De maand maart 2008: Denijs van den Bos(1918-1988) 20 jaar dood, 90e geboortedag

Het zal op 12 maart a.s. precies 90 jaar geleden zijn dat onze vader en opa Denijs van den Bos(1918-1988) ter wereld kwam. Dat gebeurde aan de Binnenvestgracht te Leiden. Geheel in de lijn van de familietraditie sinds 1859 noemden Denijs van den Bos(1896-1966) en Geertruida van den Bos-Nievaart (1899-1992) hun eerstgeborene Denijs. Onze vader en opa heeft onder meer op de ambachtsschool aan de Leidse Haagweg gezeten. Hij wilde verder in de techniek en kon heel goed leren. Met een beetje trots sprak hij in later jaren nog van zijn "passer- en tekendoos". Hij maakte zelf gereedschappen in de dertiger jaren. Voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog had hij al verschillende baantjes, maar ook studeerde hij daarnaast. Hij zat onder meer op M.S.G. (Mathesis Scientiarum Genetrix). In 1945 ging hij bij de PTT werken en daar klom hij gedurende de 36 jaar dat hij er werkte op van monteur tot bureauchef. In de jaren vijftig toonde hij zich een goede vader voor zijn kinderen. Hij hield wel van orde en regelmaat. In de jaren zestig trok hij met zijn vrouw en schoonzuster regelmatig naar Oostenrijk en in 1963 werd hij op 45-jarige leeftijd grootvader. De jaren zeventig brachten hem nog een aantal promoties op zijn werk. Nadat hij gedurende een bepaalde periode zijn werkzaamheden in Alphen had verricht,werd hij later overgeplaatst naar Den Haag-Scheveningen. Eind maart 1981 nam hij afscheid van de PTT. OP 16 april 1981 kreeg hij een zwaar hartinfarct, gevolgd door een tweede lichter infarct in oktober 1981. Hij moest het langere tijd rustiger aan doen. Op 12 maart 1983 vierde hij zijn 65e verjaardag. Vakanties werden in de jaren tachtig met name in Spanje en op Mallorca en de Canarische eilanden doorgebracht. Op 26 maart 1988 overleed Denijs van den Bos op 70 -jarige leeftijd.

Arie van den Bos en de "Nacht van Schmelzer" in oktober 1966

Mijn vader, Arie van den Bos, heeft altijd een grote politieke belangstelling gehad. Vanaf het begin van de jaren zestig volgde hij de politieke debatten op de voet. In 1966 moet het geweest zijn dat hij een bezoek aan het Tweede kamergebouw bracht, waar een debat over de mijnsluiting met minister Den Uyl van economische zaken werd gehouden. Mijn vader was in later jaren zeer gecharmeerd van het kabinet Den Uyl en via zijn VARA volgde hij in de jaren zeventig en tachtig menige uitzending van VARA's politieke stamcafe "In de rooie Haan" . In 1986 was Den Uyl voor een verkiezingsbijeenkomst in Leiden en natuurlijk ging mijn vader daar met ons naartoe. De debatten tijdens de zogeheten "Nacht van Schmelzer" in oktober 1966 volgde hij de hele nacht via de tv. Toen heeft hij het kabinet Cals zien vallen. Mijn vader schreef daar later over: "De heer Cals was zichtbaar ontdaan en sprak in zijn slotwoord vertwijfeld uit dat hij dit zeker niet had verdiend van de KVP."

Arie van den Bos over de moord op Kennedy in 1963

Op 19 april 2001 schreef mijn vader me de volgende mail: " De avond van de 22e november 1963 had ik je moeder bezocht in het ziekenhuis. Er golden normale bezoektijden; ik denk dat deze waren van 18.30 uur tot 19.30 uur. Daarna heb ik het ziekenhuis verlaten en je moeder gezegd dat ik later die avond naar de film zou gaan. Het was de tweede James Bond film: From Russia with love. Na afloop van de film om ca. 23.00 uur die avond liepen we op de Breestraat en het was een drukte van belang. Vooral schuin tegenover de Trianon, waar een soort filiaal van de Telegraaf was gevestigd, was het dringen geblazen, want die krant had kennelijk een extra editie gedrukt met het droevige nieuws dat Kennedy was vermoord. We waren met zijn allen behoorlijk onder de indruk van dit nieuws en hebben daar op de Breestraat nog zeker wel een half uur met verschillende mensen gesproken over deze kwestie. Daarna heb ik me naar huis gespoed om via de tv verder nieuws te vernemen."

