daarop op het Papegaays bolwerk begraven. Dat ze daar begraven werd betekende dat de familie niet zonder meer armlastig was. Het was niet louter een armenbegraafplaats.