Jansje van den Bos-Schaft over 1944-1945

Eind jaren tachtig interviewde ik mijn oma over de bezettingstijd. Ze sprak toen onder meer als volgt:'En toen later heeft Pa(Denijs van den Bos 1918-1988) bericht gekregen. Met dolle dinsdag is hij naar huis gekomen en toen zag hij langs de weg van Apeldoorn naar Amersfoort allemaal Duitse wagens-dat was in september 1944. Toen kwam hij met een man (SD-er)- want toen moest hij zo weer terug. Omdat Trudy doorlopend bezoek had. Het was niet zo best met dat kind. Ze was heel erg besmet. Het was oorlog en ze hadden niet meer die geneesmiddelen. Ze heeft het getroffen, want later lag ze bij een kind dat lag te sterven. Dat vergeet ik nooit.- Mensen werden bij restaurant Heck verzameld in verband met een razzia. Dat was op de Stationsweg, waar nu het Verre Oosten is. Dat was een restaurant. Daar was altijd muziek en zo en dat was tamelijk groot. Daar werden mensen van de straat gepakt in verband met de Arbeitseinsatz. Ook Pa is een keer opgepakt. Tante Annie trouwde op 1 november 1944, de oudste zuster en toen gingen ze wat brengen, samen met Oom Jacques, met een handwagen. Zij is getrouwd op 1 november en de razzia was op 10 november 1944. En toen werd er een bed gebracht en een kast. Ik weet het niet meer precies.'

De jaren 1940-1945: tussen accommodatie en verzet

De discussie over de houding van de Nederlandse bevolking ten tijde van de bezettingsperiode beweegt zich tussen het goed/fout- perspectief zoals Lou de Jong dat in zijn 'Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog' heeft beschreven en de zienswijze zoals naar voren gebracht door de nieuwe generatie historici zoals Blom en Chris van der Heijden. Zij hebben aandacht gevraagd voor de grijsteinten in de houding van de bevolking: de Nederlandse bevolking was vooral geneigd zich aan te passen aan nieuwe realiteiten na 10 mei 1940. Volgens hen waren de Nederlanders vooral pragmatisch in hun handelen. Nederlanders handelden vooral uit zelfbehoud en probeerden hun eigen hachje te redden.Bart van der Boom heeft daarentegen enige tijd geleden een boek het licht doen zien dat aansluit op de visie van De Jong. Het boek heet: 'We leven nog' en gaat in op de stemming onder de Nederlandse bevolking in de jaren 1940-1945. Hij betoogt dat de afkeer van de bezetting al vroeg vrij groot was en dat het vertrouwen in een Duitse nederlaag al in het najaar van 1940 wijdverbreid was. Hoewel men pas vanaf 1942/1943 zeker wist dat de geallieerden zouden gaan winnen, was in de beleving men ervan overtuigd dat het de Duitsers al in het begin van de oorlog slecht ging. Verder was de voedselvoorziening tot september 1944 objectief gezien aanvaardbaar, maar werd die vanaf het begin als onacceptabel ervaren. Van der Boom heeft tal van dagboeken geanalyseerd, die in de jaren 1940-1945 zijn geschreven door Nederlanders. Jammer is dat de familie Van den Bos geen dagboeken heeft geschreven ten tijde van de bezetting. De in 1918 geboren Denijs van den Bos, onze grootvader is in de jaren 1943/1945 te werk gesteld geweest in Apeldoorn en Enschede. Hij werd in het kader van de Arbeitseinsatz gedwongen werk voor de Duitsers in het oosten van Nederland te aanvaarden. Op 10 november 1944 kwam hij in Rotterdam/Schiedam in een razzia terecht. Met Jacques van den Bos, zijn broer, bracht hij destijds een bed en/of kast naar zijn op 1 november 1944 gehuwde zuster Annie van den Bos in Schiedam.