Arie van den Bos over mijn geboortedag op 25 november 1963

Op vrijdag 20 april 2001 schreef mijn vader, Arie van den Bos, mij de volgende mail: "Ik werd die 25e november 1963 's middags om 13.05 uur gebeld door de dienstdoende verpleegster en die deelde mij mee dat de zogenaamde barensweeen waren begonnen. Ik hoefde me niet te haasten omdat het nog wel een paar uur zou kunnen duren voordat jij geboren zou worden (Overigens wisten we toen nog niet dat jij dat zou zijn). Ik haastte me desondanks toch naar het ziekenhuis en kwam daar om 13.40 uur aan. Je kon in die periode niet zomaar binnenlopen, een en ander ging gepaard met aanmeldingen, je begrijpt wel wat ik bedoel. Ik moest wachten in een zijkamertje, want naar wat ik al te horen kreeg, was jij al geboren en vlak na de geboorte mochten er geen toeschouwers meer bij i.v.m. het doorknippen van de navelstreng etc."

Bezoek aan Boedapest in de zomer van 1986

In de zomer van 1986 bezochten we Boedapest, de Hongaarse hoofdstad, bekend van de Hongaarse opstand in 1956.Op zondag 27 juli 1986 schreef ik het volgende in mijn dagboek: "Boedapest is een oude stad. Het meest touristisch is het gebied rond de Donau, waar zich alles rondom concentreert en waar je dan ook veel afloopt. Men klaagt alom over blaren aan de voeten. Ik heb dichte schoenen, die lopen beter dan de slippers die Pa draagt. Daar loop je sneller blaren mee op. Blaren heb ik dan ook niet. Vanavond op het terrasje kwam er een grote hond bij ons zitten. Een klein hondje kwam naar hem toe en snuffelde aan hem. Mensen stonden stil en keken naar de dog. Om half acht sloot het terras. Daarna zijn we nog even langs wat winkels gelopen- weer naar de prijzen gekeken. Ma zei graag een souvenir mee te willen brengen, maar dan zit je weer met garantie. Pa zei hier geen pak te zullen kopen, ook al zouden de winkels open zijn. Ze waren ook vandaag dicht- enige touristische winkels uitgezonderd. Gisteren waren ze na 13.00 uur al dicht."

De verloving van Leny en Arie van den Bos op 23 juni 1963

Het voorjaar van 1963 stond grotendeels in het teken van de naderende verloving en een eventueel huwelijk van Leny met Arie van den Bos. Leny werkte nog bij de LOI, de Leidsche Onderwijsinstellingen, waar op 25 maart 1963 het 40-jarig bestaan van deze instelling werd gevierd. Er werden zeker de nodige voorbereidingen getroffen voor een eventuele verloving. Het was een spannende tijd. Ofschoon de verloving aanvankelijk voor 9 juni (datum in verlovingsring vermeld) was gepland, werd deze uitgesteld en was er sprake van enige onzekerheid en spanning. Uiteindelijk kon de verloving op 23 juni toch doorgang vinden in het pand Trompstraat 20 te Leiden. Er waren zeker vrij veel mensen uitgenodigd en op de foto's die tijdens de feestelijkheden die dag genomen zijn, kan men onder meer Arie's grootmoeder Elizabeth Schaft-van Welzen (1894-1973) onderscheiden. President Kennedy arriveerde die zondag in Keulen voor een 10-daagse reis door Europa die zomer. In West-Berlijn zou hij later zijn befaamd geworden woorden "Ich bin ein Berliner" uitspreken.

Trudy van den Bos 65 jaar!

Vandaag, 9 februari 2008, viert Trudy van den Bos haar 65e verjaardag. Zij kwam ter wereld in de bezettingstijd op 9 februari 1943. Ter gelegenheid van haar 65e verjaardag nodigt zij vandaag familie, vrienden en bekenden uit in brasserie "Park"op de Van Diepeningenlaan 2 te Leiderdorp. Daar is van 17.00 tot en met 19.00 uur een receptie. Ook vanaf deze plaats wil ik Trudy en de familie van harte feliciteren met het bereiken van deze mijlpaal en haar nog vele jaren van gezondheid en geluk toewensen! Van harte proficiat!

