Oma Schaft (1894-1973)

Elizabeth Schaft-van Welzen (1894-1973) was mijn overgrootmoeder. Zij was de moeder van onze grootmoeder Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007). Oma Schaft was een lieve, moederlijke vrouw. Je was er altijd graag. Ook haar kleinkinderen hadden een goede band met haar. Het was gewoon een lief omaatje. In 1918 trouwde ze met Arie Schaft. Ze gingen toen aan de Vollersgracht wonen, waar ook Jansje geboren werd in januari 1919. Arie Schaft(1893-1980) werkte toen in Den Haag en ging op de fiets naar zijn werk met Oom Willem. Er was een bedstee in de woning aan de Vollersgracht. Er was een wc beneden voor buren en bovenburen. Er was een vierkant gangetje beneden en dan ging je rechtop de steile trap op. Er was geen gas om te koken- zo vertelde de zuster van mijn grootmoeder Rie Laman-Schaft me telefonisch in december 2005. Wel was er een gaskousje voor licht. Omaatje Schaft kookte op petroleumstellen die op de grond stonden. Opoe Schaft, de moeder van Arie Schaft zei dan altijd:'Bet, ga mee met me, want Arie is toch de hele dag weg.' Arie Schaft (1893-1980) verdiende vrij veel in die eerste jaren na de Eerste Wereldoorlog. Hij bracht in die tijd van hoogconjunctuur 22 gulden mee naar huis, een voor die tijd aanzienlijk bedrag. Maar na 1929 werd de economische situatie hopeloos voor Elizabeth en Arie. Ze maakten economisch moeilijke jaren mee in de jaren dertig.

Onze 19e eeuwse familiegeschiedenis

Begin jaren '90 schreef ik het verhaal van onze familie. Ik ruimde in dat verslag een hoofdstukje 'Bekende gezichten' in met de geschiedenis van onze familie in de 20e eeuw. Personen als Denijs van den Bos (1896-1966), Denijs van den Bos (1918-1988) en Arie van den Bos (1945-2007) kwamen hierbij aan bod. De komende tijd echter wil ik meer aandacht gaan besteden aan onze 19e eeuwse familiegeschiedenis met mensen en voorouders als Jan van den Bos (1770-na 1850), Jan van den Bos (1814-1867) en Denijs van den Bos (1859-1913); Ik zal pogen hun levensgeschiedenissen in te bedden in een sociaal-historisch kader. Ook de algemene 19e eeuwse Nederlandse geschiedenis kan ons hierbij nadere inzichten verschaffen. Over de karakters van onze 19e eeuwse Van den Bossen is overigens niet zo heel veel bekend. Bij mijn weten is overgrootvader Denijs van den Bos (1896-1966) nooit uitgebreid over zijn vader geinterviewd. Hij was dan ook pas 17 jaar toen zijn vader overleed en heeft hem dus niet lang meegemaakt. Over de karakters van Jan van den Bos (1770-na 1850) en diens zoon Jan van den Bos (1814-1867) weten we zo goed als niets. Daarover is ons niets overgeleverd. Toch gaan we proberen onze 19e eeuwse familiegeschiedenis enigszins te schilderen en in te kleuren, ook door middel van gegevens over het 19e eeuwse Leiden, de plaats waar de levensgeschiedenissen van onze voorouders in die tijd zich ontvouwden.

Arie van den Bos (1945-2007) 65

Vandaag is het 65 jaar geleden dat onze vader en grootvader Arie van den Bos (1945-2007) werd geboren. Dat gebeurde kort na het einde van de voor Nederland zo droevig verlopen bezettingstijd. Naar uit latere berichten is gebleken zou Arie rond 5 uur 's middags op 15 mei 1945 geboren zijn. Moeder Jansje beviel van haar tweede kind zonder dat haar man Nijs hiervan wist. Hij zou pas eind mei weer in Leiden arriveren. Dat allemaal nu 65 jaar geleden. Helaas moesten we in december 2007 afscheid nemen van onze zo beste vader en opa Aad. Deze dag mocht hij helaas niet meer beleven. Moge hij in vrede rusten!