De familie Van den Bos: een oud lakenwerkersgeslacht

De Leidse familie Van den Bos was vanouds een textielwerkersgeslacht. Tot ca. 1800 was het beroep van de kostwinners Van den Bos voornamelijk dat van laken- of textielwerker. Vanaf 1800 verandert dat en zien we de neergang van de lakennijverheid in Leiden weerspiegeld in een verandering van de beroepskeuze van de Leidse Van den Bossen. Ze gingen op zoek naar werk buiten de textielsector. De in 1770 geboren Jan van den Bos, in 1797 blijkens het in het gemeente-archief bewaard gebleven trouwboek met Maria Taverne gehuwd, was rond 1814 als militair in dienst. De in 1814 geboren Jan van den Bos, zoon van Jan en Maria, is een tijdlang werkzaam geweest als kuiper. De in 1859 geboren Denijs van den Bos spant echter de kroon wat betreft het aantal uitgeoefende beroepen. Hij is in 1884 ijzergieter, in 1886 modelleur, in 1888 koopman, in 1895 zandvormer, een jaar later in 1896 sjouwer, terwijl hij in 1900 opnieuw als koopman te boek staat en in 1913 tenslotte, in zijn sterfjaar, los werkman is. De in 1896 geboren Denijs van den Bos is gedurende het grootste gedeelte van zijn leven marktkoopman geweest. Hij was groenten- en fruithandelaar. Zijn zoon Denijs , in 1918 geboren, was van 1945 tot 1981 werkzaam bij de PTT.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

In de brief van Floris V worden verschillende privileges genoemd, ten eerste werd de belasting verplicht.Alleen een belasting, om de twee jaar opgebracht, was nog verplicht. Dit voorrecht is zeer van belang geweest bij het ontstaan van Leiden. Zo kwamen er meer privileges die de vrijheid van de burgers vergrootten. Er stonden nog meer wetten, plichten en rechten in de brief; er waren regels om in tijd van oorlog manschappen te onderhouden. Ook waren er bepalingen die van de aard van de toenmalige maatschappij, van de ruwheid van de zeden, getuigenis afleggen. Elkaar aan de haren trekken, elkaar met de knots te lijf gaan, werden tegengegaan door het opleggen van boetes etc. Er waren regelingen voor huisvredebreuk, het belasteren van een ander en roof, moord en diefstal. Bij veroordelingen door de acht schepenen die de stad Leiden kende, moest er voldoende bewijs zijn. Men werd niet zo maar veroordeeld. Bij ernstige misdrijven werd de doodstraf opgelegd, indien twee schepenen daarvan het bewijs leverden of de schuldige op heterdaad werd betrapt. Als een van de schepenen een nietsnut voor de stad bleek te zijn, werd hij vervangen. Verder moest iedereen de regels in acht nemen die de acht schepenen en de schout tot nut en voordeel van de stad besloten en vastgesteld hadden. Aan de hand van deze bepalingen konden de onderdanen die zich rustig gedroegen in redelijke vrijheid en vrede leven.

De Romantiek (1789-1837)

De periode tussen het uitbreken van de Franse revolutie in 1789 en het aantreden van de Britse koningin Victoria in 1837 noemen we de periode van de Romantiek. Het was de tijd van de grote Britse dichters Keats, Byron en Shelley. Hoe beleefde de familie Van den Bos deze periode? De in 1770 geboren Jan van den Bos huwde in 1797 met Maria Taverne en in 1814 werd Jan van den Bos, hun zoon geboren. Wat dachten deze voorouders? Hoe zag hun dagelijkse leven eruit? Waren ze in staat kennis te nemen van de nationale en internationale gebeurtenissen? Wisten ze van het bestaan van bijvoorbeeld deze Engelse dichters? Het ligt niet voor de hand aan te nemen dat ze kranten lazen. Vaak waren ze nog analfabeet in deze periode. Percy Shelley (1792-1822) en John Keats (1795-1821) stierven beiden in Italie. John Keats stierf aan tuberculose en bracht in 1820-1821 de laatste maanden van zijn leven met zijn vriend Joseph Severn door in het Casina Rossa (het rode huisje), vlakbij de Spaanse trappen in Rome. Daar bevindt zich nu het Keats-Shelley Memorial House. Op 30 september 1820 vertrok Keats met Severn naar Napels en op 15 november van dat jaar kwamen ze in Rome aan. Keats ligt op de protestantse begraafplaats in Rome begraven. Percy Shelley is verdronken aan de kust bij Viareggio. Samen met Edward Williams. Lord Byron (1788-1824) overleed in Missolonghi. Hij nam in het laatste gedeelte van zijn leven deel aan de Griekse vrijheidsstrijd.