2 Februari 2008: de 109e geboortedag van Geertruida van den Bos-Nievaart

Vandaag, 2 februari 2008, herdenken en gedenken wij het feit dat overgrootmoeder Geertruida van den Bos-Nievaart 109 jaar geleden ter wereld kwam. Zij was de dochter van de op 26 juni 1876 te Leiderdorp geboren Jacobus Nievaart en de op 3 oktober 1875 geboren Johanna Beij. Haar ouders waren op 31 juli 1895 met elkaar getrouwd. Op 29 april 1953 overleed haar moeder, terwijl op 8 augustus 1956 haar vader het tijdelijke met het eeuwige wisselde. In januari 1966 overleed haar man, de in 1896 geboren Denijs van den Bos. Zelf ging ze op 5 augustus 1992 van ons heen. Vandaag is dus een historische dag, zoals deze februarimaand 2008 toch al historisch te noemen is omdat de oudste kleindochter van Geertruida, Elizabeth Geertruida ofwel Trudy haar 65e verjaardag viert. Zij doet dat op 9 februari a.s. in Leiderdorp.

Lena Dieuwertje(8): de zomervakantie van 1956

Ofschoon de zomer van 1956 aanvankelijk weinig zonnig leek te worden, bereikten de temperaturen op bijvoorbeeld 9 juli 1956 waarden rond de 29 graden. Het gezin Bavelaar begon vakantieplannen te smeden. Na de aanvankelijke daguitstapjes aan het begin van de jaren vijftig, besloot men nu wat langer weg te gaan, ook al omdat de vakantieregeling voor het kappersbedrijf dit nu toestond. Het was in juli dat vader Jan Bavelaar schriftelijk advies inwon bij de familie Smeets in Etenaken omtrent een eventueel verblijf aldaar en mogelijke uitstapjes naar Duitsland of Belgie. Dhr. Smeets schreef een kaartje terug waarop te lezen stond: "Hierbij aan uw verzoek voldaan. U kunt het beste voor een paspoort zorgen want wij liggen dichtbij de Duitse en Belgische grens. Als u soms met een autobus naar het buitenland wilt, hebt u dit nodig. Vriendelijke groeten, F. Smeets , Etenaken. Het zal eind juli-begin augustus 1956 geweest zijn dat Anna en Jan, vergezeld van hun dochter Leny naar Zuid-Limburg zijn afgereisd per touringcar. Het was 's avonds laat dat men er arriveerde.

Bezoek aan het Rijksmuseum van Oudheden op 24 januari 2008

Afgelopen donderdag 24 januari 2008 bezocht ik samen met Joyce van twee tot half vijf ongeveer het museum van Oudheden aan de mooiste gracht van Europa, het Leidse Rapenburg. Joyce en ik bezochten de afdeling Nederlandse prehistorie alsmede de Romeinse en Egyptische afdeling in het museum. Op de afdeling Nederlandse prehistorie zagen we "Trijntje", een 7500 jaar oud lijk van een prehistorische vrouw. Het is het oudste lijk dat ooit in Nederland is aangetroffen. Verder zagen we op de Romeinse afdeling de zuilen van Nehalennia alsook verscheidene wapenrustingen en mantelspelden (fibulae), gereedschappen enz. Op de afdeling Egypte zagen we een afgietsel van de in 1822 ontdekte steen van Rosette, de steen aan de hand waarvan de fransman Champollion het hieroglyfenschrift kon ontcijferen. Er was de tentoonstelling "Hakken in het zand-Nederlandse opgravingen in Egypte", georganiseerd in het museum van 29 november 2007 tot en met 11 mei 2008, een bijzondere tentoonstelling over de geschiedenis van de opgravingen van het museum in Egypte. In 1818 werd het Rijksmuseum van Oudheden gesticht en al voor 1830 had het zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste Egypte-verzamelingen ter wereld. Op vrijdag 19 oktober 1979 bezocht ik eerder het museum. Ik schreef toen in mijn dagboek: "Allereerst zijn we naar de Nehalennia-zuiltjes gaan kijken. We hebben ook de mummies nog bezichtigd. Om tien voor half twaalf gingen we richting filmzaal. Om half twaalf begon de film over de Taffeh-tempel. Om ongeveer twaalf uur was de film afgelopen. We hebben toen de Taffeh-tempel bekeken."