10 mei 1940: Duitsland valt Nederland binnen

Vandaag, 10 mei 2010, is het precies 70 jaar geleden dat nazi-Duitsland Nederland binnenviel. Dat gebeurde in het holst van de nacht. Koningin Wilhelmina geeft een verklaring uit en richt een 'vlammend protest' tegen deze 'voorbeeldloze schending van de goede trouw en aantasting van wat tussen beschaafde staten behoorlijk is.' Jansje van den Bos (1919-2007) wist ons later te vertellen dat ze op de avond van donderdag 9 mei 1940 met haar verloofde Denijs per fiets naar de dansschool van Mieremet was gegaan. Daar was die avond een dansfeest georganiseerd. Het was die 9e mei prachtig voorjaarsweer geweest en ook de 10e mei 1940 was het schitterend weer. Jansje vertelde later:'Ik was te laat thuis gekomen. Dat was precies de nacht voor de oorlog. Toen kwam ik om half een thuis. We waren wezen dansen bij Mieremet. Toen is het een beetje laat geworden en toen was mijn vader zo kwaad, oh wat was hij kwaad! dat pikte ik niet.'s Nachts om vier uur begonnen ze al te vliegen. Ik heb wel geslapen, een paar uur en toen werden we wakker door vliegtuigen. Dat was je niet gewend. Ik keek uit het wc-raampje. Dat was om vier uur, misschien is het half vijf geweest. Een hele laag van die Messerschmitts!'

De jaren zestig- een inmiddels vervlogen tijd

De jaren zestig- jaren die al zo ver weg lijken, maar toch ook zo bepalend zijn geweest voor de huidige samenleving. Hans Keller heeft in 1977 voor de VPRO-televisie een documentaire gemaakt over de jaren 1948-1978 en dan met name over de jaren zestig. Dat ikzelf me bewust werd -althans later- dat ik in de sixties leefde, merkte ik aan het feit dat mijn moeder me in die eerste jaren van mijn jeugd een 'beatlebaassie' noemde, refererend aan de toentertijd zo populaire Beatles. Het jaar 1966 was het sleuteljaar voor de Nederlandse jaren zestig, met het bouwvakkersoproer, de Telegraafrellen en het Huwelijk van Beatrix en Claus op 10 maart 1966 met de beruchte rookbom. Provo's waren actief in deze tijd in Amsterdam. De jaren zestig, jaren van beginnende democratisering van de samenleving, onder meer met de opkomst van D66 met Hans van Mierlo die eerder dit jaar overleed. De jaren zestig markeerden ook de doorbraak van de televisie in ons land. Met televisie-uitzendingen was in het begin van de jaren vijftig een begin gemaakt, maar pas aan het begin van de jaren zestig werd het een massamedium met uitzendingen als 'Open het Dorp' met Mies Bouwman, de begrafenis van Koningin Wilhelmina in december 1962 en programma's als 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer'. Ook politieke uitzendingen werden meer en meer bekeken, waaronder de nachtelijke uitzending van de 'Nacht van Schmelzer' in 1966. In 1967 verhuisden we van de Trompstraat naar de Van der Tasstraat te Leiden. Een nieuwe periode was begonnen. Er is wel eens beweerd dat de jaren zestig tot halverwege de jaren zeventig hebben geduurd. Het kabinet Den Uyl was immers de verwezenlijking van de democratiseringsgolf die in Nederland in de jaren zestig begon. Het was de verbeelding aan de macht. De jaren zestig, een romantische, maar inmiddels vervlogen tijd!