Film- en geluidsopnamen van de familie Van den Bos

Van de familie Van den Bos bestaan uit de eerste helft van de twintigste eeuw voor zover ik weet geen film- en geluidsopnamen. Voor zover ik heb kunnen nagaan is het oudste filmfragment van Geertruida van den Bos(1899-1992) en Denijs van den Bos (1896-1966) uit 1962. Uit hetzelfde jaar is een filmpje bewaard gebleven van onze vader Arie( 1945-2007) op zijn Puch. Verder is er een film uit 1967 bewaard van het 25-jarig huwelijksfeest van onze grootouders Jansje van den Bos-Schaft (1919-2007) en Denijs van den Bos(1918-1988). Maar een groter aantal filmpjes is sinds het begin van de jaren zeventig bewaard, toen onze grootvader met zijn filmhobby begon en onder meer zijn nog zeer jonge kleinkinderen op film begon vast te leggen. Die opnamen dateren uit het begin van de jaren '70. Voor wat betreft de geluidsopnamen is een aantal gesprekken met onder meer onze grootmoeder Jansje van den Bos vastgelegd, met name sinds de jaren tachtig. In 2006 werd nog een videogesprek met haar over haar leven opgenomen. Ook met Arie van den Bos, haar zoon en onze vader, is in 2006 een gesprek voor video vastgelegd. Ook van Lena Dieuwertje van den Bos-Bavelaar zijn film/video- en geluidsopnamen bewaard. Suus en Tim zijn vanaf hun geboorte in resp.2003 en 2005 veelvuldig zowel op foto als video vastgelegd. Wie meer weet over filmmateriaal van de familie Van den Bos uit de periode voor 1960 kan dit melden.

Het Rampjaar 1672: de Republiek radeloos, redeloos, reddeloos

Het radioprogramma 'OVT' van de VPRO besteedt de komende weken op zondagochtend aandacht aan het Rampjaar 1672, toen de Republiek door Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen werd aangevallen. Jacobus Bordoduijck, onze voorouder, werd 14 jaar in het rampjaar 1672. Hij woonde destijds in Leiden bij zijn vader Pierre Bordoduijck en zijn stiefmoeder Rebecca Buque met wie zijn vader in 1667 hertrouwd was. Jacob moet ongeveer 8 jaar oud geweest zijn toen zijn moeder Elisabeth Hannotteel overleed. De internationale spanningen waren begin 1672 al toegenomen. Februari 1672 bracht veel regen en de weilanden stonden onder water. Er was vrees voor een oorlog met Engeland en Frankrijk. Daarover viel in de 'couranten' te lezen. Door de oorlog met Frankrijk en Engeland werd de Republiek naar de rand van de afgrond gedreven en de oorlog bracht zowel het beste als het slechtste in de mensen naar boven. Het Staatse leger bestond uit niet meer dan 40.000 man. Op 1 juni viel Frankrijk aan. Prins Willem III was kapitein-generaal van het Staatse leger. Men dacht dat de zes forten langs de Rijn en het fort Maastricht het wel even zouden houden, maar binnen een week had het Franse leger de forten veroverd. Daarna kwam de Ijssellinie onder vuur. Raadspensionaris Jan de Witt was wanhopig en zei dat er nu geen ander middel meer was dan met de vijand te 'tracteren' (onderhandelen). Hij vreesde dat het hart van de staat zou worden bereikt door de Fransen. Het legertje van de prins(22000 man) liep gevaar klem te worden gezet en men moest zich dus terugtrekken. Op 13 juni 1672 trokken de Fransen de Rijn over.