Brioni: Tito's vakantieverblijf en conferentie-oord

Gisteren, dinsdag 22 januari 2008 kwam Brigitte bij me langs. We hebben samen de kasten opgeruimd en daardoor hervond ik een boekje dat ik al een tijd kwijt was: een boekje over het eiland Brioni dat we op maandag 8 augustus 1988 bezochten. Het is het eiland waar president Tito van Joegoslavie in de jaren vijftig en zestig met name veel regeringsleiders en staatshoofden ontving, onder wie Nasser, Nehru, Indira Gandhi, Bruno Kreisky en Willy Brandt. Het betrof hier veelal regeringsleiders van landen die "niet-gebonden" heetten te zijn.Op maandag 8 augustus 1988 waren wij op Brioni. Ik schreef die dag in mijn dagboek: "Vandaag in Brioni en Pula geweest. Vanmorgen om zes uur opgestaan en even wat gedronken. Om zeven uur vertrok de boot Osyek richting Brioni. In Umag en Porec kwamen toeristen aan boord. Niet in Novigrad geweest. Er werd gespeeld op een orgel door ene Eddy. Hij sprak ons in het Italiaans, Duits, Engels en Sloveens toe. Er waren ook Nederlanders aan boord. Op Brioni stond een gids te wachten, d.w.z. met een bordje "Deutsch". De groep werd in tweeen gesplitst. We gingen met Ivan mee. Hij gaf een zeer gedetailleerde uiteenzetting over het eiland, de geschiedenis, de bezienswaardigheden enz. Veel hebben we op video opgenomen. Er was ook een Italiaanse groep mee. Op Brioni dus met de Duitse groep mee, naar de dieren, tijgers, papegaaien, beren, leeuwen enz. Vele soorten bomen. Naar de tentoonstelling "Tito op Brioni-prive en politiek". Naar een tentoonstelling opgezette dieren geweest. Rustpauze in een restaurant, d.w.z. buiten op een terras een Schweppes gedronken."

Lena Dieuwertje (7): de eerste schooldag in 1951

Op 3 april 1951 was de tijd gekomen dat Leny nu de school zou gaan bezoeken in de Oosterstraat. Leny's moeder Anna zal die ochtend zeker haar naar school hebben gebracht, zo mogelijk de eerste weken of maanden. Omdat de school zeer nabij gelegen was, zal ze echter spoedig alleen gegaan zijn. De eerste schooldag in april 1951 werd Leny echter door haar moeder gebracht die hierbij waarschijnlijk herinneringen zal hebben gehad aan haar eigen eerste dagen op de Emmaschool in Rijnsburg in het voorjaar van 1916, 35 jaar eerder. Leny's vader Jan kocht in de navolgende tijd vaak leerboekjes voor zijn dochtertje om het leren wat aan te moedigen. Later die maand april, 18 april 1951 om precies te zijn, zou het gezin weer naar Rijnsburg afreizen om in de Petronella van saksenstraat de 72e verjaardag van Leny's opa Nicolaas mee te vieren.

Lena Dieuwertje (6)

Op 4 november 1946 vierde Leny's moeder Anna haar nu 37e verjaardag. En opnieuw zal een aantal van haar familieleden zeker op bezoek zijn gekomen. Het is mogelijk diezelfde dag geweest dat Anna's dochter Leny enige brandwonden aan haar achterste heeft opgelopen, nadat Anna het kind op de in de huiskamer brandende potkachel had gezet. Dit laatste voorval zou zich ook op 22 december 1946 afgespeeld kunnen hebben, hetgeen aannemelijk is omdat vanaf 14 december het KNMI gewaarschuwd had voor een nieuwe koudegolf. Zo had Leny's moeder er voor gezorgd de potkachel flink hoog op te stoken in die koude winter van 1946-1947. Omdat Leny mogelijk vervelend deed, werd ze per ongeluk op de hete kachel gezet door haar moeder die in die tijd ook niet altijd gemakkelijk was in de omgang. De vellen zouden erbij hebben gehangen, waarop Anna's echtgenoot Jan een melkkoker pakte en de koude melk over de wonden goot. Op die manier kon erger worden voorkomen. Zeker is dat een aantal familieleden getuigen zijn geweest van het voorval, onder wie onder meer Anna's schoonzuster Ant, de vrouw van Leny's oom Arie die in augustus 1944 was gehuwd. Zo werd het einde van het jaar 1946 beleefd en werd uitgezien naar het jaar 1947. Voor wat betreft het Nederlandse politieke leven stond deze tijd voornamelijk in het teken van de Indonesische kwestie . Berucht werden de politionele acties in 1947 en 1948. Deze gebeurtenissen hebben in hoge mate het beeld bepaald van de staatkundig-politieke veranderingen in de eerste jaren na de oorlog, uitmondend in de Indonesische onafhankelijkheid in december 1949.