Jansje van den Bos-Schaft en de vooroorlogse vakanties

In 1993 sprak onze grootmoeder Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007) over haar vooroorlogse vakanties. Die vakanties waren niet altijd even geslaagd. Zo moet het in 1939 geweest zijn dat ze veertien dagen met de familie Van Dorp naar Noordwijk is geweest.'Neem je badpak maar mee', had mevrouw Van Dorp, de tandartsvrouw, gezegd. Maar onze grootmoeder werd er flink aangezet. Ze moest flink aan de slag en dat badpak heeft ze niet aangehad, zo vertelde ze mij in een video-opname uit 1993. Ze sliep op een klein kamertje in Noordwijk. Ook heeft Jansje in Noordwijkerhout gekampeerd voor de oorlog. Dat is een weekend geweest met grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) en Bram Bijl. Er was een aparte afdeling voor jongens en voor meisjes op het kampeerterrein. In het begin van de bezettingstijd maakte ze ook nog al eens fietstochten met de familie Bijl en de familie Sieval-Hooijdonk.

De familie Van den Bos en Katwijk

De familie Van den Bos heeft een speciale band met Katwijk. Vanaf de jaren '50 kampeerde de familie in Katwijk. Op zijn sterfbed heeft grootvader Denijs van den Bos(1918-1988) nog gezegd:'Je kunt beter een tent opzetten in Katwijk.' Maar de band met Katwijk gaat al verder terug.Al in 1909 ging overgrootmoeder Geertruida van den Bos-Nievaart al soms een middag naar Katwijk met de boot van Harland. In de jaren '60 kampeerden wij er. In 1980 maakten we er een duinwandeling, evenals in 1973. In 1967 was ik er voor een wandeling met mijn tante Trudy en de hond Sammie. In juli 1995 maakten mijn moeder en ik een fietstochtje naar Katwijk. We bekeken het kampeerterrein, waar we zulke fijne herinneringen aan hadden. In 2007 vond onze grootmoeder Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007) haar laatste rustplaats in Katwijk.

De familie Van den Bos en kasteel Duivenvoorde

Op kasteel Duivenvoorde in Voorschoten is vanaf 1 mei een interessante tentoonstelling te zien. Deze tentoonstelling heet Tijdloos Trendy en laat nieuwe en oude kunst op het kasteel zien. De familie Van den Bos is bekend met het kasteel. Ik weet nog dat grootvader Denijs van den Bos en ik in 1981 in de kasteeltuin waren tijdens een fietstochtje door Voorschoten. Verder was het op 30 september 1983 dat Arie en Leny van den Bos, onze ouders, het kasteel Duivenvoorde bezochten. Dat was op een vrijdagavond. Ze kregen toen te horen dat ook de Britse premier Margaret Thatcher op het kasteel was geweest die maand. Op 7 mei 2004 lieten John en Brigitte trouwfoto's maken op Duivenvoorde. Dat zijn erg mooie foto's geworden. Arie en Leny van den Bos kochten ook nog een boekje over Duivenvoorde die avond in september 1983.Daarin staat te lezen dat het kasteel in het midden van de 13e eeuw gebouwd is, want omstreeks 1250 moet er een grote vierkante verdedigingstoren of donjon hebben gestaan.Na 1343 werd het slot herbouwd omdat het tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten ten dele verwoest was.

Vakantie van Janny en Nijs in Seefeld-1965

Op deze 42e verjaardag van Brigitte van den Bos-Vlieland (Van harte gefeliciteerd, Brigitte en nog vele jaren van geluk en gezondheid!)staan we stil bij de vakantie van onze grootouders in 1965.In mei 1965 gaan grootouders Van den Bos namelijk 17 dagen naar Seefeld. Er is een excursie naar Lech. Seefeld is een internationaal georienteerde plaats en ligt 1200 m hoog. Het internationale karakter blijkt uit de vele manieren waarop de vakantiegangers zich kunnen vermaken. Het landschap is betoverend mooi, er zijn vele wandelwegen, bergliften, moderne hotels en pensions en natuurlijk dancings. Op dinsdag 25 mei 1965 schrijft Trudy een brief aan haar ouders in Oostenrijk.Daarin schrijft ze dat op maandag 24 mei 1965 Aad zijn zusters met veel kabaal ging wekken. Leny had 's ochtends de boel al aan kant.