Reisden onze voorouders?

Vaak heb ik me wel eens de vraag gesteld of onze voorouders in het verleden al verre reizen hebben gemaakt? Reisde de familie Bordoduijck? In ieder geval wel binnen de Republiek. Want ze zijn per slot van rekening ook vanuit Henegouwen naar Leiden gemigreerd. Maar zijn ze op andere continenten geweest? In Indie, in Afrika of in het tot de verbeelding sprekende Amerika? Het lijkt niet logisch deze vraag bevestigend te beantwoorden. Wel zijn andere voorouders van ons daar geweest. Jan van den Eijkel is in het begin van de 18e eeuw in Indie geweest via Kaap de Goede Hoop. Hij was matroos op een VOC-schip. De vader van Elizabeth Schaft-Van Welzen, Willem Frederik van Welzen (1865-1942) is in de jaren 1884-1886 ongeveer via de marine in Nederlands-Indie geweest en ook weten we dat Koos van den Bos aan het eind van de jaren veertig van de twintigste eeuw als korporaal op Bali is geweest. Er waren dus zeker voorouders die buiten hun eigen kleine beperkte leefomgeving kwamen en andere werelddelen hebben gezien en bezocht. Maar de grote toeristische trek naar andere continenten kwam voor de meeste Nederlanders pas sinds de afgelopen dertig jaar goed op gang. Het is leuk in dit verband de reis van Darwin met het schip 'de Beagle' uit de jaren 1831-1836 in herinnering te brengen. Die reis wordt binnenkort opnieuw gemaakt. De reiziger Redmond o'Hanlon die we ongetwijfeld allemaal nog kennen van zijn optreden bij Adriaan van Dis in de jaren tachtig en van zijn contact met de helaas veel te jong overleden Boudewijn Buch , zal een deel van de route waarschijnlijk meevaren. O' Hanlon is een wetenschapper en 'ontdekkingsreiziger' die in Oxford gepromoveerd is op Darwin. Hij heeft in het verleden reizen gemaakt naar donker Afrika en Zuid-Amerika. De boeken die hij daarover heeft geschreven zijn fascinerende reisliteratuur. Heel interessant boeken van zijn hand zijn onder meer:' Naar het hart van Borneo' en 'Tussen Orinoco en Amazone'. O'Hanlon reist de laatste tijd wat minder en heeft zich in zijn Engelse cottage teruggetrokken met zijn reisherinneringen. Hij is sinds kort weer een beetje hersteld van een depressie.

Jacobus Bordoduijck (1658-begin 18e eeuw)

En weer gaan we terug naar de 17e eeuw, de 'Gouden Eeuw' en de eeuw van waarin we eerste algemene informatie over de Leidse familie Van den Bos bezitten. Stamvader van de familie Van den Bos is Jacques Bordoduijck, hij werd rond 1600 in Douchy geboren. Hij was de grootvader van Jacobus Bordoduijck, de voorvader over wie ik het vandaag wil hebben. Jacobus is op 3 maart 1658 in de Waalse kerk te Leiden gedoopt als zoon van de rond 1635 te Douchy geboren Pierre Bordoduijck.Bij de doop was Isaack Lantel als getuige aanwezig. Jacobus is de eerste stamhouder die in Leiden geboren werd. Naar zijn levenswandel is het nog grotendeels gissen, maar zeker weten we dat hij op 15 maart 1681 in Leiden in ondertrouw is gegaan met Judith Jans Kasteel. Jacobus en Judith kregen in de periode 1682 tot na 1700 11 kinderen: Lijsbeth, Jannetje, Jannetje, Johannes, Magdalena, Pieter, Johannes, Steven, Lowijsje, Johannes en Jacobus. Het ligt voor de hand aan te nemen dat Jacobus als lakenwerker of textielwerker werkzaam is geweest.