89e Geboortedag Jansje van den Bos-Schaft

Vandaag herdenken we de 89e geboortedag van ons omaatje Jansje van den Bos-Schaft. Ze overleed op 9 mei 2007 te Leiderdorp.

Lena Dieuwertje (5)

Het zal in september 1945 geweest zijn dat moeder Anna aanstalten maakte naar Leiden terug te keren met haar kind. Het is ook in deze tijd dat ze voorbereidingen trof voor de doopplechtigheid van haar nog geen jaar oude dochtertje. De omstandigheden waren nu dermate verbeterd dat een definitieve terugkeer naar Leiden alleszins verantwoord was. Bovendien was de gezondheidstoestand van Leny nu weer volkomen goed. Het kind had goed kunnen aansterken in Rijnsburg. Was het in Leiden gebleven, dan zou het zeker een zeer geringe kans op overleven hebben gehad. Nu had het door melk en bijvoeding de hongerwinter kunnen overleven. Anna zal mogelijk met wat tassen per tram naar Leiden zijn gereisd in het najaar van 1945, waarna ze zich aan de Oranjegracht vestigde. Makkelijk zal deze tijd zeker niet voor haar zijn geweest. Zoals al in 1944 was gebleken, was ze met haar geest nog helemaal in Rijnsburg. Ze was het dorpsleven gewend geweest en zal in het begin nu zeker aanpassingsproblemen hebben gehad. Daarbij kwam dat ze altijd alleen was geweest, nu moest ze voor man en kind zorgen. Op 28 oktober 1945 werd Leny in de kerk aan de Leidse Herengracht gedoopt. Het was Anna's schoonmoeder Lena Bavelaar-den Os die haar kleinkind ten doop heeft gehouden. Mogelijk was een deel van de familie bij deze plechtigheid aanwezig.

Condoleance en crematieplechtigheid Arie van den Bos

Op deze laatste dag van het jaar kunnen we terugzien op een indrukwekkende condoleance en crematieplechtigheid voor man,vader, broer, zwager, oom en opa Aad van den Bos. De condoleance werd afgelopen donderdagavond 27 december 2007 tussen 20.00 en 22.00 uur gehouden in de rouwkamer van Janson en Bolland aan het Leidse Levendaal. Daar waren talloze mensen aanwezig om onze vader en opa nog een keer te zien. Vrijdagmiddag was om 14.00 uur de uitvaart van opa Aad op Rhijnhof. Hier namen we afscheid van de man die niet alleen onze vader, maar ook onze vriend was. Frans Iestra trad op als eerste spreker, verder spraken Trudy van den Bos, zijn oudste zuster en Sjaak van der Tuin. Zelf mocht ik ook het woord voeren, hetgeen ik als een grote eer zag en zie. De uitgesproken teksten zullen binnenkort op internet verschijnen. Ik zal John vragen of hij het door hem samengestelde filmische portret van onze vader op internet kan plaatsen.

Vader en Opa Aad overleden

Gistermorgen, 21 december 2007 is om ca. 5.45 uur onze vader en opa Aad van den Bos overleden. Hij ging heel kalm van ons heen. Cock en de kinderen waren erbij aanwezig toen hij zijn laatste adem uitblies. Arie van den Bos is 62 jaar geworden. Op maandag 10 december 2007, 11 dagen voor zijn dood, schreef hij de volgende woorden: "Ik heb mijn hele leven ten dienste gesteld van een ieder die een beroep op mij heeft gedaan. En met alle fouten en gebreken heb ik naar eer en geweten invulling gegeven aan die zaken die belangrijk waren. Ik hou veel van mijn kinderen, kleinkinderen en natuurlijk van Cock. Ik zal jullie node missen, maar ik steek jullie een hart onder de riem, treur niet om mij, maar denk aan de toekomst en maak er het allerbeste van!" Aad van den Bos 10 december 2007

Lena Dieuwertje (4)