De familie Van den Bos en de bezettingstijd (1940-1945)

Spoedig zal het weer 4 en 5 mei zijn. Dodenherdenking en Bevrijdingsdag 2010-65 jaar na dato, 65 jaar na het einde van de bezettingstijd in Nederland. Ik heb onze grootouders vaak gevraagd naar hun ervaringen in de bezettingsjaren. Grootmoeder Jansje van den Bos (1919-2007)heb ik vaak opgenomen en geinterviewd over de bezettingsjaren. Ze herinnerde zich dat ze ook wel tulpenbollen heeft moeten eten in de Hongerwinter 1944/1945. Haar vader had een kacheltje waarop een en ander werd klaargemaakt. Grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) heb ik minder uitgebreid gevraagd naar zijn oorlogservaringen, maar hij schreef in 1980 een verslag in algemene zin over de bezettingstijd. Een deel van dit verslag is bewaard gebleven. Hij schreef 'dat de rantsoenen steeds minder werden en dat er ook schaarste aan goederen kwam, waardoor de tegenstand van de overigens wel lijdzame bevolking steeds groter werd. Groepen van verzet ontstonden. Deze groepen werden door de bezetters achtervolgd, aldus grootvader Denijs van den Bos in 1980.' Zo was ongeveer de stemming aan het einde van 1942' schreef hij, de tijd waarin Jansje en Nijs in het huwelijk traden. Er is over de stemming in bezet Nederland laatstelijk een boek verschenen van de hand van Bart van der Boom,' We leven nog- de stemming in bezet Nederland 1940-1945. Dit boek sluit aan op de visie van Lou de Jong en gaat een beetje in tegen de sinds de jaren tachtig gehuldigde opvatting onder historici zoals Hans Blom dat de Nederlanders vooral pragmatisch handelden, erop uit om vooral hun eigen hachje te redden. Het Nederlandse volk was geen heldenvolk in hun opvatting en het beeld dat Lou de Jong van de stemming in bezet gebied gaf, was veel te zwart-wit, te veel uitgaand van een goed-fout-perspectief. Het boek 'Grijs verleden' van Chris van der Heijden wilde eveneens aandacht vragen voor de grijstinten. Jansje en Nijs van den Bos hebben ook te maken gekregen met nieuwe realiteiten na mei 1940. Grootvader Denijs van den Bos werd gedwongen werk voor de Duitsers te aanvaarden na 1943. Hij heeft zich in dat lot geschikt, maar werd van zijn vrouw en pas geboren kind gescheiden daardoor. Vooral grootmoeder Jansje van den Bos-Schaft keerde zich fel tegen de bezetter. Ze is wel eens naar een Wehrmachtsofficier uitgevallen, toen deze een speldje van de kleding van Nijs haalde. Dat moet in 1941 of 1942 geweest zijn.

Grootmoeder Jansje van den Bos over haar grootmoeder en de familie Van Welzen

Op 6 mei 1999 interviewde ik onze grootmoeder Jansje van den Bos over haar grootmoeder Van Welzen. Ze sprak toen:' Opoe van Welzen werd blind. Ze was 90 toen ze nog werd geopereerd aan staar. Kun je nagaan. Dat was in 1961. Die wetenschap ging al een beetje verder. Opa van Welzen, haar man, was de zoon van een landheer. Zijn moeder was in dienst bij een landheer en daar is hij een zoon van. Hij was een onwettig kind en toen heeft hij de naam van zijn moeder gekregen. Die heette Van Welzen. Zijn moeder was dienstmeisje bij die landheer. We praten dan over 1865. Zij heette Geertruida van Welzen. Dat zijn allemaal dingen die voorbij gaan.'