Verjaardag Suus en Tim vandaag gevierd

Vandaag wordt de 6e verjaardag van Susanna Dieuwertje en de 4e verjaardag van Tim Daniel Johannes van den Bos in huiselijke kring gevierd. Hun werkelijke verjaardagen zijn op 8 april en 27 maart a.s., maar dan vieren ze het feest vooral met klasgenootjes. Vandaag was een dag voor familie. Ook ikzelf ben er nog even geweest en ik zag hoe Suus roller skates kreeg en Tim een step die behendig door vader John in elkaar werd gezet.Van harte gefeliciteerd,heel veel plezier Suus en Tim en nog heel veel jaren van gezondheid en geluk toegewenst!

Pierre Bordoduijck (ca. 1635-tweede helft 17e eeuw)

In het jaar 1635, omstreeks welk jaar Pierre Bordoduijck in Douchy in Henegouwen werd geboren, sloten Frederik Hendrik en Richelieu een verdrag dat de Zuidelijke Nederlanden tussen hen verdeelde. Wallonie werd bij Frankrijk gevoegd net als een deel van West-Vlaanderen.We mogen inderdaad aannemen dat Pierre of Pieter rond 1635 ter wereld kwam. Hij was de zoon van onze stamvader Jacques Bourdonduc of Bourdedeu. Op 12 mei 1656 huwde hij te Leiden met Elisabeth Hannotteel (overleden voor december 1667 te Leiden). Ze kregen 5 kinderen : Marie (maart 1657), Jacob (maart 1658), Elisabeth (oktober 1859), Jan (april 1661) en Pierre (september 1665). Met Rebecca Buque, met wie hij op 9 december 1667 in de Waalse kerk te Leiden huwde, kreeg hij nog eens 5 kinderen: Rebecca (1668), Jehanne (1672), Pierre (1676), Elisabeth (1679) en Judith (1681). Pierre was greinwerker, grein is een weefsel waarvan de oorspronkelijke stof ten dele van de zijderups afkomstig is.

Jacques Bordoduijck (ca. 1600-halverwege 17e eeuw)

Vandaag begin ik een nieuwe serie levensbeschrijvingen over de stamhouders Van den Bos/Bordoduijck. De stamvader van de Leidse familie Van den Bos is Jacques Bordoduijck. Hij moet rond 1600 in Douchy (Henegouwen) geboren zijn. Onbekend is met wie hij gehuwd was, maar hij had zeker een zoon, Pieter of Pierre genaamd die rond 1635 te Doesij (Douchy) nabij Valenchijn (Valenciennes) geboren werd. Het is goed mogelijk dat Jacques werkzaam was als textielwerker en we kunnen aannemen dat hij in het begin van de jaren 1630 of rond 1635 in het huwelijk is getreden met een vrouw uit de streek waarin hij geboren is. De oorsprong van de plaats Douchy gaat terug tot het jaar 946 wanneer Arnoult de oude, graaf van Valenciennes, aan de monniken van de abdij van St Pierre een buiten, genaamd Dulciaca schenkt. Douchy is gelegen op een plaats waar vroeger een Romeinse weg liep.

Lena Dieuwertje Bavelaar(1944-1997), Cornelia Jansen(1944) en Brigitte Vlieland(1968)