Er is sprake van een wel heel ongelukkige speling van het lot nu we deze weken geconfronteerd worden met de ziekte van onze zo dierbare vader en opa Arie van den Bos, precies 10 jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw Lena Dieuwertje Bavelaar. Zij overleed op 27 november 1997. In deze bijdrage sta ik opnieuw stil bij de periode rond haar geboorte. Dat is op 22 december a.s. precies 63 jaar geleden. Het zal in dezelfde periode geweest zijn dat zich in het gebied rond de Oranjegracht te Leiden een razzia heeft voorgedaan, waarbij een aantal jonge klanten van Leny's vader zeker zouden zijn opgepakt, ware het niet dat Jan hen verborgen had weten te houden in het in de kapsalon gelegen washok. Het washok was omkleed met een behangsel in de lijn van het overige behang. Nadat zijn klanten, jongens van de aangrenzende grachten onder wie een zekere Springer, Brouwer en Van der Linden, twintigers, zich in het washok hadden geposteerd, had Jan het hok gesloten en een stoel ervoor geplaatst. Met geladen geweer zouden de Duitse soldaten daarop de salon zijn binnengekomen, waarop men gevraagd had aan de kapper of zich mogelijk nog mensen in het huis bevonden."Er is hier niemand!", had Jan de Duitser geantwoord. Ze zijn bovendien nog boven geweest om te controleren, hadden op zolder gekeken, onder het bed en in de kasten, maar hadden niemand gevonden. Een mogelijke ontdekking zou Jan zeker op een zware straf hebben komen staan. Nadat de Duitsers vertrokken waren, heeft Jan zijn 'onderduikers', ongeveer een half uur na de inval, gesommeerd uit het hok te komen, waarna ze het pand aan de Oranjegracht hebben verlaten.

Arie van den Bos(15 mei 1945) telt moedig de dagen

Onze vader en opa Arie van den Bos houdt zich zeer voorbeeldig nadat hij op 29 november j.l. het bericht had gekregen ongeneeslijk ziek te zijn. Het betreft galblaas of galwegenkanker met uitzaaiingen naar de lever, longen en lymfklieren.De lichamelijke toestand van onze zo beste vader en opa is snel achteruit gegaan. Nog op maandag 3 december en dinsdag 4 december was hij aan de zaak om zaken af te wikkelen, maar op woensdag 5 december moest hij met vocht achter de longen en daarmee gepaard gaande benauwdheid worden opgenomen in het Diaconessenhuis (afdeling 2 b, 64). Op vrijdag 7 december werd hem het bericht medegedeeld dat zich tumorcellen in het longvocht bevonden. Inmiddels was al een drain aangebracht om longvocht af te tappen. Zondag 9 december leek zich een complicatie (longembolie) voor te doen, maar dit was gelukkig loos alarm. De longvliezen zou men door opwekking van een inwendige ontsteking op korte termijn gaan plakken of verkleven, maar omdat woensdag 12 december bleek dat het vocht nog niet volledig was afgetapt, kon die ingreep geen doorgang vinden en werd onze zo zorgzame vader en opa Arie van den Bos(62) op donderdag 13 december rond 16.00 uur per ambulance naar zijn woonadres vervoerd. Daar tellen we de dagen en krijgt hij die zorg die hij zo nodig heeft.We wensen hem alle sterkte !!!

Lena Dieuwertje (3)

Wekelijks maakte Leny's vader de gang naar zijn vrouw en dochtertje in de Rijnsburgse Petronella van Saksenstraat, alwaar schoonmoeder Dieuwertje hem winterkost voorschotelde, zodat hij de tussenliggende dagen -Jan bezocht zijn gezin alleen in de weekeinden- weer enigszins voortkon. Probleemloos verliep deze tijd niet. Omdat Jan gewend was geweest in de vooroorlogse periode steeds een volwaardig eetpatroon erop na te houden, had het distributiesysteem dat reeds vanaf 1939 was ingevoerd en dat na de bezetting van 10 mei 1940 het eetpatroon van de meeste Nederlanders meer en meer aan banden had gelegd, hem in het bijzonder sterk doen vermageren. Van Leny's vader is een foto bekend uit het jaar 1942 waarop duidelijk te zien is dat het eten sterk te wensen overliet. Zeker was door zijn kennismaking met Anna en de bezoeken aan Rijnsburg het een en ander ten goede kunnen keren voor Jan, maar feit bleef dat hij zich vanwege zijn werkzaamheden gedwongen zag in Leiden te blijven, alwaar de voedselsituatie beduidend slechter was dan in Rijnsburg, zeker gedurende de periode september 1944-mei 1945. De honger was Jan aan te zien geweest en bovendien had hij mogelijk eind 1944 te maken gekregen met hongeroedeem, een ziekteverschijnsel dat gepaard ging met vocht in zijn benen. Op advies van de huisarts was Jan in de gelegenheid gesteld extra bonnen voor bijvoeding te krijgen, maar het moest duidelijk zijn dat Anna's echtgenoot, ondanks de goede zorgen van arts en schoonouders lichamelijk sterk verzwakt moet zijn geweest.