Huwelijksreis Arie en Leny van den Bos in augustus 1963

In augustus 1963 zijn onze ouders op huwelijksreis geweest naar Oostenrijk en Italie. Ze gingen naar Imst en Sankt Anton en ook zijn ze naar het Italiaanse Merano geweest die maand augustus 1963. Vanuit die plaats schreef mijn moeder een kaartje naar haar ouders. Er stond op te lezen:'Lieve Pa en Ma- Even een berichtje. We zijn zojuist naar Merano in Italie geweest. Het was daar schitterend weer: ongeveer 40 graden. We hebben spaghetti gegeten. Het is daar een mooie stad. We hebben het erg naar ons zin. Pa en Ma, tot zaterdag en verder vele groeten van Leny en Aad.'

Susanna Dieuwertje van den Bos 7 jaar

Vandaag is onze Suus 7 jaar geworden. Ik hoorde van John al dat het gezin vanochtend voor onze grote kleine meid gezongen heeft. Het is vandaag 7 jaar geleden dat Suus in bad werd geboren. Ze werd met de helm op geboren, onze Suus. We wensen haar vandaag een heel fijne verjaardag en heel veel geluk, voorspoed en gezondheid voor de toekomst! Dag Suus, het ga je goed!!

Terug naar 19 juni 1983

Vandaag neem ik u mee terug naar de 19e juni 1983. Om een uur die dag was de economische top in Stuttgart afgesloten. Bundeskanzler Helmut Kohl speelde een belangrijke rol op die top. Er was een slotakte opgesteld, maar die was volgens Dankert, voorzitter van het Europese parlement destijds, uiterst vaag. Het was die zondag 19 juni 1983 vaderdag. John had op 18 juni 1983 een nieuwe fiets gekregen. Oom Fer had die 18e juni een bandje laten afdraaien waarop Colette en Cindy waren opgenomen, waarschijnlijk in Portoroz in 1976. Ik vraag me af of dat bandje nu nog bestaat. Tot zo ver weer even.

De huwelijksdiners van de familie Van den Bos

Vandaag, 1 april 2010, de 39e verjaardag van Johannes Johnny van den Bos, wil ik u iets vertellen over de huwelijksdiners van onze familie gedurende de afgelopen eeuw. Overigens wensen we John een heel fijne verjaardag vandaag met geluk en voorspoed en gezondheid in het komende levensjaar en voor de toekomst! Hoe de huwelijksmaaltijd van Denijs van den Bos en Geertruida van den Bos-Nievaart in oktober 1917 eruit zag, is ons niet bekend. Wel weten we dat er wittebrood werd gebakken. Op de trouwdag van Jansje en Nijs van den Bos in augustus 1942 werden er kitten aardappels geschild. Het huwelijksmaal werd zelf bereid in huiselijke kring destijds. Op 29 augustus 1963- de bruiloft van Lena Dieuwertje Bavelaar en Arie van den Bos- werd een diner gegeven in het Karrewiel aan de Steenstraat te Leiden. Er werden Russische eieren geserveerd, heldere kippensoep, gevulde kalfsborst, diverse groenten en Glace Jacques toe- een ijsgerecht met gemengde vruchten. Er was ook nog koffie toe en ook werden er wijnen gedronken, waaronder Graves, demi-sec, St-Emilion. Op 7 mei 2004 traden John en Brigitte in het huwelijksbootje. Ik weet nog dat er carpaccio van ossenhaas werd opgediend en ook nog tournedos met pommes frites. Overigens kon men uit twee hoofdmaaltijden kiezen.