In de serie 'Vrouwen Van den Bos' zijn we bij de huidige generaties aangekomen. Over Lena Dieuwertje Bavelaar, onze moeder, is al veelvuldig geschreven. Zij was een hardwerkende en zeer zorgzame moeder die ons, John en mij, een warm thuis bood. Ze leefde voor haar gezin, was een sociaal voelende vrouw en genoot altijd erg van muziek en dansen. Het nummer 'Blueberry Hill' van Fats Domino uit 1956 was haar favoriete nummer. Ook de muziek van Corry Konings sprak haar aan en kort voor haar dood bezocht ze nog een concert van de volkszanger Frans Bauer. Cornelia Jansen heb ik in 1998 leren kennen toen ze in contact kwam met mijn vader. Zij komt uit een gezin van tien kinderen. Haar ouders huwden op 7 februari 1934 te Leiden. Zij heetten Cornelis Jansen (16 september 1904-12 april 1970) en Klaasje Johanna Verboon (11 juli 1910-30 oktober 1984) Jarenlang hadden zij een groenten- en fruithandel in de Groenesteeg. Naast groenten en fruit werden ook wijnen, bier en limonades verkocht. Cornelia is een zeer zorgzame moeder voor haar kinderen. Als laatste in de serie, maar zeker niet als minste noem ik Brigitte Vlieland. Brigitte is steeds doortastend en behulpzaam en is een zeer zorgzame moeder voor haar drie kinderen Silvana, Suus en Tim. Brigitte heeft verschillende beroepen uitgeoefend, waaronder die van kapster en medewerkster bij de gemeente Leiden. Sinds 7 mei 2004 is ze gehuwd met Johannes Johnny van den Bos.

'Die winter is vergangen'- eindelijk lente!

Vandaag, 1 maart 2009, begint volgens de weerkundigen de lente. Een oud volksliedje over het aanbreken van de lente, gaat als volgt: 'Die winter is vergangen, ik zie des meien schijn. Ik zie die bloempkens hangen. Dies is mijn hart verblijd. Zo ver aan gene dale. Daar is het genoegelijk zijn. Daar zinget die nachtegale. En zo menig woudvogelkijn.'

Bezoek aan ruimte Scheltema-complex en Tweelinghuis/stadsbouwhuis

Gistermiddag bezocht ik met Trudy gebouw Scheltema, de oude dekenfabriek in de Marktsteeg en het Tweelinghuis. In het Tweelinghuis of stadsbouwhuis was een zeer informatieve en interessante tentoonstelling over het Zuidhollands erfgoed te zien. Het deed me goed hier even geweest te zijn. Te zien waren op borden foto's van en teksten over 'Landgoederen en buitenplaatsen' in Zuid-Holland. Zo was er slot Teylingen op te zien, kasteel Endegeest, het Catshuis, Hofwijck, Oud-Poelgeest, Huis ten Bosch en tal van andere buitenplaatsen. In het gebouw Scheltema was er het lawaai van rauwe rockmuziek en de stilte van meditatie, een avontuur van kunstenaar Jeroen Doorenweerd.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Stadsrechten en andere privileges- Wanneer Leiden precies stadsrechten heeft gekregen is niet bekend. Wel kan men een schatting wagen die in de juiste richting wijst. Er is namelijk een door graaf Floris V op slot Teylingen geschreven brief bewaard gebleven. Deze brief dateert van 19 december 1266, een kopie hiervan is bewaard gebleven. Hierin schrijft de graaf dat hij privileges die door zijn voorvaderen aan Leiden zijn geschonken door hem zullen worden gehandhaafd en erkend. De voorvaderen van Floris nu waren: vader Willem II, grootvader Floris IV en overgrootvader Willem I. Omdat Floris' grootvader voor zover bekend nooit privileges aan Leiden heeft geschonken, zijn Willem II en Willem I degenen die in aanmerking komen bij nader onderzoek over de verlening van stadsrechten. Conclusie: Omdat Willem I in 1222 overleed kan men daaruit concluderen dat Leiden in of voor 1222 al stadsrechten kreeg.

De jaren 2000-2009

De jaren 2000-2009 waren veelbewogen jaren. Internet werd steeds belangrijker. Het decennium werd grotendeels bepaald door de gevolgen van de terroristische aanslagen in New York van 11 september 2001. Amerika (Bush) begon een oorlog tegen het terrorisme, een oorlog in Afghanistan en in Irak. In Nederland kwamen bevolkingsgroepen meer en meer tegenover elkaar te staan, mede door de moord op Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004). De opwarming van de aarde krijgt steeds meer aandacht en in 2006 lanceert Al Gore zijn film ' An inconvenient Truth'. Er komt meer aandacht voor het milieu. In persoonlijk opzicht brachten deze jaren veel geluk. Brigitte en John trouwen in mei 2004, Suus (2003) en Tim (2005) werden geboren en onze vader huwde in februari 2004 met Cornelia Jansen. Na de geboorte van Manouk in 1997 werden na 2000 Rens, Noa en Storm geboren, allen kleinkinderen van Arie en Cock. Daarnaast was er het verdriet door het overlijden van ons omaatje en onze vader in 2007. Het decennium eindigde met de kredietcrisis en de economische crisis van 2008-2009.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Het wordt als een vanzelfsprekendheid beschouwd dat collegae zich verenigden in gilden, maar als we een kijkje nemen in de Leidse archieven komen we een aantal verbodsbepalingen tegen. In 1313 verbood graaf Willem III dat er gilden zouden worden opgericht. Omdat in Leiden de voornaamste bron van inkomsten kon worden toegeschreven aan de lakennijverheid (we spreken dan van ca. 1350), was het voornaamste ambacht in Leiden dat van 'drapenier' (lakenbereider). Al gauw komen ook in Leiden de gildeverenigingen hun entree maken en omstreeks 1440 heeft Leiden er 14, van heel uiteenlopende beroepen: smeden, barbiers, schutters, schuitenmakers enz. enz. Zo is op grond van deze bevolkingsgroepen in Leiden in de 13e en 14e eeuw de strijd te verklaren tussen de vermogenden en de arbeidende klassen. Dat Leiden toen ook al een groeiende bevolking had, moge blijken uit het aantal vleeshouwers. In 1400 telde de stad ongeveer 18 vleeshouwers/slagers, terwijl in 1410 dat aantal op 26 wordt geraamd (ook werkzaam in veeteelt en veehandel).

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Een andere ontwikkeling die hierbij van belang is, is de overgang van landbouw naar veeteelt omdat de grond in het Rijnland nogal drassig bleek. Hierdoor ontstond een overschot aan arbeidskrachten (veeteelt is immers minder arbeidsintensief dan landbouw) en ging men zich toeleggen op bijv. visserij of vrachtvaart of vestigde men zich als handwerksman in een stad. Ook Leiden heeft de gevolgen van deze ontwikkelingen ondervonden. Kooplui en handwerkslui vestigden zich vooral nabij de burcht en het grafelijk bezit. Rond 1300 treffen we in Leiden smeden, timmerlieden, metselaars, leidekkers en steenhouwers aan; kortom mensen die in staat waren huizen en gebouwen te bouwen. Ter voorziening in dranken en spijzen zijn er de bakkers, vleeshouwers en bierbrouwers terwijl kleermakers, schoen- en klompenmakers, wevers, ververs, volders en leerbewerkers werkzaam zijn om kleding voor de burgers te vervaardigen.

Het ontstaan van Leiden (vervolg)

Vroege Leienaars Op basis van het vroege bestaan van zgn. mansi (=Latijn voor hoeven) kunnen we concluderen dat de 'autochtone' bevolking uit boeren bestond. Het overplaatsen van het grafelijk hof naar Leiden betekende de komst van de adel. In ruimer opzicht kunnen we spreken van patriciers. De stand van onvrije dienstmannen kunnen we in een adem met de adelstand noemen aangezien deze twee groepen niet los te zien zijn van elkaar. De komst van handwerks- en ambachtslieden naar Leiden kunnen we niet los zien van de ontwikkelingen in het gehele graafschap Holland; omstreeks 1250 namelijk was de handel en 'industrie' in Holland nog van weinig betekenis. Wel kan men spreken van een lakenindustrie van enige betekenis, maar de industrie bepaalde zich alleen tot dat wat nodig was voor eigen gebruik. Leiden kent ook al vrij vroeg lakennijverheid, al blijft landbouw een belangrijke plaats innemen. Wanneer de handel echter toeneemt in het Rijnland beginnen de graven het gebruik van de Hollandse binnenvaart te stimuleren. De Hollandse binnenvaart was een waterweg die Delft en Gouda met Haarlem verbond.