Tim Daniel Johannes van den Bos 5 jaar

Vandaag is een historische dag. Onze Tim Daniel Johannes van den Bos is vandaag 5 jaar geworden. Ik ben vanochtend al even bij hem geweest en heb kunnen zien dat Tim erg enthousiast speelde met zijn nieuwe racebaan. Tim is al een echte grote jongen aan het worden. Omdat Suus nog op hockey was, hebben we even gewacht met het aansnijden van de taart en het uitblazen van de 5 kaarsjes door de kleine man. Maar rond twaalf uur was het dan zo ver! De taart werd binnengebracht en onder het maken van verscheidene historische foto's door John, blies Tim dan toch zijn 5 kaarsjes uit. Zo was hij echt jarig en lieten we ons de taart nadien goed smaken. Dag Tim, fijne verjaardag en heel veel geluk en voorspoed en gezondheid in je nieuwe levensjaar!

Zaterdag 18 juni 1983

Vandaag ga ik terug in de tijd naar het jaar 1983 en wel naar zaterdag 18 juni 1983. Mijn moeder was die zaterdag de stad weer in geweest en John had een nieuwe fiets gekregen. Toevallig heeft Suus nu ook een nieuwe fiets gekregen. Alvast voor haar 7e verjaardag. John was die zaterdag naar Arjan en Marcel du Mortier geweest. De zon scheen die zaterdag en 's avonds gingen mijn ouders naar de verjaardag van Oom Fer. Overgrootmoeder Van den Bos (84) lag in het Diaconessenziekenhuis en mijn ouders bezochten haar die dag. Verder was er geen nieuws.

Jansje van den Bos en de geboorte van dochter Trudy op 9 februari 1943

Eind jaren tachtig interviewde ik grootmoeder Jansje van den Bos (1919-2007) over de geboorte van dochter Trudy in februari 1943.-'Toen u naar het ziekenhuis moest op 9 februari 1943 werd u middenin de nacht ook aangehouden.'-'Ja, het was spertijd-je moest om 8 uur binnen zijn. Je moest een bewijs hebben dat je naar de dokter moest of zo. Nou, dat zagen ze wel aan mij, want ik moest naar het ziekenhuis. Ik kon wel lopen. Ik was bij mijn moeder. Toen ben ik twee keer aangehouden. Mijn dokter was opgepakt.'

Film- of diavoorstelling in de derde klas, najaar 1972

Vandaag hervond ik een plakboek dat ik in de derde klas van de Prinses Beatrixschool maakte, eind 1972. We bekeken destijds een film of een serie dia's over de natuur. Natuureducatie stond hoog op de agenda op onze school toentertijd. Ik schreef als 8- of 9-jarige het volgende: ' We hebben op de film een sperwer gezien, en ook eekhoorntjes. Het leken net boommarters. We zagen ook een uil, hij sliep in een boom. Ik weet niet hoe die heet. We zagen ook een dood vogeltje en daar liepen allemaal lieveheersbeestjes omheen. En we zagen ook planten, zoals: klaverzuring, speenkruid en nog veel meer planten, zoveel dat je ze bijna niet kan tellen. Toen zagen we ook eikebomen en ook een heleboel eikebladeren. Het was een hele mooie dia.'

1 april 1981: Denijs van den Bos neemt afscheid van de PTT

Na een dienstverband van bijna 36 jaar nam grootvader Denijs van den Bos (1918-1988) per 1 april 1981 afscheid van zijn PTT. Hij was er geleidelijk opgeklommen tot bureauchef. In 1945, na de bevrijding, was hij bij het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie beginnen te werken. Bij zijn afscheid -eind maart 1981 was er een receptie in Den Haag/Scheveningen- kreeg hij een ingelijste tekst mee en een foto met alle mensen met wie hij gewerkt had. De tekst luidde als volgt: Aan D. van den Bos, bureauchef der PTT, ten afscheid als blijk van waardering voor de diensten die hij gedurende ruim vijfendertig jaren aan het staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie heeft bewezen. De directeur-generaal, 's -Gravenhage, 1 april 1981.